tag:blogger.com,1999:blog-44687436584769777672012-02-16T22:00:29.473+08:00To repeat what others have said, requires education; to challenge it, requires brains. Mary Pettibone PooleErkhembayarhttp://www.blogger.com/profile/13641547052679213532noreply@blogger.comBlogger711100tag:blogger.com,1999:blog-4468743658476977767.post-49574317430466907162011-12-01T15:59:00.000+08:002011-12-01T16:00:28.009+08:00Ном яагаад унших хэрэгтэй вэ<br />(Залуусдаа зориулав)<br />Саяхан нэг Мисс охины сонинд өгсөн ярилцлагыг уншиж суутал “Ном уншдаг уу” гэсэн асуултад “Хааяа уншдаг. Гэхдээ зузаан ном уншиж чаддаггүй” гэж хариулсан байв. Уг нь тэр үзэсгэлэнтэй сайхан охин байсан ч түүний энэ хариултаас харахад залхуу тэгээд толгой нь хоосон л байх даа гэж голох сэтгэл төрсөн. Мөн Дэлхийн мисст орох гэж байгаа тул хэл сурахыг их хичээж байгаа гэсэн байв. Яагаад ч юм түүний ярилцлага нэг л таг түг нэг л тийм гоё ухаалаг логиктой яриа хөөрөө дутагдаж, уншиж буй надад л лав түүнийг хүндлэх, үнэлэх өчүүхэн сэтгэгдэл төрсөнгүй. Манайхан Ардын жүжигчин Сувдаа гуай гэх мэт Монголын сор болсон сайхан эмэгтэйчүүдтэй хийсэн ярилцлагыг бишгүйдээ л уншсан биз. Тэгэхэд ямар байдаг билээ дээ. Нэг л их сайхан эгэл бөгөөд цэгцтэй тэгсэн хирнээ эрхэмсэг ярианууд хөвөрч бид тэднийг өөрийн мэдэлгүй хүндэтгэх сэтгэл төрдөг шүү дээ. Миний үеийнхэн буюу 70-аад оныхон тэрнээс өмнөх үеийнхэн ном их уншдаг байсан. Зарим нэг залуус тэр үед компьютер байгаагүй интернет байгаагүй ном уншихаас өөр юу хийх вэ гэж боддог. Яг үнэндээ бол манай үеийнхэн дунд ном уншдаггүй хүмүүсч бас байсан. Харин эсрэгээрээ одоо залуу үе дунд номын хорхойтой олон залуус байгаа. Би залуусыг үе үеэр нь ялгаварлаж хэн нэгнийг нь буруушаахыг бодохгүй байна. Гэхдээ өөрийгөө тэр “ном уншихаас өөр хийх зүйлгүй үеийнхэн” дунд багтсандаа одоо талархаж явдаг. За олон юм нуршаад яах вэ ном бидний амьдралд ямар ач тусаа өгдөг вэ гэдгийг хэдхэн жишээгээр залуусдаа хэлэхэд:<br />1. Номоос хүн амьдралын олон үнэн бодит зүйлийг харж мэддэг. Хүн болгоны амьдрал өөр байдаг. Харин ном уншдаг хүн зөвхөн өөрийн амьдрал туршлага дээр явцуурахгүйгээр маш олон амьдралын туршлагыг өөрөө заавал туулж мэдэхгүйгээр мэдэх боломжтой байдаг.<br />2. Ном хүний оюун ухааныг задалж логик сэтгэлгээг хөгжүүлдэг. Уншсан номынхоо сонин сайхан зүйлийг ухаж учрыг нь сайн ойлгоогүй зүйлээ хүн “Яагаад” гэсэн асуултыг өөртөө тавьж хариултыг нь олохыг хичээдэг. Иймд ном хүний оюун ухааныг тэлж амьдралын ухаанд сургадаг. Манай ард түмэн “Ухаан далай номноос эхтэй” гэж үр хүүхэддээ сургаж ирсэн нь дэмий ч нэг үг биш байх. <br />3. Ном уншдаг хүн өргөн мэдлэгтэй болдог. Өргөн мэдлэгтэй хүн сонин сайхан зүйл ярьдаг. Уулзаад ярилцаж суухад урамтай хүмүүс байдаг. Тэдний нууц бол ном уншихтай л холбоотой. Юу ч мэддэггүй хүн юугаа хэнтэй хуваалцах билээ дээ. Өргөн мэдлэгтэй хүнийг эрт дээр цагаас хүн болгон л хүндэтгэж ирсэн. Иймд өргөн мэдлэгтэй болсоноор хүмүүсийн хүндлэл хүлээж цаашлаад сайхан амьдрах боломж бий болно гэсэн үг. <br />4. Номноос хүн нинжин сэтгэл хүнлэг ёсыг дээдлэх ухаан өөртөө төлөвшүүлдэг. Хүн төрөлхтөн эрт дээр цагаас номоор дамжуулж хүнлэг нинжин сэтгэл, хүний сайхан сэтгэлийн хүчийг магтан дуулсаар ирсэн. Иймд би ном их уншдаг хүн яав ч атгаг муухай өчүүхэн бодолтой болдоггүй байх гэдэгт бат итгэдэг. <br />5. Ном хүнийг соёлтой боловсон ухаалаг яриа хөөрөөтэй болгож төлөвшүүлдэг. Монголчууд ном уншдаггүй боловсролгүй хүнийг “харанхуй цээжтэй хүн” гэж ёгтолж хэлдэг. Харанхуй цээжтэй хүн гэдэг маань дотроо тулга тойрсон өчүүхэн бодолтой, балмад зантай, бүдүүлэг хүнийг хэлдэг байх гэж би ойлгодог. Тэгэхээр ном гэдэг хувь хүний соёл төлөвшилд маш чухал ач тустай.<br />6. Номоос хүн хэл яриагаар болон бичгээр өөрийгөө бусдад төгс илэрхийлэхэд суралцдаг. Гайхамшигтай ярьдаг цэцэн цэлмэг үгээр өрийгөө бусдад төгс илэрхийлдэг хүмүүс байдаг. Тэд бүгд сайн уншигчид гэдэгтэй би маргахгүй байна. Тэр уран цэцэн үгийн баялагийг хаанаас олж авах вэ. Номноос л олж мэдэж сурч авна шүү дээ. Түүнээс ном уншдаггүй хүний хэл яриа ярианы ойр зуурын хэллэг төдийхнөөр хязгаарлагдсан л байх биз. Мөн би боддог юм ажлын шаардлагаар албан бичиг захидал, заавар журам боловсруулахад хэдий зарим нэг гадаад хэлийг төгс төгөлдөр эзэмшсэн гэж өөрийгөө хэлэхгүй ч зөвхөн төрөлх хэл дээрээ төдийгүй тэдгээр хэл дээр бичиг захидал бичихдээ би нэг их түүртээд байдаггүй. Бас болсон болоогүй ганц нэг өгүүллэг, нийтлэл “сараачих” дуртай. Энэ чадварыг эзэмшихэд надад ном л тус болсон.<br />За тэгээд номын ач тус зөвхөн дээрхээр хязгаарлагдахгүй маш их. Зөвхөн санаанд буусан гол гол зүйлүүдийг дурьдахад л ийм байна.<br />Зарим нэг тэр тусмаа залуу хүмүүсийн сэтгэгдлийг сонсож суухад би жүжигчин, дуучин эсвэл модел, мисс болох дуртай. Надад ер нь ном унших хэрэгцээ байхгүй гэх ухааны юм сонсоод би дотроо харамсдаг. Тэднийг бас өрөвддөг. За жүжигчин боллоо гэж бодоход ном уншиж ухаан санаа чинь задраагүй бол хувилж орох гэж буй дүрийнхээ дотоод мөн чанарыг яаж мэдрэх вэ. Яаж тэр “өөрөө биш” дүрийг гаргаж чадах вэ. Мисс боллоо гэхэд тэр Дэлхийн мисст орох гэж буй охин шиг хэл сайн сурч, ном уншиж хөдөлмөрлөхгүй бол тэр номноос авдаг дотоод гоо сайхныг өөртөө яаж бүрдүүлэх вэ. Тэр оюун ухааны сорилтын асуултад яаж учир утгатай, бусдын сэтгэлд хүрсэн хариулт тайлбар өгч чадах вэ. Манай миссүүд, Монгол бүсгүйчүүд Дэлхийн миссийн тэмцээний тайзан дээр өнгө зүсээрээ нэг их гологдох зүйлгүй ч нэг л биеэ барингуй өрөвдөлтэй харагддагийн учир юу вэ. Гадаад хэл сураагүй, боловсролгүй, дотоод гоо сайхандаа анхаардаггүйтэй нь л холбоотой гэж би боддог. Олон ч хүн үүн дээр санал нийлэх биз. <br />Эцэст нь залуусаа өнөөдөр та бүхэн гаднаас нь харахад хөөрхөн царайлаг байна бас их нуруулаг болсон байна. Гэтэл дотоод ертөнц чинь даан ч “жижигхэн” хүмүүс олон болжээ. Энэ юутай холбоотой вэ. Би бол ном их уншдаггүйтэй л хамгийн их холбоотой гэж бодож байна. Иймд та бүхэндээ “Ном сайн унш бас дахин унш” гэж л захимаар байна.<br /><br />Б.Эрхэмбаяр<br />Улаанбаатар хот<br />2011 оны 12 дугаар сарын 1<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/4468743658476977767-4957431743046690716?l=erkhembayar.blogspot.com' alt='' /></div>Erkhembayarhttp://www.blogger.com/profile/13641547052679213532noreply@blogger.com4tag:blogger.com,1999:blog-4468743658476977767.post-80595330484580342902011-10-14T10:32:00.000+08:002011-10-14T10:39:20.790+08:00Би заншил ёсоороо Баасан гаригийн орой хотын нэгэн уушийн газар найзуудтайгаа уулзаж суув. Утсанд маань смс ирсэнийг шалгавал, Бүжингээс иржээ. Тэр “Сайн уу. Юу хийж байна” гэж. Би ч жаахан уйдаж суусныг ч хэлэх үү. “Нэг газар дэмий сууж л байна даа” гэж хариу нисгэв. “Яагаад дэмий суугаад байгаа юм. Хэхэхэ” тэрнээс ирсэн хариу нь. Тэр жаахан доогтой бүсгүй л дээ. Би хариуд нь “Харин чи” гэсний хариуд “Юу ч хийсэн юм алга. Бас л дэмий сууж байна. хэхэхэ”. Би тэсвэр алдаж “Уулзах уу” гэвэл тэр “Сэтгэл сэргээх хэн нэгэн сонирхолтой хүнтэй уулзвал зүгээр л байна. Хэхэ” гэжээ. -Хн би тэгээд тэр сэтгэлийг нь сэргээх хүн нь мөн ч юм уу биш ч юм уу. Хариу бичих гэснээ би эргэлзэж жаахан азнав. Тэгье. Уулзъя гэвэл өөртөө дэндүү итгэлтэй нэгэн болох. Үгүй гэвэл бүсгүй хүнийг гомдоочих хэцүү. Ер нь Бүжин их сонин бүсгүй байгаа юм. Хэзээ ч За тэгье, тэгэх үү. Эсвэл Тийм гэсэн үг хэлэхгүй. Ер нь түүний үгийн санд ийм үгнүүд байдаггүй юм шиг. Би бодож байгаад жаахан зориг орж “Уулзвал уулзъя л даа. Жаахан юм яривал зүгээр биш үү. Ойрд уулзсангүй” гэсэн хариу явуулав. Бүжин. “За тэгвэл хүрээд ир” гэж сая л нэг хүн шиг тодорхой ярьж надад очих газрыг зааж өгөв. Би ч уг нь түүнтэй уулзахыг хүсч байсан тул хэлсэн газар нь хормын төдий л давхиж очив. Удалгүй би гудамжны бүдэг гэрэлд яарамгүй гунхалзсаар ирж буй Бүжинг харлаа. Бүжин нэг их өндөр биш ч эвтэйхэн биетэй. Харин гадас шиг өндөр өсгийт дээрээ яаж гунхалзах эрдмийг төгс эзэмшсэн мэт. Тэр машинд орж ирээд хажуугийн суудалд суун: <br /><br />-Сайн уу гээд инээмсэглэв. Тэр уг нь бүүр нэг тийм хөөрхөн хүүхэн биш л дээ. Харин түүний энэ инээмсэглэлд л би дуртай ч юм уу бүү мэд. Ингээд инээж буй нүдийг нь харах нэг л сайхан байдаг юм. Сэтгэлд ойр дотно харц. Бас түүний үнэр. Хажууд суухад л түүний нэг тийм гоё анхилам зөөлөн үнэр намайг сэргээх шиг. Хурц үнэтэй үнэртэн биш ч нэг л тийм ер бусын сайхан үнэр. Даанч Бүжин нөхөртэй. Бүр хүүхэдтэй. Гэхдээ ажаад байхад тэр бас надтай үе үе ингэж уулзах дуртай ч юм шиг. Яг үнэндээ би түүнээс сүрдээд байдаг юм. Уг нь ч би 20 нэлээн гарсан залуу хүний хувьд үерхэж дотносож явсан аль охид бүсгүйчүүдийг хэлж барах билээ. Гэхдээ тэдний дунд Бүжин шиг ийм сэтгэлд ойр бас оньсого шиг хүн ховор ч байсан юм уу. Бүү мэд. Анх танилцсан өдрөө л тэр надад урьд өмнө таньдаг байсан хэн нэгэн шиг санагдсан. Тэр өдрөө л Бүжин надтай зүгээр л нэг олон жилийн дараа уулзаж буй найзтайгаа ярьж байгаа юм шиг энгийн яриа өрнүүлсэн. Би ч бас тэр бүр анх танилцсан хүнд ярьж хэлдэггүй зүйлээ түүнтэй нэг мэдсэн харамгүй хуваалцаж суусан. Түүний энгийн бас хуурмаг биш төрх надад үнэхээр их таалагддаг. Лав л миний урьд өмнө танилцаж байсан охидоос шал өөр. Тэдний хажууд бол би заримдаа өөрийн мэдэлгүй өөр хэн нэгэн болохгүй бол болдоггүй юм. Царайлаг хөөрхөн нэгнийг нь бол бүр найрахын тулд хийдэг ажил, авдаг цалин зэргээ бага зэрэг нэмж хачирлахгүй бол амжилтанд хүрэхгүй байх мадаглал ихтэй. Бүжин бол миний хувьд ямар ч баггүй ярьж болдог цөөхөн хэдэн хүний минь нэг. Ээж, дүү тэгээд багын цөөхөн хэдэн найзтайгаа л би Бүжинтэй байгаа шиг байж чадна. Тэднээс ялгаатай нь тэр бүсгүй хүн. Тэгээд ч би түүнийг нэг их сайн танихгүй. Танилцаад ердөө л хагас жил ч болоогүй байгаа юм. Түүнтэй зүгээр юу ч хамаагүй ярьж заримдаа бүр юу ч ярихгүй сууж байгаад салсан ч нэг их том ажил бүтчихсэн мэт би гэдэг хүн бөөн баяр хөөртэй болчихсон байдаг юм. Энэ удаа ч мөн адил. Бид хотоос холгүй тэдний зуслан уруу зүглэв. Бүжин надад ойрд сонсох дуртай болсон хэдэн дуугаа сонсгов. Замдаа голын торгон зүлгэн дээр сууж хэсэг зуур саатав. Ойр хавьд нам гүмхэн. Голын ус үл мэдэг шоржигнон үе үе Бүжингийн тас тас инээхээс өөр чимээ аниргүй. Тэр тийм инээд муутай юм уу. Миний бүтэлтэй, бүтэлгүй түүхийг сонсоод л хошин шогийн жүжиг үзэж буй хүн аятай үе үе тас тас инээдэг юм. Тэр яг л хүүхэд шиг хөл нүцгэлэн голын усанд хөлөө хийн нааш цааш савчиж тоглоно. Үе үе хөлөө арай хүчтэй савлахад нь хүйтэн ус миний нүүр ам уруу үсрэхэд би цочин өндөлзөнө. Харин Бүжин энэ бүхэнд нэг их сайхан юм болчихсон юм шиг тачигнатал инээнэ. Түүнийг ингэж байхыг харвал хэн ч 30 гарсан тэгээд бас хүний авааль эхнэр гэж хэлэхээргүй. Харин хааяа намайг бүтэлгүй зүйл ярихаар нөгөө оч бутарсан харц нь их хэрсүү болж нүд үрүү минь тас ширтээд “Үгүй байлгүй дээ. Тэгж харин яаж болох вэ дээ” гэнэ. Тэгэхэд нь л би түүнийг надаас нээрээ зөндөө олон эгч гэдгийг нь санана. Гэнэт яасныг бүү мэд миний дотор нэг л эвгүй болж гэдэс мушгиралдаж сүйд болов. Би эр хүн юм гэсэн дээ нэрэлхээд Бүжингийн ингэж хүйтэн усанд зүггүйрхээд байхад нь хажууд нь ханиадтай хоолой өвдсөн байснаа умартан суусан маань хэрэг бишдэв. Би бүр дагжин чичирч халуурч эхлэв. Бүжин сандарч гараа миний духан дээр тавьж үзнэ. Би бүр дугарч чадахгүй болсон ч надад бол Бүжин ингэж халамж тавьж байгаа нь харин ч аятайхан санагдаж байв. Дотор муухай оргиж би даарсандаа дагжтал чичирч байсан ч яагаад ч юм Бүжин намайг зөөлхөн гараараа толгойд минь хүрч урьдаас нэг тийм сайхан харцаар ширтэх нь нэн таатай. Бас надад ойртоход түүнээс нөгөө ухаан алдуулам сайхан үнэр нь үнэртэнэ. <br /><br />Шөнө орой болсон тул Бүжин: -Би машиныг чинь бариад явъя, хоёул манайх ойрхон тэнд очсон нь дээр байх гэж хэлэв. Нэг л мэдэхэд Бүжин бид хоёр тэдний зуслангийн хашааны гадаа ирчихсэн байв. Хаалгыг нэлээн биерхүү өндөр залуу тайлж өгөхөд “Нөхөр нь” гэсэн бодол тархинд зурсхийв. Дагжин чичирч байсан би гэдэг хүн нөхөртэй хүүхнийг энэ шөнө орой болтол хамт дагуулж яваад гэрт нь бас хамт ирчихсэнээ гэнэт мэдэв. Ямар буцаад гүйлтэй нь биш. Үнэндээ тийм тэнхэл ч байсангүй. Дуугүй л араас нь дагаад гэрт нь арай ядан орлоо. <br /><br />Бүжин: -Энэ миний найз нөгөө Төгсөө шүү дээ. Танилц гэж нөхөртөө хэлээд. <br />-Намайг хүргэж өгч байгаад гэнэт бие нь муудаж халуураад гэв. <br /><br />Бүжингийн нөхөр нүдэнд дулаахан сайхан залуу над уруу өчүүхэн ч хар хоргүй сэтгэлээр харж яралзсан цагаан шүдээ гарган инээмсэглэв. Харин би гэдэг хүн эхнэрт нь битүүхэн сэтгэл алдарч явсандаа туйлаас ичив. <br /><br />Тэр бидэнд халуун цай хийж өгөөд: <br /><br />-Яасан юм бол би нэг чагнахаас гээд дээд давхар уруугаа шатаар өгсөв. <br /><br />Нээрээ нөхөр нь эмч гэж байсан билүү дээ гэж би үлгэн салган бодож суув. Тэр удалгүй эмчийнхээ цүнхийг авчран дотроос нь чагнуур гарган намайг цээжин тус газар эргүүлж тойруулан чагнаж, гэдэс гүзээ дээр дарж тогшин, бас хоолой ам татаж ихэд нямбай гээч нь үзлээ. Тэгээд надад хандан: <br /><br />-Хоолой чинь улайж үрэвссэн байна. Тэрэндээ болоод халуураад байгаа байх гэв. Мөн цүнхнээсээ халууны шил гарган чих үрүү шургуулан миний халууныг хэмжиж үзэв. <br />-Маш их халуунтай байна. Их халуунтай байгаа болохоор дотор чичирч зүрх дэлсэж эвгүйрхээд байгаа байх. Халууны эм уулгасан нь дээр байх гэв. <br /><br />Бүжин гал тогооны шүүгээгээ онгичин эмнэлгийн улаан тэмдэгтэй жижиг сав гарган ирж дотроос нь надад эм олж уулгав. Харин нөхөр нь: - Алив ор засаж хэвтүүлсэн нь дээр. Нэг сайхан хөлөрчихвөл зүгээр болчихно. Эсэргүүцэл ихтэй залуу хүн их халуурвал таталт өгөх аюултай гэх чихэнд бүдэг бадаг сонсогдоно. <br /><br />Эм уугаад би тайвширч нам унтсан бололтой. Хэн нэгэн миний толгой дээрх хүйтэн жинг солиход л сая сэрлээ. Харин миний өмнө Бүжингийн нөхөр толгойд хүйтэн жин тавьж халууныг минь дахин хэмжихээр зогсож байв. Маргааш өглөө нь миний халуун бууж бие хачин сайхан хөнгөрсөн босч ирэв. Бүжин нөхөртэйгээ аль хэдийн босоод надад цай унд бэлдчихсэн байв. Тэрээр намайг дээд хонгилоос бууж ирэхийг хараад: -За сайхан амрав уу. Чи ч ёстой гэнэт хүн айлгадаг хэцүү хүн байна шүү гээд нөгөө л нэг гуниггүй чанга дуугаар тас тас инээлээ. <br /><br />Бүжин сайхан бүсгүй. Нөхөр нь ч жинхэнэ эр хүн. Ийм сайхан эр хүн л эмэгтэй хүнийг ийм гуниггүй аз жаргал дүүрэн байлгаж чаддаг байх даа. Хэзээ нэгэн цагт би Бүжин шиг сайхан эхнэр авна тэгээд бас түүний нөхөр шиг сайхан гэрийн эзэн болно гэж би өглөө тэднийхээс харих замдаа бодож явлаа. <br /><br /><br />Улаанбаатар хот 2011 оны 9 дүгээр сарын 14<br /><br />Б.Эрхэмбаяр<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/4468743658476977767-8059533048458034290?l=erkhembayar.blogspot.com' alt='' /></div>Erkhembayarhttp://www.blogger.com/profile/13641547052679213532noreply@blogger.com4tag:blogger.com,1999:blog-4468743658476977767.post-86079997673262428772011-08-04T10:25:00.000+08:002011-08-04T10:26:21.935+08:00Эрт урьдын цагт нэгэн бүсгүй амьдарч байжээ. Тэрээр лусын дагинаас ч дутахгүй үзэсгэлэн гоо, бас эрүүл чийрэг, гал цогтой бүсгүй байжээ. Түүгээр ч зогсохгүй хамгийн гол нь тэрээр цэвэр ариухан сэтгэлтэй байв. Тэгээд ч тэр үү түүнд маш олон эрс дурлаж хайр сэтгэлээ илчилдэг байв. Харамсалтай нь тэр олон залуусаас нэг нь ч түүний зүрх сэтгэлийг эзэмдсэнгүй. Тэрээр түүнд дурласан олон зүрхийг шархлуулжээ. <br /><br />Нэгэн өдөр Бүсгүй ойд зугаалж яваад бөглүү ойн гүнд ер бусын баргил сайхан хоолойгоор хэн нэгэн дуулахыг сонсов. Бүсгүй тэр уянгалаг сайхан дуунд татагдан дуу гарсан зүг үрүү өөрийн мэдэлгүй хөтлөгдөн алхлав. Түүний зүрх сэтгэлд ер бусын баяр хөөр бас далдхан гуниг ээлжлэн сүлэлдэнэ. Цээл сайхан хоолойтой залуу дуулсаар л байх аж. Бүсгүй түүний дуунд уярч өөрийн мэдэлгүй ийм сайхан дуу хоолойтой хүн ямар сайхан хүн байдаг бол гэж бодов. Тэрээр тэр сайхан дуу хоолойны эзэнтэй танилцахыг тэсэхүйеэ их хүсэн дуу гарсан зүг үрүү улам бүр тэмүүлнэ. <br /><br />Удалгүй тэртээх ойн цоорхойд бяцхан модон байшин үзэгдэв. Уянгалаг сайхан дуу тэр байшингаас гарч байх аж. Бүсгүй байшинд дөхөж очоод хаалгыг нь зориглон татав. Хаалга түгжээгүй байлаа. Сайхан дуунд хэмжээлшгүй ихээр татагдсан бүсгүй өчүүхэн ч эргэлзэх юмгүйгээр байшинд орж явчив. Түүнийг байшинд ортол Дуучин гартаа юуг ч юм барин цааш харан суугаад дуулсаар байх аж. Тэрээр Бүсгүйг орж ирсэнийг үл анзааран үргэлжлүүлэн дуулсаар л байв. Ийм сайхан дууг тасалж зүрхлээгүй Бүсгүй амьсгаа даран түүний дуулахыг чагнан хэсэг зуур болов. Гэнэт залуу дуулахаа больсон ч эргэж харсангүй чигтээ: -Бүсгүй минь юунд зогсоов, Суугаач гэж цонхны хажууд тавьсан модон ширээ сандалд түүнийг урив. <br />Бүсгүй дуучин залууг араас нь ажиглавал тэрээр өндөр чийрэг биетэй сайхан залуу аж. Залуу: -Та манайхыг яаж олж ирээ вэ гэж асуунгаа сая л Бүсгүйн зүг эргэн харав. Тэрээр Бүсгүйн өөдөөс харан зогссон ч түүн үрүү биш тэртээ дээгүүр ширтэх аж. Хосгүй хоолойтой гоолиг сайхан залуу сохор аж. Бурхан түүнд цээл сайхан хоолой заяасан ч харах мэлмий заяасангүй. <br /><br />Олон сайхан эрсийн бүтэлгүй дурлалын гэрч болсон Бүсгүйн сэтгэлийг сохор Дуучин залуу тэр дороо л эзэмдэж орхив. Энэ өдрөөс хойш Бүсгүй өдөр бүр ойн гүн дэх бяцхан байшинд ирж сохор Дуучны дуулахыг сонсдог болов. Түүний уянгалаг сайхан хоолойд уярсан бүсгүй өдөр ирэх бүр сохор залууд улам бүр татагдана. Бүсгүй нэгэн өдөр зориг гарган байж сохор Дуучинд сэтгэлээ илчилжээ. Харин залуу түүнд: -Аглаг ойн гүнд дуугаар хань хийсэн золгүй надад ариухан сэтгэлт бүсгүй чиний зүрх сэтгэлийг багтаах зай зүрхэнд минь даанч алга даа гэж өчжээ. Бүсгүй анх удаа дурлалаас болж шаналж дурлалаас болж зүрх сэтгэлээ шархлуулжээ. Зуун зуун зүрх түүнээс болж шархалсан байхад үнэнч дурлаж сэтгэлээ өгсөн цорын ганц залуу нь түүний хайрыг тоолгүй сэтгэлийг нь шархлуулжээ. <br /><br />Улмаар сохор Дуучин Бүсгүйгээс дайжин оджээ. Гэвч түүнийг дурсан санасан Бүсгүй өдөр бүр ойн цоорхойд ирж уйлан хайлан суудаг байв. Энэ үеэр ч олон сайхан эрс Бүсгүйд хайр сэтгэлээ илчилж хамтран амьдрахыг санал болгосоор байжээ. Харин Бүсгүйн зүрхэнд сохор Дуучнаас өөр бусдыг багтаах өчүүхэн ч зай байсангүй. Бүсгүй олон хоног сар хайрт залуугаа эргэж ирэхийг нь харуулдан хүлээжээ. Сэтгэл зүрх нь шархалж зовсон Бүсгүй эдгэшгүй хүнд өвчинд нэрвэгдэв. Тэрээр хайрт залуугийнхаа байшинг орхин явбал түүнтэй дахин уулзах завшаан олдохгүй биз гэж эмээгээд эзэн нь орхин одсон оромжинд өвчинтэйгээ тэмцэлдэн өдөр хоногуудыг өнгөрүүлж байв. <br /><br />Энэ үеэр сохор Дуучин аглаг хөвчийн гүнд хадан агуйд даяанчлан амьдарч байжээ. Үнэндээ бол сохор Дуучин Бүсгүйд түүнээс дутахгүй ихээр сэтгэл алдарсан билээ. Даанч өөрийнхөө сохор хувь заяанд эргэлзээд Бүсгүйн хайр сэтгэлийг хүлээж аваагүй юмсанж. Тэрээр дэмий л агуйнхаа үүдэнд өдөр бүр дуулан суудаг байв. Нэг өдөр тэрээр ихэд муу зүүд зүүдлэв. Зүүдэндээ тэрээр Бүсгүйтэй уулзаж байх юм. Харин яг түүний гарыг атгах гэтэл хайртай бүсгүй нь хун болоод нисчихлээ гэж зүүдлэв. Олон хоног ууланд даяанчлан хэрхэхээ тунгаан бодсон сохор Дуучин энэ удаа хайрт бүсгүйтэйгээ уулзахыг тэсгэлгүй ихээр мөрөөдөв. Тэгээд тэрээр энэхүү ёргүй муу зүүд зүүдэлсний маргааш өглөө гэртээ буцаж харихаар шийдэв. Олон хоног сар өнгөрсөн ч Дуучин Бүсгүйн намуун зөөлхөн хоолой, түүний даашинзны хормойн үл мэдэг сэрчигнэх чимээг мартаагүй билээ. Залуу өдрийн газрыг цагаар товчилсоор арай гэж гэртээ ирэв. Энэ үед хайрт бүсгүй нь түүнийг хүлээж цөхрөөд эцсийн амьсгалаа хураах гэж байв. Залуу өдий олон хоног сараар өөрийнх нь оромжинд түүнийг хүлээж байсан Бүсгүйг туйлаас их өрөвджээ. Тэрээр Бүсгүйн гараас атгах тэрхэн агшинд гайхамшиг тохиож нүд нь хорвоогийн нарыг хардаг болов. Харамсалтай нь хайрт нь дөнгөж түүний гарыг атгаад энэ хорвоогоос үүрд хагацан оджээ. Үнэнч сайхан хайрыг алдсан сохор Дуучин хараа орсон ч үлдсэн амьдралдаа хайрт бүсгүйнхээ хойноос гансарсаар аз жаргалыг амсаагүй гэдэг. <br /><br /><br />2011 оны 7 дугаар сарын 27<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/4468743658476977767-8607999767326242877?l=erkhembayar.blogspot.com' alt='' /></div>Erkhembayarhttp://www.blogger.com/profile/13641547052679213532noreply@blogger.com3tag:blogger.com,1999:blog-4468743658476977767.post-22271751019940736212011-06-17T10:23:00.000+08:002011-06-17T10:24:04.570+08:00Бат өглөө бүр ажилдаа ирэхдээ энэхүү уртаас урт хонгилоор алхална. Энэхүү хонгилын яг голд нэгэн саруулхан өрөө байдаг. Тэр өрөөнд нэгэн бүсгүй суудаг. Бат энэ гудмаар алхах бас тэр саруулхан өрөөнд суух бүсгүйг харах дуртай. Бүсгүй ажлаа л хийж суух боловч зөн совингоороо юу гэлтэй түүн үрүү гэмгүй харц шидэхийг андахгүй. Хажуугаар нь зөрөн өнгөрөх бусдыг нэг их анзаарч хардаггүй хирнээ түүнийг бол тэр гудмаар гарах бүрийд юу ч юм хийж сууснаа толгойгоо өргөж ирээд л харна. <br /><br />Бүсгүй уян зөөлөн, гуниггүй харцтай. Тэрээр үсээ ардаа шууж хэсэг хөхөл үс дух уруугаа унжуулсан хүүхдээрээ шахам царайд нь заримдаа ялимгүй ягаан туяа татсан байх нь нэн үзэсгэлэнтэй. Түүн үрүү харахгүйгээр өнгөрөхийн аргагүй. Ихэнхдээ л бүсгүй царайндаа үл ялиг мишээл тодруулсан байна. Юуг ч юм хийн компьютерийн гар уруугаа байдгаараа доош тонгойж суух ч бүсгүй нөгөө л эгдүүтэй мишээлээ нүүрнээсээ салгахгүй. <br /><br />Харин өнөөдөр тэрээр өрөөний хажуугаар нь зөрөн өнгөрөхдөө нөгөө сайхан гуниггүй харц харуусал гомдлоор дүүрсэн байхыг олж мэдээд цочих шиг болов. Таньдагсан бол яасан юу болсон гээд л асууж орхимоор. Даан ч таних нь бүү хэл ганц ч үг сольж үзсэнгүй. Ямар нэгэн сэтгэл гансарсан эсвэл ажил ихтэй үед уг нь түүний тэр эгдүүтэй мишээсэн царайг харж, зөөлхөн харцтай нь харц тулгармагч л сэтгэл дотор нь нар мандах шиг болж өөрийн эрхгүй баяр хөөр дүүрээд ирдэгсэн. <br /><br />Өнөөдөр харин бүр зүрх нь шимширч орхив. Бат өөрийнхөө өрөөнд орсон хойно сэтгэл нь ихэд тавгүй болсоноо мэдрэв. Шинээр ажиллаж эхэлсэн төслийн танилцуулгын файлыг нээж хэсэг зуур анхаарал хандуулах гэсэн боловч ухаан санаа нь төвлөрч өгсөнгүй. Нөгөө хэсэг файл зүгээр л нүднийх нь өмнүүр жирэлзэн өнгөрсөөр. Нэг ч зүйл ойлгосонгүй. Толгойд нь тэр бүсгүй яасан юм бол. Түүнийг арай хэн нэгэн гомдоосон юм биш биз. Тийм гэм зэмгүй энхрий харцтай бүсгүйг гомдоох бүдүүн хадуун зүрхтэй хүн байна гэж төсөөлөхийн ч аргагүй баймаар. Хэрэв тийм бол тийм сайхан харцыг ийм гунигтай болгодог тэр хүн ямар муухай хүн бэ. За за танихгүй бүсгүйг бодож ингэж суудаг би ч элий балай болж байгаа байх гэж бодоод өмнөх ажилдаа анхаарал хандуулах гэж оролдов. Бас л бүтсэнгүй. Яагаад ч юм бүсгүйн уй гунигаар дүүрсэн харц нүдэнд нь үзэгдээд болсонгүй. Дахиад л түүний тухай бодоод эхлэв. Тув тунгалаг нуурын усанд үерийн усны шавар шалбааг цутгаад булингартуулах шиг л тэр бүсгүйн хиргүй тунгалаг тэр сайхан харц уй гунигаар дүүрчихсэн байсан. Яагаад? Бат хонгилд гарч тамхилангаа урт гудмаар бас алхалж эхлэв. Тэрээр бүсгүйг ямар байгааг дахин нэг нягталж харахыг тэсэхүйеэ их хүсэв. Саруулхан цонхны эсрэг байрлах том ширээнд жижигдсэн турьхан бүсгүй. Тэрээр Батыг хонгилоор удаан алгуурхан харсаар өнгөрөхөд бас л өөдөөс нь харц тулгарав. Түүний харц өглөөнийх шигээ хариугүй уйлах нь уу гэлтэй биш ч байнга нүүрэнд нь тодордог мишээл ул мөргүй арчигдсаныг Бат энэ удаа бүр сайн магадлан харав. <br /><br />\<br /><br />Өдөржин ажил нь санаснаар нь бүтэхгүй шаналж гүйцсэн Бат орой тараад нэгэн уушийн газрыг зорихоор шийдэв. Үнэндээ бол хэн гэдгий нь ч мэдэхгүй нэг бүсгүйгээс болж өөрийгөө ингэж шаналан зовж буйг тэрээр ойлгож ядан байв. <br /><br />Ажлын цаг дуусмагц өрөөгөө түгжиж орхиод бушуухан гарахын мөн болов. Харин хонгилд мөн өрөөгөө түгжин цааш харан зогсох бүсгүйтэй тааралдав. Бат түүнийг хаалгаа цоожилж дуусахыг хүлээн алхаагаа албаар үл ялиг удаашруулав. Бүсгүй ч хаалгаа цоожилж орхиод түүний яг өмнө орон хонгилоор товор товор алхалж гарав. Бат урьд нь түүнийг явж байхыг ер хараагүй. Бүсгүй дунд зэргийн нуруутай, хүүхдээрээ турьхан биетэй аж. Бат ингээд л түүний араас дагаад алхаад л баймаар байв. Тэрээр байшингаас гармагц зам хөндлөн гарч замын яг эсрэг талд байх нэгэн бяцхан кафед орж явчихав. Бат кафе үрүү өөрийн мэдэлгүй дагаад орох гэсэнээ үүдэн дээр нь хэсэг тээнэгэлзэн зогсов. Зүс таних төдий бүсгүйг дагаж ингэж явсанаа тэрээр өөрөө өөрийгөө бүр гайхаж хоцров. Гэсэн хэдий ч энэ хүртэл дагачихаад болих бас харамсалтай. Дээрээс нь өдөржин тав тухыг нь алдуулсан гунигт харцны учрыг тайлах боломж олдох ч юм билүү гэж бодсон тэрээр сониуч зандаа хөтлөгдөн бүсгүйн араас мөнөөх кафе үрүү орж явчив. Бяцхан, зай багатай тохилогхон кафед бүсгүй цааш харан суужээ. Бат үүд орчмын ширээнд түүний яг араас нь харан суув. Бүсгүй зөөгчид хүйтэн ус захиалаад цүнхнээсээ утас гарган хэн нэгэнтэй ярьж эхлэв. Тэрээр харц шигээ бас уяхан зөөлхөн хоолойтой аж. <br /><br />-Тиймээ би ирчихлээ гэж хэлэхийг бодвол тэрээр энд хэн нэгэнтэй уулзахаар болзсон бололтой. <br /><br />Нэг их удалгүй тун дэгжин костюм өмссөн царайлаг сайхан залуу кафед орж ирэв. Тэрээр хэн нэгнийг нүдээрээ хайж байснаа бүсгүй дээр харц тогтон түүнийг чиглэн алхав. Залуу Бат уруу харан бүсгүйн эсрэг талд очиж суув. Тэд хоорондоо ядаж мэндийн үг ч сольсонгүйг бодоход муудалцсан бололтой. Залуу үг дуу ч үгүй тамхи гарган асаангаа арай гэж ам нээж:<br /><br />-За яасан? Ярих чухал юм байна гэсэн. Түүний царайд төдийгүй, ярианы өнгөнд тээршаасан хүйтэн байдал илрэх аж. <br /><br />Бүсгүй: -Зүгээр л гэж амандаа сулхан хэлэв. <br />Залуу: Үгүй ээ, чи зүгээр юм бол ажилтай хүнд юунд ингэж төвөг уддаг юм бэ гэж бүүр унтууцсан өнгөөр хэлэв.<br /><br />Бүсгүй: -Зүгээр ч гэж дээ. Би чамтай сүүлийн удаа уулзаж жаахан тайвширах л гэсэн юм гэв.<br /><br />Залуу: -Тайвширч ядах юу болсон юм бэ, Чи чинь насанд хүрсэн хүн байж ийм юм ойлгохгүй байна гэж үү дээ. Болдог зүйл болоод л өнгөрсөн тэгээд л болоо.<br /><br />Бүсгүй хариу хэлээгүй ч чимээгүй мэгшүүлж эхлэв. Хэдий цааш харан суусан ч мөр нь үл мэдэг чичигнэхээс түүнийг уйлж байна гэж Бат тааварлав. Түүний харц уйтгар гунигаар дүүрч хөөрхөн царайг нь гашуун хар нулимсаар угааж байгаа гэдгийг харах зүрх Батад хүрсэнгүй. <br /><br />Залуу: -Үгүй чи чинь юундаа усан нүдлээд унав аа. Тэгээд ярих зүйлээ хэл л дээ.<br /><br />Хэдэн хором бүсгүйн зөөлөн мэгшихээс өөр чимээ анир гарсангүй. Уйтгартай дүнсгэр байдал хэдэн хором үргэлжлэв. Бат болдогсон бол энэ өөдгүй давилуун залууг ганц алгадаж орхиод бүсгүйн гараас хөтлөөд гармаар. Даанч бүсгүйг танихгүй. Тэгээд ч хүмүүсийн хувийн хэрэгт хутгалдах нь зохисгүй хэрэг. <br /><br />Бүсгүй: -Би чамаас ганц л юм асууя. Чи надад хайртай байсан уу? <br /><br />Залуу: -Оюунаа, би чамд анхнаасаа л хэлсэн дээ. Чи бид хоёрын энэ явдал зүгээр л насанд хүрсэн эрэгтэй эмэгтэй хүмүүсийн л хийдэг зүйл гэж. <br /><br />Бат энэ удаа түүний нэрийг мэдэж авлаа. Бүсгүйг Оюунаа гэдэг аж. <br /><br />Харин Оюунаа хариу юу ч хэлсэнгүй дуугүй л байх аж. Өөдгүй залуугийн энэ хариултаас хөөрхий түүний бяцхан зүрх хичнээн шаналж буй бол доо. Үг ч хэлэх тэнхэлгүй базлан шимширч суугаа даа гэж бодохоор Бат Оюунааг туйлын ихээр өрөвдөв. <br /><br />Залуу: -Тэгээд ч бүх зүйл өөрчлөгддөг. Цаг хугацаа бүхнийг өөрчилдөг. Тэрээр энэ удаа харин хүйтэн хөндий байдал нь арай дээрдэж дуу нь зөөлөрсөн байлаа. <br /><br />Залуу: -За одоо ярих зүйлээ дууссан бол би ингээд явлаа. <br /><br />Бүсгүй мөн л юу ч хэлсэнгүй. Магадгүй залуугийн хэлсэн бүгдээс тэрээр бүхнийг ойлгосон биз. <br /><br />Залуу босч Батын хажуугаар зөрөн хаалга саван одлоо. Бүсгүй байрнаасаа хөдөлсөн ч үгүй. Цааш харан дуугүй л суух аж. <br /><br />Бат одоо яагаад тэр үүлгүй тэнгэр шиг цэлмэг тунгалагхан харц гунигаар дүүрсэний учрыг нэгд нэгэнгүй мэдсэн авч сэтгэл зүрх нь улам бүр хоосон гунигтай болж орхив. <br /><br />Б.Эрхэмбаяр<br /><br />2011 оны 6 дугаар сарын 17<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/4468743658476977767-2227175101994073621?l=erkhembayar.blogspot.com' alt='' /></div>Erkhembayarhttp://www.blogger.com/profile/13641547052679213532noreply@blogger.com1tag:blogger.com,1999:blog-4468743658476977767.post-2741853242183288332011-05-24T10:38:00.001+08:002011-05-24T10:38:54.135+08:00Их хот шөнийн амьдралдаа умбана. Хурц неон гэрэл цацруулан олныг даллан дуудсан хотын тансаг гэгдэх нэгэн цэнгээний газар ёстой л түм түжигнэж бум бужигнана. Бадрал энэ өдөр төслийн багийн гишүүд болох харийн хэдэн хүнд Улаанбаатар хотын шөнийн амьдралыг үзүүлнэ гэж амласан. Тэр ч ёсоороо энэхүү сүүлийн үед үйлчилгээ, хоол унд, тухлаг байдлаараа олны сонирхлыг ихэд татаж нэг ёсондоо “моодонд” ороод буй шөнийн клубт зочлоод буй нь энэ. Тэрээр ийнхүү хамт нэг төсөл дээр ажиллаж буй Солонгос эрчүүдийн хамтаар хамгийн тансаг гэгдэх тусгай өрөөг эзлээд наргиж гарав. Дарга том тушаалын ноёдын ууж идэх тэр ч бүү хэл хүүхэн шуухны асуудлыг хүртэл Монгол талаас Бадрал, Солонгос талаас Ким гэгдэх менежер залуу бүгдийг зохицуулна. Албаны бүх зүйлд нягт нямбай ханддаг зангаараа Бадрал энэ удаа ч мөн зочдын өмнө нүүр түлчихгүй газар сонгон эднийг цэнгээж суугаа нь энэ.<br /><br /> Солонгос талын том босс нь энэ удаа нэлээн хүүхэмсэг эр таарсаныг ч хэлэх үү өдрөөс хойш л Ким түүнд царайлаг бас найдвартай хамгийн гол нь хэл үгэнд оруулаад байхгүй монгол хүүхэн олж өгөх талаар түүнд бүр аминчлан захисан. Энэхүү шөнийн клубын эзэн залирхаг эр цэцэг цэврүү шиг охидыг энд нууцаар ажиллуулдагийг Бадрал мэдэх тул нэг их санаа зовоод байх зүйл байсангүй. Нөгөө зочид ирэхэд авдаг охидоос чинь өнөөдөр танайд надтай хамт очих солонгосчуудад хэрэг болно шүү гэж утасдаад л бүх зүйл жин тан. Ажил төрлийн яриа ид өрнөж ууж идэхээрээ л бизнесийн нарийн ширийн зүйлээ ярьдаг нь Солонгос соёл юм хойно өдөр ямбалаад дуугарч ядаад байсан Солонгос талын том босс ч хатуухан шарзанд халж ааш зан гэж хайлсан тугалга. Үүнийг дагаад эрчүүдийн яриа ч задгайрчээ. <br /><br />Солонгос соёлоор хүндэтгэж буй хүндээ архи хундагалан өгөөд хоёул халз ууна. Дараа нь нөгөө хүндээ мөн эргүүлэн хундагалан өгч бас л хамт дуустал нь ууна. Хэрэв хундагалж өгсөн архийг уухгүй бол нөгөө хүнээ хүндэтгээгүй ёс бус зүйл болох тул энэ төсөл дээр солонгосчуудтай ажиллах хугацаанд архи уух гэгчийг Бадрал бас нэгэн эрдэм болгоод байгаа билээ. Хамгийн гол нь хэчнээн ууж идлээ ч намба л алдаж болохгүй. Уусан идсэнээ шингээж сурна гэдэг солонгосчуудаас түүний сурсан бас нэгэн зан. Тэр ч бүү хэл хангүг аав хүүгээ насанд хүрэхээр нь хамт архи ууж архи уух, хэрэглэж сурах соёлд сургадаг гэж байгаа. Тэгээд бодохоор ялангуяа бизнесийн хүрээнийхэн архийг зөв зохистой хэрэглэхгүйгээр амжилтанд хүрэх эсэх нь эргэлзээтэй. Ийнхүү Бадрал компанийхаа солонгосчуудтай хамтран хэрэгжүүлж буй төсөл дээр сүүлийн хэдэн жил ажилласных Солонгос соёл бизнесийн нарийн ширийнээс багагүй суралцаад байгаа билээ. <br /><br />Гэнэт Ким түүний чихэнд: –Нөгөө хүүхнүүд бэлэн үү гэж шивэгнэв. Бадрал рестораны эзэн залуу уруу мессеж бичиж өдрийн захиалсан хүүхнүүдийг тусгай өрөө үрүү оруулахыг сануулав. Төд удалгүй бараг нүцгэн шахуу 3 охин орж ирэв. Тэднийг яг л амьтан мэт шинжин ширтэх харь эрчүүдийн эрээ цээргүй харцыг залгин зогсох 3 сайхан монгол бүсгүй өмнүүр нь эгнэн зогслоо. Гэтэл, ээ бурхан минь . Үйлийн үргүй сэтгэлд хоногшсон хонгорхон царай. Энэ чинь Сарнай байна шүү дээ. Сандарч барьц алдсан Бадрал арай л уулга алдаж нэрээр нь дуудчихсангүй хэлээ тас хазав. Бадрал Сарнай уруу харах тэр агшинд тэр хоёрын харц мөргөлдөж орхив. Бүсгүй хүний хамаг сайхан бүхнээ эрээ цээргүй ил гарган зогсох Сарнай хэдий үзэсгэлэнтэй ч харц нь энэ хорвоо өнгөө алдаа юу гэлтэй. Юутай уйтай бас өнгөгүй харц. Уг нь Сарнай сэргэлэн хархан нүдтэй охин байсансан. Сарнай Бадралыг хараад түүнийг таньж сандарч тэвдэж буй нь илт. Гэвч түүнийгээ нуух гэж хирэндээ л хичээн хэнэггүй царайлах гэж ядан зогсох аж. Арай ч дээ. Амьдрал заримдаа хүнээр дэндүү тоохуурхах юм даа. Энэ олон жилийн хойно тэртээ нэгэн цагт үхэн хатан дурлаж байсан гэнэхэн хонгор бүсгүй нь ингээд яг л боолын зах дээрх шиг харийн эрчүүдэд биеэ зараад зогсож байх ч гэж дээ. <br /><br />Шарзанд ялимгүй халж зочидтой хөгжилтэй яриа дэлгэж суусан Бадралын хамаг уусан архи нь хормын төдий гараад царай нь хувхай цайж орхив. Яагаад би чамд тэр үед сэтгэлээ нээж хэлээгүй юм бол. Тэгсэн бол өдийд чи минь ингээд явж байгаа ч уу, үгүй ч үү. <br />Яагаад чамайг амьдралд ингэтлээ цөхөрч сөгдөхөд чинь хэн ч туслаагүй вэ. Энэнээс өөр зам чамд минь олдсонгүй гэж үү дээ<br />гэж халаглан бодох Бадралын зүрх базлан өвдөнө. Хэзээ нэгэн цагт бүхнийг умартан дурлаж хайрлаж явсан хархан нүдтэй Сарнай охин ингээд харийн хөлчүү эрчүүдэд биеэ зараад зогсож байх ч гэж дээ. Бадрал чамгүй олон жил өдий зэрэгтэй амьдралд хүрэх гэж зүтгэж явсан. Зүтгэсэн зорисондоо ч хүрэх замдаа ороод байгаа билээ. Харин зүрхэндээ юуг ч юм хэнийг ч юм үгүйлж явсан нь энэ Сарнай байгаагүй гэж үү. Гэтэл тэр эрхэм хүнтэйгээ ингэж тааралдах ч гэж дээ. <br /><br />Босс 3 бүсгүйг эргүүлж тойруулж эрээ цээргүй шинжих зуур энэнийх нь бөгс нь сайхан юм тэрнийх нь хөх нь гоё юм гэж инээж тохуурхана. Танай Монгол хүүхнүүд сайхан гэдэг нь үнэн юм гээд эрхий хуруугаа гозойлгон шалиг нүдээ гялалзуулан хазгай мурий англиар үглэх нь Бадралд юунаас ч илүү доромжлол шиг санагдана. Тэрээр хүүхнүүдийг арай л мал адил шүдийг нь татаж чангааж үзсэнгүй. <br /><br />Босс Сарнай уруу хөлчүү шалиг нүдээр ширтэж байснаа үүнийг миний дэргэд суулга гэж ихэмсгээр дохив. Ким Бадралд: -Энэ голын бүсгүйг манай босс сонголоо. Түүнийг хажууд нь суу гэж хэл гэв. Сарнай хэдийгээр ичиж зовж доош ширтэх ч Бадрал түүний харцнаас хэлж амжаагүй хайрыг бас мэдрэх шиг болов. Ай бурхан минь. Нэгэн цагт би зориггүйдээ чамайгаа алдсан. Одоо л дахиад биш шүү гэж хэн нэгэн ер бусын шийдэмгий хүн дотор талаас нь хатгаж орхив. <br /><br />Гэнэт Бадрал: –Энэ бүсгүйг та нарт өгөхгүй ээ гэж эрсхэн хэлж орхиод түүний яагаад байгааг тааж ядан алмайрсан хөлчүү эрчүүдийг сэхээ авахаас нь өмнө Сарнайн гараас хөтөлсөөр гарч одов. Бадрал дуу шуу ч үгүй Сарнайг алдчих вий гэсэн шиг гараас нь тас атган цааш алхаж яваад гэнэт нүцгэн шахуу түүнийг өвлийн цастай гудамжинд хөтөлж яваагаа сая л нэг юм анзаарав. Дагжталаа чичирсэн ч айх ичих зэрэгцээд үг ч хэлэх тэнхэлгүй болсон Сарнай Бадралд дуулгавартай нь аргагүй хөтлүүлээд явж байв. Гэнэт ухаан орсон Бадрал өөрийн хүрмийг тайлж Сарнайд нөмрүүлээд яах ийхийн зуургүй түүнийг сэв хийтэл гар дээрээ өргөн машиныхаа зүг алхав. Тэрээр машинаа асаан хөдлөх гэж байтал Ким амьсгаадсаар гүйж ирээд машины цонхоор: -Чи чинь галзуураа юу. Юу болоо вэ гэж ойлгож ядсан нүдээр түүн үрүү ширтэн үглэнэ. Бадрал юу ч хэлсэнгүй цааш хөдлөхөд өвлийн үдшийн ялимгүй жаварт бээвийтлээ даарч царай нь зэвхийрсэн хангүг эр дэмий л мөрөө хавчин гараа савчсаар ард хоцров. Гадаа харин цас хаяласан намуухан сайхан үдэш байлаа. <br /><br />Б. Эрхэмбаяр<br /><br />Улаанбаатар хот.<br /><br />2011 оны 5 дугаар сарын 20.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/4468743658476977767-274185324218328833?l=erkhembayar.blogspot.com' alt='' /></div>Erkhembayarhttp://www.blogger.com/profile/13641547052679213532noreply@blogger.com1tag:blogger.com,1999:blog-4468743658476977767.post-24239597832876307202011-05-24T10:23:00.003+08:002011-05-24T10:27:09.289+08:00Саяхан бичсэн нэг өгүүллэг маань olloo.mn дээр гарсаныг доорх линкээр орж үзээрэй. Уншигчид маань төгсөлийг нь бантан болж л гэнэ юу ч ойлгосонгүй энэ тэр гэж нэлээн шүүмжилсэн. Гэхдээ яахав та бүхний уран сэтгэмжээр төгсгөлийг хүн хэрхэн ойлгохыг нээлттэй үлдээх гэж зориуд хачин гажиг төгсгөл хийснийг минь ойлгоорой. Хүндэтгэсэн Эрхэмээ<br /><br />http://www.olloo.mn/modules.php?name=News&file=article&sid=1186299<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/4468743658476977767-2423959783287630720?l=erkhembayar.blogspot.com' alt='' /></div>Erkhembayarhttp://www.blogger.com/profile/13641547052679213532noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-4468743658476977767.post-89650883598473748902011-04-27T16:36:00.001+08:002011-04-27T16:38:29.533+08:00Номныхоо хэсгээс оруулж байна. Санал бодлоо доор үлдээгээрэй. <br /><br /><br />Хайр дурлал юунаас эхэлдэг вэ. Харцнаас эхэлдэг. Хүний нүд асар олон мэдээллийг хүнд дамжуулдаг мэдрэхүйн хамгийн чухал эрхтэн билээ. Чи яагаад таалагдсан хүнтэйгээ харц мөргөлдөөд байдаг вэ. Огт юу ч ярьж үзээгүй эрэгтэй эмэгтэй 2 хүн яагаад бие биедээ таалагдаж байгаагаа ойлголцож мэдэрдэг вэ. Танд таалагдах хүнийг та нүдээрээ хайж эхэлдэг. Тэгээд хэн нэгэн дээр харц тусахад яагаад ч юм түүнийг дахин дахин хараад баймаар мэдрэмж төрдөг. Хариуд нь нөгөө хүн таныг сонирхож буй бол бас урьдаас чинь харна. Тэгээд та хоёрын харц мөргөлдөх вий. Үүнээс л хайр дурлалын шидэт холбоо үүсдэг гэж хэлж болно. Нүдээрээ чи надад таалагдаж байна гэж дохио өгч буй хүн андашгүй байдаг. Дараа нь мэдээж ярилцаж танилцана. Гарыг нь атгана гэх мэтчилэн контактууд эр эм хүмүүсийн хооронд үүсдэг. Энэ шат дараалсан шууд контактууд хэрэв танд улам бүр таалагдаж нэг л аятайхан мэдрэмж төрж байвал та тэр хүнд дурлахад бэлэн байна гэхэд бараг хилсдэхгүй. Хүн хоорондын энэ зохицол нийцэл дээр хайр дурлал үүсдэг. Хүн хоорондын хэлж боломгүй тэр бие биедээ яагаад ч юм татагдаж байгаа мэдрэмж хайр дурлалын эхлэл болдог. Энэ мэдрэмж бол бараг амьтны гэж болохоор байгалийн зөн билэгтэй холбоотой боловч тухайн 2 хүн нэг нэгэндээ дурлахад тэр нь цаашид хайр болон цэцэглэхэд бараг 70 гаруй хувийг нь бүрдүүлдэг гэж байгаа. Таньд нэгэн залуу яагаад ч юм түүний чухам юу нь ч юм таалагдаж та түүний чухам юунд тэгтэлээ татагдаад байгаагаа үгээр хэлж чадахгүй тийм мэдрэмж төрж байсан уу. Тэгвэл хэрэв тийм бол та байгалийн зохицол нийцлийн хувьд түүнтэй байгалийн зөн билгээрээ түүнд татагдаж байна гэсэн үг. Харин та тэр залуугийн ийм тийм юм нь таалагддаг гэж үгээр илэрхийлж болж байвал буюу энэ нь илүү ухамсарт дүгнэлт дээр үндэслэж байвал хайр дурлал үүсгэх дараагийн алхам эхэлжээ гэсэн үг юм. Та тэр татагдаж байгаа залуутайгаа илүү дотно харилцаанд танилцаж ярилцсаны дараа түүний юу сонирхдог, ямар мэргэжилтэй, нийгэмд ямар байр суурь эзэлдэг гэх мэтчилэн нийгэмшлийн агуулгатай дүгнэлтүүд ар араасаа хөврөх болно. <br /><br />Орчин үед гэр бүл салалт яагаад их болсон бэ. Хүмүүс дурлаж хайрлахдаа энэ нийгэмшсэн агуулгатай асуудалдаа хэтэрхий их анхаарал ач холбогдол өгөх болсонтой холбоотой гэж би боддог. Хоёр хүний хооронд хэн хэндээ татагдах бие махбодийн зохицол нийцэл байхгүй, сэтгэлийн учгаар бие биетэйгээ эхэлж холбогдохгүйгээр зүгээр л Бат тийм ажил хийдэг, байр сууриа эзэлсэн, мөнгө сайн олдог царайлаг залуу тул би түүнтэй суувал сайхан амьдрах болно гэж хэтэрхий нэг талыг барьсан цэвэр эдийн засгийн ч гэж болохоор эсвэл хэтэрхий ухамсарт дүгнэлт дээр “хайрыг” үүсгэх гэж оролдож байгаа тул хойшдын амьдрал нь бүтэлгүйтдэг. Холливудын “Adjustment burea” гэж саяхан шинэ гарсан кино дээр миний энд тайлбарлах гээд оролдоод байгаа тэр хүмүүсийн ухамсарт бус зөн билэг хэрхэн дурлал хайр сэтгэлийн холбоог үүсгэж буйг маш сайхан гаргасан байсан. Залуухан конгрессийн гишүүн цаашид ерөнхийлөгч болох ирээдүйтэй залуу нийтийн өмнө маш чухал мэдэгдэл хийж үг хэлэхийнхээ өмнө ОО-д хэлэх үгээ бэлдэн хэсэг саатдаг. Яг энэ мөчид эрэгтэйчүүдийн ОО-д хуриманд урилгагүй орж баригдсан бүсгүй нуугдаж байгаад түүний хэлэх үгээ бэлдэхийг санамсаргүй сонсож орхиод бас чимээ гаргаад баригдчихдаг. Тэр хоёр хэсэг зуур яагаад тэр бүсгүй тэнд нуугдаж байсан яагаад гарч ирсэн гэх мэт маш хэвийн бус яриа өрнүүлдэг. Яг тэр агшинд залуу бүсгүйн нүд рүү хараад л анхны харцаар дурлаж орхидог. Бүсгүй ч ялгаагүй агшин зуурт л түүнд татагдчихдаг. Тийм гэж үгээр тайлбарлахын аргагүй цэвэр байгалийн зөн совингоороо бие биедээ яг л үүлгүй тэнгэрээс хур бууж аянга цахилгаан цохих шиг л тийм хүчтэй дурлал тэр хоёрын хооронд агшин зуурт бий болдог. Бүсгүй авьяаслаг бүжигчин. Гол баатрууд маань нийгэмд эзлэх байр суурь, сонирхол зэрэг нийгмийн зохицол нийцлийн хувьд бие биедээ яав ч нийцэхгүй хүмүүс байдаг. Бүсгүйд өөрийнх нь бүжигчний кареерт нь илүү их дэмжлэг болох авьяаслаг бүжигчин, бүжиг дэглээч найз залуу байсан хэдий ч тэр гол баатар залуутай учирснаас хойш найз залуутайгаа суухаа хойшлуулчихдаг. Гол баатар залуу маань буюу олон түмэнд таалагддаг залуухан улс төрч маш ирээдүйтэй бүр ерөнхийлөгч болох хувь заяатайгаа тэрсэлдэн тэр бүсгүйг сонгодог. Мэдээж хэрэг хэвийн нийгмийн харилцаанд бол ерөнхийлөгч улс төрч хүн хуриманд урилгагүй орж сахилгагүйтдэг бүжигчин хүүхэнтэй суугаад ямар ч бүтэлтэй юм болохгүй биз. Гэхдээ гол баатрууд маань хайр сэтгэлээ дагадаг. Тэгэхээр энэ киноны хүмүүст хүргэж буй мессежүүдийн нэг нь орчин үеийн нийгэм байгалийн хуультай зөрчилдөн хайр сэтгэлийн асуудал дээр хэтэрхий ухамсарт шийдвэр гаргах нь хүмүүсийн өөрийнх нь хувь заяаны эсрэг зүйл болоод байна уу гэсэн санаа юм. Киноны ерөнхий гол утга санаа нь хүн хичнээн болж бүтэхгүй зүйл гэж бодож байсан ч энэ нь бурханы таньд зориулан зурсан зургаас хэдий өөр байсан ч хэрэв хүн өөрөө хүсвэл хувь заяаныхаа эзэн байх боломж таньд байдаг гэсэн санаа юм. <br /><br />Үргэлжлэл бий ,,,,,<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/4468743658476977767-8965088359847374890?l=erkhembayar.blogspot.com' alt='' /></div>Erkhembayarhttp://www.blogger.com/profile/13641547052679213532noreply@blogger.com2tag:blogger.com,1999:blog-4468743658476977767.post-89479021844347240962011-04-12T15:17:00.001+08:002011-04-12T15:20:33.308+08:00Анх төрсөн өдрөөрөө нөхрөөсөө гэрлэх санал авч байсан болохоор энэ удаа тэр сайхан цаг мөчийг дурсаад удахгүй гаргах гэж буй эмэгтэйчүүдийн сэтгэл зүйн номын /одоохондоо нэр нь нууц байгаа юм/ нэг хэсгээсээ та бүхэндээ толилуулж байна: <br /><br />Хайр дурлал гэж юу вэ<br /><br />Хүмүүс хайрыг янз бүрээр тайлбарладаг. Миний хувьд хайр гэдэг дурлалаар эхэлж хэзээ ч хувирахгүй тэр л хүнд хайртай байх сэтгэлийг хэлдэг байх гэж боддог. Дурлал бол биеэрээ мэдрэх мэдрэмж бол хайр бол бүх бие сэтгэл, оюун бодлоор илрэн гардаг зүйл байх. Хайрын дотроос анхны хайр гэдэг зүйлийн талаар бид бас их голчлон ярьдаг. Анхны хайр шиг цэвэр ариун хайр сэтгэл гэж үгүй гээд л бид ярьдаг. Яг үнэндээ миний мэдэрсэн анхны хайр бүүр тийм гүнзгий сайхан хайрын харилцаа байгаагүй болоод ч тэр юм уу би тэр хайрыг зүгээр л хүн болсоор хайрлаж дурлахын эхлэл байж дээ л гэж боддог юм. Түүнээс биш миний анхны хайр надад өнөөдрийг хүртэл сэтгэлд минь гүн шингэж үлдсэнгүй. Хайр гэдэг бол яах аргагүй хоёр талын бие биеэ гэсэн хайраар улам хүчтэй болж гал шиг бадран асдаг зүйл байх. Хэн нэгэн чамайг хэнээс ч юунаас ч илүү хайрлаж байгааг мэдэрч байж чи өөрөө тэр хүнд эргэлт буцалтгүй хайраа өгдөг байх гэж би боддог юм. Тэгэхээр бусдыг хайрлаж байж өөрийгөө хайрлуулна гэдэг үг асар үнэн юм шиг санагддаг. Гэхдээ янаг хайрын хайр дээр миний энэ үзэл заримдаа алдрах гээд байдаг юм. Ганцхан жишээ дурьдахад уншигчид маань “Дотор Живаго” гэж Орост болсон Октябрийн хувьсгалын талаар үзэл сурталчилагдаагүй нэлээн бодит байдлыг харуулсан номыг уншиж мөн түүнээс сэдэвлэн хийсэн киног үзсэн байх. Уг киноны гол баатар Доктор Живаго буюу Юригийн амьдралд хоёр бүсгүй байдаг. Эхний бүсгүй нь түүнд бүр багын хайртай байж эхнэр нь болсон бүсгүй харин нөгөөх нь Юри санамсаргүй тохиолдлоор танилцсан үзэсгэлэнт бүсгүй Лара. Юри Тони буюу эхнэртээ түүнийг үнэнчээр хайрласаных нь хариуд дасан дурлаж хайрладаг бол Ларад анхны харцаар татагдан дурладаг. Энэ хоёр бүсгүйд өгсөн Юригийн хайр хэдийгээр өөр өөр боловч хайрын мөн чанарыг сэтгэлд хамгийн ойроор харуулсан юм шиг надад санагддаг. Юригийн хувьд аль нь жинхэнэ хайр сэтгэл вэ гэж би олон удаа өөрөө өөрөөсөө асууж үзсэн миний хувьд харамсалтай ч Ларад өгсөн хайр сэтгэл нь жинхэнэ хайр байсан юм шиг санагддаг. Би заримдаа Юри энэ хоёр төрлийн хайраа нэг бүсгүйд зориулсан бол жинхэнэ хайр байх байсан биз гэж ч боддог юм. Яг энэ кинотой адилхан түүх бидний сайн мэдэх “Дөлгөөн Дон” зохиолын гол баатар Григорийд бас л тохиолддог. Эхнэр нь түүнийг үнэн сэтгэлээсээ хайрладгийн хариуд Григорий түүнийг хайрладаг боловч дурлаж хэзээ ч чадаагүй. Харин Аксиньяд тэр дурлаж бүр хайрладаг. Тэгэхээр дурлал цаашдаа хайр болдог гэдэгтэй би санал нийлдэг. Хүн харин дурласан болгоноо хайрлана гэж байхгүй байх. Зарим нэгэн дурлал гэнэт ирсэн шигээ гэнэт унтарч алга болдог. Энэ нь дурлалын ихэнх хувь нь бидний бие махбодьтой холбоотой байдагаас болдог байх л даа. Харин хайр бол бие махбодийн зүйл гэхээсээ илүү сэтгэлийн зүйл болохоор тэр бүр алга болоод сэтгэлээс гараад “явталаа” уддаг бизээ. Хүн гэдэг хэдийгээр байгаль эхээс заяахдаа байгалийн амьтан гэж заяагдсан боловч түүний сэтгэлийн тал нь байгалийн зөн билэгээсээ илүү чухал зүйл байдаг. Хайр бол байгалийн зөн билэгийн хүсэл тэмүүлэл дээр хүний сэтгэлийн гоо сайхан мэдрэмжийг яг зөв тунгаар нь хослуулсаныг хэлдэг байх гэж би боддог. Бүхий л амьдралынхаа туршид хүн хэдэн ч удаа дурлаж болно. Харин чин сэтгэлээсээ хэн нэгнийг хайрлах бол дурлалтай харьцуулахад тийм ч олон тохиолддог зүйл биш байх. Хүн хэзээ ч хэн нэгэнд дурлаж болно. Ямар ч насан дээрээ хүн хүнд дурлах чадвартай байх ёстой. Дурлал хүнд эрч хүч бэлэглэдэг. Хэн нэгэнд дурласан хүн хэдийгээр заримдаа хөнгөн гунигт автах боловч зүрх нь аз жаргалаар бас бялхаж байдаггүй гэж үү. Хайрын тухай уярмаар бас бахархмаар олон сайхан түүхүүд байдаг. Хайр, дурлал бол хүн төрөлхтөний амьдралын хамгийн нандин сайхан зүйл. Хайр дурлалгүйгээр хүн төрөлхтөний нийгэмийг төсөөлөхийн ч аргагүй юм. Ариун нандин хайраа хэн нэгэнд зориулж хариу сайхан хайрыг түүнээсээ мэдэрнэ гэдэг бол хүний амьдралын баяр баясгалан. Бас манай нэгэн алдарт зохиолчийн хэлсэнээр “Сайхан хайр байдаг юм шүү олдвол алдаж болохгүй” гэсэн үг байдаг. Сайхан хайраа олно гэдэг хүн болж төрсөний бас нэгэн илэрхийлэл хүний өөрийгөө аз жаргалтай байгааг мэдрэх амьдралын хамгийн гол эх булаг билээ. Хайр сэтгэлийг тэгэхээр мөнгөөр болон өөр ямар нэгэн эд зүйлээр хэмжих аргагүй юм. Сайхан хайраа олж, аз жаргалдаа умбаж явсан хүн хэдий мөнгөтэй ч үнэн ч хайраа олоогүй хэн нэгнээс хавьгүй аз жаргалтай байх нь ойлгомжтой хэрэг юм.<br /><br />Хайртай гэдэг үгийг хэлэхдээ харам бай залуусаа. Та бидний сайн мэдэх “Би чамд хайртай” гэж киног үзээгүй хүн гэж үгүй биз. Үрлээ 10 жилийн жоохон охин байхдаа Дэлгэрт болоод бусад бүх хүүхдүүдэд би чамд хайртай гэж нэг их юм бодолгүй хэлчихдэг. Харин Дэлгэр түүнд өөрөө дурласан байсан учир тэр шидэт үгэнд тун их баярлан бүр эндүүрэхэд хүрдэг. Тэгэхээр залуусаа хайртай гэдэг үгийг хаа хамаагүй хэлээд байх үг биш юм. Хүний зүрх сэтгэл хайраар бялхсан тэр л үед энэ үг амнаас аяндаа чиний сэтгэлийн илэрхийлэл болон гарч байвал энэ үг жинхэнэ утгаа илэрхийлж байна гэж болох юм. Орчин үеийн залуус дөнгөж үерхээд удаагүй байгаа нэгнийгээ ч “хайраа, миний хайраа” гэж их дуудах болж. Хайр гэдэг энэ үг тун нандин үг юм шүү. Миний үзлээр бол хайр гэдэг нандин үгийн үнэ цэнэ ингэж дуудах бүрт чинь дундраад байгаа юм шиг санагддаг юм. Тэгээд хэдхэн хоног сарын дараа нөгөө нэг нэгнээ хайраараа дуудаад байсан залуус салж муудалцах нь ч элбэг байна. Тэр ч бүү хэл 20 гаруй насны охин нууц амрагаа “хайраа” гэж дуудахыг хараад ээ арай ч дээ гэх харуусал зүрхэнд зурсхийж билээ. Хайрын үнэ цэнэ хайртай гэдэг үгийн үнэн цэнэ ингэж алдагдаж байгаад би хувьдаа ихэд харуусаж явдаг. Хүний эр нөхрийг эзгүйчилж буй хэн нэгэн хайр гэдэг үгийг амны зоргоор хэлж тэр сайхан ариун нандин зүйлийг өөрийн бусармаг явдлаар булингартуулах нь яав ч зүйд нийцэхгүй биз ээ. За яахав тэр нууц амраг эрдээ үнэхээр хайртай байж болох боловч тэр ариун нандин үг бидний дунд хэлэгдэх ёсгүй гэдгийг ойлгож ухаарах сэтгэл тэр охинд уг нь байвал зүгээрсэн. Тэгэхээр хайртай гэдэг үг асар их үнэ цэнэтэй төдийгүй хүний хамгийн сайхан нандин сэтгэлийн илэрхийлэл байсан байсаар ч байвал уг нь сайхан. <br /><br />Үргэлжлэл бий...<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/4468743658476977767-8947902184434724096?l=erkhembayar.blogspot.com' alt='' /></div>Erkhembayarhttp://www.blogger.com/profile/13641547052679213532noreply@blogger.com5tag:blogger.com,1999:blog-4468743658476977767.post-42105176481752425212011-03-23T13:37:00.000+08:002011-03-23T13:38:17.065+08:00Зиак ойрдоо нэг л их эмоцитой хүн гүйгээд байсан чинь хамаг энергээ зарцуулчихсан юм шиг болчихлоо. Гэхдээ хүний амьдралд зүгээр л нам тайван чимээгүй баймаар ийм жаахан гунилах үе ирдэг шүү дээ. Тэр нь болсон юм байлгүй дээ. Ер нь би ийм үед зүгээр л юу ч хамаагүй бичих өөрийн дуртай юмаа хийх гав ганцаараа өөрийнхөө сэтгэл зүрхийг сонсох эсвэл хоёр хүүхэдтэйгээ сайхан хоол хийж идэх тэднийгээ ээжийнхээ хийж өгсөн хоолыг яаж баярлан бас амтархан идэхийг харах дуртай. Бас дуртай хөгжимөө сонсох гээд аль их цаг завтай тайван байхыг хичээдэг. Сая хэсэг дуртай дуугаа сонссон чинь ямар сайхан болж байнаа. Үгнүүд нь хүртэл нэг л гоё сонсоод л баймаар. <br /><br />Stacey Kent <br /><br />You’ve got a friend<br /><br />…When you down and troubled<br />And you need a help and hand <br />And nothing or nothing is going right<br />Close your eyes and think of me <br />As soon I’ll be there to brighten up even your darkest night<br />You just call out my name ………….<br /><br /><br /><br />Kent (Swedish band)<br /><br />Socker (Sugar)<br /><br />Spelar du langre nagon roll<br /><br />Du lamnade mig ensam <br />Sjalvklart blev jag radd....<br /><br /><br /> (Kent энэ швед хамтлаг байгаа юм. Түүнд дуртай сонсдог хүмүүс бол сайн мэдэх байх. Миний хувьд бол би энэ хамтлагийн сайхан дууг сонсдоггүй байсан бол би амьдралын бас нэг гоё сайхныг мэдрэхгүй байх байсан байх гэж боддог юм. Сэтгэлд ойрхон швед хэл, бороо цас холилдсон Стокгольм хот уйтгарлах завгүй залуу сайхан нас бүгдийг зөвхөн 2 хүүхэд 1 нөхөртөө зориулсан завгүй боловч аз жаргалтай мөчүүд минь эргэн ирэх шиг). Дараа дууг нь эхээр нь оруулна. Гоё дуунууд байгаа юм та нар минь сонсоорой бас.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/4468743658476977767-4210517648175242521?l=erkhembayar.blogspot.com' alt='' /></div>Erkhembayarhttp://www.blogger.com/profile/13641547052679213532noreply@blogger.com4tag:blogger.com,1999:blog-4468743658476977767.post-52931628679457727362011-03-09T14:06:00.001+08:002011-03-09T14:06:43.184+08:00Манай кино театруудад саяхан нээлтээ хийсэн “Үл таних эмэгтэй” киног үзэхийн өмнө блогтоо оруулсан бяцхан бичлэгтээ яагаад ч юм би эмэгтэй хүний зөөлөн сэтгэл бас тэсвэр хатуужлын талаар оруулсан нь миний зөн совингийнх уу бүү мэд. Юутай ч “Танихгүй эмэгтэйн захидал” гэдэг зохиол байдагийг олон удаа сонсож байсан ч зохиолыг нь урьд нь уншиж байгаагүй ч блогтоо бүсгүй хүний тэсвэр тэвчээрийн талаар дурьдаад авсан нь тохиолдын хэрэг лав биш байсан шиг. Уг зохиолоос сэдэвлэн хийсэн энэхүү киноны Монгол хувилбарыг найруулагч Наранбаатар, продусерээр Я.Содбаатар нар ажиллаж үзэгч бидэнд толилуулж байна. Дүрийн сонголтууд их сайн хийгдсэний дээр жүжиглэлт ч нэг их нэрд гараагүй залуу жүжигчид тоглосон гэхэд өөлөх юмгүй чадварлаг болжээ. Ялангуяа шинэ үеийн кино урлагт буюу зарим нэгэн сүүлийн үеийн кинонд нэг л сайхан охид хөвгүүд хиймэл дүр бүтээхийг харж залхаад байсан бол энэ кинонд тоглосон жүжигчид тэгсэнгүй дүрдээ үнэхээр сэтгэлээрээ хувирч чадсан нь туйлын олзуурхууштай санагдлаа. Киног үзсэн нэг ч бүсгүй хүн гэнэн цайлган хүүхэд нас, анхны хайраа дурсахгүй дотроо бодохгүй өнгөрч чадаагүй буй за гэдэгт би итгэлтэй байна. Цэцэг цэврүү шиг охин насаа хэдий гунигтай ч хайртай хүндээ өгөх ямар байдаг тэр нэгэн мэдрэмж анхны хайрын ариун сайхан бүх л мэдрэмж энэ кинонд гүн гүнзгий шингэжээ. Эмэгтэй хүний хайр сэтгэл гэж ямар агуу зүйл байдаг тэр сайхан хайрыг мэдрэхгүй өнгөрсөн хэн нэгэн хожим хэзээ нэгэн цагт заавал харуусан харамсахад хүрдэг нь хүний амьдралын үнэн биз ээ. Хиргүй тунгалаг сэтгэл, бас ариухан бүсгүй хүнийг зүгээр л өнөөдрийн зугаа болгоод өнгөрдөг хэнэггүй эр хүн ч гэсэн киног үзээд нэгийг бодож самсаа нь шархирч бүсгүй хүн гэж ямар гайхамшигтай ариухан эмзэгхэн ертөнц болохыг ухаарч бодоо бизээ гэдэгт би бас найднам. Хүнд хэцүү амьдралд нухлагдаж буй бүсгүй хүн энэ ертөнц дээр хэчнээн ч олон байдаг юм. Амьдралд нухлагдаж, бүр өвдөг сөхөрөхөд хүрч цэцэг шиг л хагдарч явдаг бүсгүйчүүдээ хайрлаач эрчүүд минь. Бас амьдрал боломжийн байхын хирээр хэдий бид чинь бүсгүй хүн ч ийм зовлонт амьдралын хатуу ширүүнд хэчнээн охид бүдэрч байгааг харсан ч хараагүй юм шиг мэдсэн ч мэдээгүй юм шиг явсандаа би энэ киног үзээд үнэхээр их харамссан. Бидний зүгээр л нэг өдрийн зугаа цэнгэлд үрчихдэг тэр мөнгө үрээ тэврээд орох оронгүй явж буй эх хүнд ямар их хэрэгтэй байдаг бол. Сонгодог сайхан зохиолын уянгын драмыг өнөөгийн манай монголын нийгмийн дүр зураг мөн чанартай гайхамшигтай холбож хослуулж чадсан нь найруулагчийн том амжилт байлаа гэж би хувьдаа үзэж байна. Ийм сайхан зохиолыг дэлгэцэнд амилуулах боломж олгосон продуссерийн торгон мэдрэмжийг энд бас хэлэхгүй өнгөрч болохгүй биз ээ. Бид хайрыг гал улаан сарнайгаар зүйрлүүлж ирсэн. Гэтэл энэ кинонд гол дүрийн эмэгтэйн хайрт залуудаа илгээдэг цагаан сарнай түүний гал шиг дүрэлзсэн биш ч яг л цав цагаахан сарнай шиг цэвэр ариун хайрыг билэгдсэн нь киноны утга санааг чимж бүр тодотгож өгсөн гэлтэй. Юутай ч киног үзээд би эмэгтэй хүний хувьд өөрийнхөө сэтгэл зүрхийг эргээд нэг чагнахад хүрсэн бөгөөд амьдралдаа алдаж энэдэж буй залуу охид бүсгүйчүүддээ заавал нэг сайхан зүйл хийх хүсэл зорилго төрсөнийг энд мөн дурьдахад таатай байна. <br /><br /><br /><br />Б.Эрхэмбаяр <br /><br />2011 оны 3 дугаар сарын 7<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/4468743658476977767-5293162867945772736?l=erkhembayar.blogspot.com' alt='' /></div>Erkhembayarhttp://www.blogger.com/profile/13641547052679213532noreply@blogger.com4tag:blogger.com,1999:blog-4468743658476977767.post-90449523701197475562011-03-09T09:49:00.000+08:002011-03-09T09:50:27.306+08:00Өнөөдөр Мартын 8-ны баярын өдөр. Өглөөгүүр гэнэт хаалга тогших чимээнээр би гэдэг хүн ийм эрт хэн ирдэг байнаа гэж жаахан төвөгшөөнгүй нээж өгтөл хадам ээж маань охинтой (охин өчигдөр эмээтэйгээ хононосон юм л даа) хамт ирсэн байв. Би ч та 2 яасан эрт ирээ вэ гээд л нүдээ ч нээгээгүй шахам хүн орондоо эргэж хэвтлээ. Удалгүй байж байтал охин мөрнөөс татаад Ээжээ баярын мэнд гэх дуунаар өндийж харвал охин хадам хоёр, цэцэг бас надад зориулж хийсэн мэндчилгээ барьчихсан зогсож байв. Охин маань урьд оройжин ээжтэй хамт тэр мэндчилгээг хийсэн гэнэ. Гэнэтийн энэ сирпризенд би бүр уярч эгээтэй л нулимс унагасангүй. Хамар шархирч гарч ирсэн нулимсаа барих гэж тэрүүхэн тэндээ их хөөрхөн юм болов. Хөөрхий дөө муу ээж минь дээ. Таньдаа түрүүлж баяр хүргэчихгүй би гэдэг хүний байж байгааг ч дээ гэх гэмшил бас хамт төрөв. Уг нь ч өдөр тийшээ очиж хоолонд урьж, бэлэгээ өгөх төлөвлөгөөтэй байсан л даа. Гэхдээ л түрүүн орж ирэхэд нь нойрондоо харамлаад бараг мэндийн ч зөрүүгүй орондоо шургасандаа би гэдэг хүн үнэхээр гэмшиж бас ичив. Ингээд сэтгэл нэг л их хөдөлсөн би гэдэг хүн ээждээ зориулж нэг сайхан зүйл бичмээр санагдаад компюьтерийнхээ кий боордыг нүдэж суугаа нь энэ. Өглөө үүрээр би бас намайгаа орхин одсон ээжийгээ зүүдэлсэн. Бодвол Март болохоор ээжийгээ санаж байсан байх л даа тэгээд л ээж минь зүүдэнд орсон биз. Хэдийгээр өөрийн ээж минь байхгүй ч миний хадам ээж энэ хэдэн жилд надад ээжийн минь оронд ээж болж толгойг минь илж үнэрлэн үнсэж баяр гунигийг минь хуваалцаж байдаг хамгийн дотны маань хүн. Ээж минь арьс ширний нэгдэлд насаараа эрдэм шинжилгээний ажил хийсэн эгэлгүй нэгэн эмэгтэй. Одоо бидний өмсөөд байгаа энэ зөөлөн савхийг бүтээх гэж амьдралаа зориулсан хүн гэхэд ч болно. Хувь хүний хувьд ч ёстой алт шиг сайхан хүн дээ гэж хэлэхээс өөр магтах сайхан үг ч чамлагдах юм даа. Энэ айлын бэр болоод нэлээдгүй хугацаа өнгөрсөн ч ээжтэйгээ ам мурийсан тэр ч бүү хэл намайг гомдоосон нэг ч тийм муухай дурсамж миний дотор байдаггүй. Хүнийг хайрлаж байж өөрийгөө хайрлуулна гэдэг үг яах аргагүй ээжид минь таарсан үг шүү. Тийм болохоор би ч бас ийм сайхан ээжийгээ бүр их баярлуулж чаддаггүй юмаа гэхэд ядаж гомдоохгүй байхсан гэж дандаа хүсдэг. Ажил төрөл завгүй гээд ээждээ тэр бүр туслаад байж чадахгүй ч хариу нэхдэггүй тус зөвхөн эх хүнээс л үр хүүхэддээ ирдэг гэлтэй бүр бидний гадуур дотуурх бичиг цаас хөөцөлдөх ажилд хүртэл өөрөө гүйхийг нь яана. Би бол айлын эзэгтэй хүний хувьд зөндөө олон дутагдалтай хүн байгаа юм. Хүн харсан хүнд намайг өөлөх буруушаах зүйл зөндөө л байдаг биз. Зарим нэг айхтар хадамууд бол бэрийгээ хүүгээ халамжилсангүй ингэсэнгүй тэгсэнгүй гэж өөлж муулж суудаг тухай бишгүй л түүх явган яриа байдаг. Ухаалаг сайхан ээж минь харин надад миний тэр дутагдлыг намайг муулж шүүмжилж биш зүгээр л үрээ гэсэн эх хүний сургаалийн сайхан үгээр хэлээд ойлгуулчихдаг. Нөхөр бид хоёрыг энэ миний хүү энэ миний охин биш гэж ялгаварлах биш яг л ижилхэн хайрлаж санаа тавьж эх хүний сэтгэлээр ханддаг болохоор тийм янз бүрийн явган муухай зөрчил бидний хооронд хэзээ ч байдаггүй юм. Бас ээж маань 60 нэлээн гарч 70 дөхөж буй хүн гэхэд сэтгэлээрээ сайхан залуу хүн. Хуучинсаг хүн огтоос биш. Заримдаа ч би ээжтэйгээ найз бүсгүйчүүдтэйгээ ярьж байгаа юм шиг л хууч хөөрөлддөг. Хоёул сайхан хоол хийж идэнгээ сайхан вино хувааж уугаад хууч хөөрч өгнө дөө. Ер нь ээж гэрт ирэхээр гэрээр дүүрэн л инээд цацардаг юм. Нөхөр бид хоёр хоорондоо түр тар хийсэн байсан ч сайхан ээж минь биднийг хормын төдий л эвлэрүүлээд инээлгээд орхидог юм. Ээж маань их хошин шогийн мэдрэмжтэй хүн байгаа юм. Ямар нэгэн юмыг ярихдаа дандаа сайн сайхан талаас нь гэрэл гэгээтэй талаас нь харж инээж ярина. Өөрт нь таагүй явдал тохиолдсон байсан ч бидэн шиг уурлаж бухимдахгүй тийм л сайхан уужуу тайван хүн байгаа юм. Миний амьдарлын ханийг өсгөн хүмүүжүүлж бас намайг эх хүний сэтгэлээр хайрлан халамжилж байгаа Сайхан ээж минь таньдаа маш их баярлалаа.<br /><br /><br /><br />Б.Эрхэмбаяр<br /><br /><br />2011 оны 3 сарын 8<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/4468743658476977767-9044952370119747556?l=erkhembayar.blogspot.com' alt='' /></div>Erkhembayarhttp://www.blogger.com/profile/13641547052679213532noreply@blogger.com4tag:blogger.com,1999:blog-4468743658476977767.post-49534161283248247332011-03-07T15:54:00.000+08:002011-03-07T15:55:40.123+08:00Энэ ертөнцийг эмэгтэй хүнгүйгээр эх хүнгүйгээр төсөөлөх аргагүй билээ. Бүсгүйчүүд бид чинь уян зөөлөн юм шиг хирнээ зовлон бэрхшээл тулж ирвэл шүдээ зууж чаддаг хатуужил бэрхшээлтэй гайхамшигтай хүмүүс шүү. Эмэгтэй хүний хамгийн нандин чанар бол миний бодлоор дотроо дандаа сайн сайхан юм бодож явах гэрэл гэгээтэй зүйл үрүү тэмүүлэх сэтгэлээрээ баян амьдрах чанар юм болов уу гэж би бодож явдаг. Бас эмэгтэй хүний торгон мэдрэмж адтай чанар энэ дэлхийг бүтээж байгаа ч гэж хэлэхэд болно. <br /><br />За бүгдээрэнд нь Мартын 8-ны баярын мэнд хүргэе. “Үл таних эмэгтэйн захидал” гээд реклам гараад байсан киноны нээлт үзэх урилга уг киног продусерласан найз маань явуулсан байсанд маш их баярлаад очиж киногоо үзлээ Эрхэмээ нь. Үзчихээд уг киноны талаар сэтгэгдлээ та бүхэнд хүргэнэ. Киноны рекламнаас харахад яг миний сонирхдог стилийн кино шиг санагдсан шүү.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/4468743658476977767-4953416128324824733?l=erkhembayar.blogspot.com' alt='' /></div>Erkhembayarhttp://www.blogger.com/profile/13641547052679213532noreply@blogger.com2tag:blogger.com,1999:blog-4468743658476977767.post-50992914485540381222011-02-15T17:44:00.002+08:002011-02-15T17:52:32.261+08:00<meta equiv="Content-Type" content="text/html; charset=utf-8"><meta name="ProgId" content="Word.Document"><meta name="Generator" content="Microsoft Word 11"><meta name="Originator" content="Microsoft Word 11"><link rel="File-List" href="file:///C:%5CDOCUME%7E1%5CERKHEM%7E1%5CLOCALS%7E1%5CTemp%5Cmsohtml1%5C01%5Cclip_filelist.xml"><!--[if gte mso 9]><xml> <w:worddocument> <w:view>Normal</w:View> <w:zoom>0</w:Zoom> <w:punctuationkerning/> <w:validateagainstschemas/> <w:saveifxmlinvalid>false</w:SaveIfXMLInvalid> <w:ignoremixedcontent>false</w:IgnoreMixedContent> <w:alwaysshowplaceholdertext>false</w:AlwaysShowPlaceholderText> <w:compatibility> <w:breakwrappedtables/> <w:snaptogridincell/> <w:wraptextwithpunct/> <w:useasianbreakrules/> <w:dontgrowautofit/> <w:usefelayout/> </w:Compatibility> <w:browserlevel>MicrosoftInternetExplorer4</w:BrowserLevel> </w:WordDocument> </xml><![endif]--><!--[if gte mso 9]><xml> <w:latentstyles deflockedstate="false" latentstylecount="156"> </w:LatentStyles> </xml><![endif]--><style> <!-- /* Font Definitions */ @font-face {font-family:"MS Mincho"; panose-1:2 2 6 9 4 2 5 8 3 4; mso-font-alt:"ＭＳ 明朝"; mso-font-charset:128; mso-generic-font-family:modern; mso-font-pitch:fixed; mso-font-signature:-1610612033 1757936891 16 0 131231 0;} @font-face {font-family:"\@MS Mincho"; panose-1:2 2 6 9 4 2 5 8 3 4; mso-font-charset:128; mso-generic-font-family:modern; mso-font-pitch:fixed; mso-font-signature:-1610612033 1757936891 16 0 131231 0;} /* Style Definitions */ p.MsoNormal, li.MsoNormal, div.MsoNormal {mso-style-parent:""; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; mso-pagination:widow-orphan; font-size:12.0pt; font-family:"Times New Roman"; mso-fareast-font-family:"MS Mincho";} @page Section1 {size:8.5in 11.0in; margin:1.0in 1.25in 1.0in 1.25in; mso-header-margin:.5in; mso-footer-margin:.5in; mso-paper-source:0;} div.Section1 {page:Section1;} --> </style><!--[if gte mso 10]> <style> /* Style Definitions */ table.MsoNormalTable {mso-style-name:"Table Normal"; mso-tstyle-rowband-size:0; mso-tstyle-colband-size:0; mso-style-noshow:yes; mso-style-parent:""; mso-padding-alt:0in 5.4pt 0in 5.4pt; mso-para-margin:0in; mso-para-margin-bottom:.0001pt; mso-pagination:widow-orphan; font-size:10.0pt; font-family:"Times New Roman"; mso-fareast-font-family:"Times New Roman"; mso-ansi-language:#0400; mso-fareast-language:#0400; mso-bidi-language:#0400;} </style> <![endif]--><p class="MsoNormal"><b style="">Валентины өдөр болоод өнгөрлөө. Миний хувьд хайртай хүнээсээ хол жаахан уйтгартай Валентин боллоо. Бэлэг ч авсангүй. Хэхэхэ. Та бүхэндээ нэгэн шинэ өгүүллэгээ хүргүүлж байна. Эхний хувилбар буюу "Шархалсан зүрх. Анхны Валентин" гэдэг богино өгүүллэгээ нэлээн дээр үед бичиж байсан юм. Дараа блогтоо оруулнаа. Харин уншигчиддаа дахин сануулахад энэ зүгээр л хийсвэр зохиол миний амьдралтай ямар ч хамаагүй шүү. Хэхэхэ. Байнга сануулдаг уу. Аймаар хаширсан хүн шиг. Яагаад гэхээр заримдаа бүр ойр дотны найзууд маань хүртэл миний бичсэн уран сайхны аргаар хийсвэрлэсэн зүйлийг чи тэгж бодоод тэгсэн үү гээд ямар нэгэн байдлаар надтай холбох гээд байдаг юм. Хэхэхэ. Бүгдээрэнд нь Гэгээн хайрын Валетины өдрийн мэнд хүргэе. <br /><o:p></o:p></b></p> <p class="MsoNormal"><span style="" lang="MN"><o:p> </o:p></span></p><p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span style="" lang="MN"> <br /></span></p>Хуваагдсан зүрх. Валентины өдөр 15 жилийн дараа (Өгүүллэг) <br /> <br /><p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span style="" lang="MN">Өнөөдөр Валентины өдөр. Дурлалт хосын баярын өдөр. Гадаа хаврын урь орж нар ээн цас хайлмагтаж эхэлжээ. Амралтын өдөр болоод ч тэрүү хэдий баярын өдөр ч гудамжинд хөл хөдөлгөөн багатай. Нэлээн өндөр орон сууцны шинэхэн байрнаас залуухан гуалиг бүсгүй гарч зам дагуу аажуухан алхална. Тэрээр гуалиг биед нь яв цав таарсан бэлхүүсээрээ бариу богиновтор шаргал пальто өмсөж өнгө хосолсон зузаан ноолууран ороолт мөрөн дээгүүрээ ороосон нь тун дэгжин харагдана. Бүсгүйн царай туйлын тайван дөлгөөн. Урт хар үс нь дал мөрийг нь бүрхэн намирна. Саруул хөл хөдөлгөөн бага байгаа амралтын өдөр ойролцоох үйлчилгээний төв үрүү алхдаг зангаараа зугуухан тун ч яарамгүй алхана. Үйлчилгээний төвөөр оруут өнөөдөр Валентины өдөр гэх шиг яг үүдэнд нь зүрхэн хэлбэртэй шоколад тэргүүтэн өрсөн бяцхан яармаг худалдаа түүний нүдэнд өртөв. Хэдийнээс Валентиныг нэг их тоож хөл хөөр болдоггүй ч Саруул зүрхэн хэлбэртэй гоёмсог шоколаднаас худалдан авмаар санагдав. Худалдагч бүсгүйд тэр гоёмсог бельги шоколад руу гар зангангаа “Энэ шоколаднаасаа хоёрыг” гэж хэлэх гэсэнээ гэнэт хэлээ хазаад “Нэгийг” гэж хэллээ. Зүрхээ 2 хүнд өгч болохгүй болохоор хоёрыг авч төвдсөнгүй. За юун ч сүртэй юм. Бүр шоколад зориулж авах хүн байхгүй байвал бүр ч эмгэнэлтэй бусуу гэж бодсоноо төдхөн царайд нь мишээл тодров. Харин түүнд зүрхэн хэлбэртэй шоколад зүрхээ биш юмаа гэхэд зүгээр л ёсыг бодож өгч болохоор бүр хоёрын <span style=""> </span>хоёр хүн байдаг. Сайхан хэрэг биш гэж үү. Нэг нь даанч харамсалтай нь нөгөө шоколадыг нь яалтай ч билээ. Тэрээр эхнэртэй. Тэрний оронд шил шарз эсвэл дарс авсан нь дээр юм. Ер нь нэгийг авсан нь болжээ гэж Саруул дотроо бодоод инээд нь хүрлээ. Шоколадаа боолгож аваад Саруул гоо сайханы салон орж тухлахаар шийдэв. Орой Баттай мэдээж уулзахгүй. Тэр эхнэртээ Валентиныхаа бэлгийг өгнө биз. Итгэл бол харин боон романтик ширээ бэлдчихсэн хүлээж байгаа нь дамжиггүй. Орой болтол өөрийгөө сайхан амраая байз гэж Саруул бодов. Түүний байнга зочилдог салон эндээс жаахан зайтай боловч Саруул нар ээсэн дулаахан сайхан өдөр алхах нь тун таатай санагдсан тул тийш мөн л алхахаар шийдэв. Хэдийгээр 2 дугаар сар дөнгөж дундаа орж буй ч энэ жил хавар эрт иржээ. Тэрээр цэвэр агаараар цээж тэнийн амьсгалан нүүрэндээ үл ялиг мишээл тодруулан аажуухан алхаж байлаа. Харц нь харин 15 жилийн өмнөх гэнэн хонгор охин Саруулаас тэс ондоо. Өнгөц харсан хүнд тунч баяр хөөртэй гуниг гутралгүй мэт харагдах боловч сэтгэлийн гүнд нь нэг л тааж боломгүй зүйл нуугдана. Ер нь одоо түүний харцыг тааж уншиж боломгүй мэт. Тийм дээ ч энэ үл ялиг мишээл тодорсон ихэмсэг ч юм шиг жоготой нүдний харцыг нь тайлж унших эр олдоогүй болоод л тэрээр өдий 30 гарталаа<span style=""> </span>ганц бие яваа ч юм билүү. Түүний энэ жоготой нууцлаг харцны өмнө сөхөрч унасан эрчүүд харин цөөнгүй билээ. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span style="" lang="MN"><o:p> </o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span style="" lang="MN">Энэ Валентины өдөр гэж үхсэн ламын өдөртэйгээ таарсан гунигтай өдөр шүү гэж Саруул дотроо бодов. Тэртээ 15 жилийн өмнө анх Зоригт зүрхээ өгчихөөд л сэтгэл догдлон түүний утасдахыг хүлээн бүхэл оройжин нулимсанаа урсган суусан билээ. Тиймээ Зориг хэдий маргааш нь утасдан уучлалт гуйж гэрээс гарах аргагүй хүнд ханиад тусан хэвтэж байсанаа хэлсэн боловч зүрхэнд нь гүн шарх үлдээсэн тэр Валентины өдөр харин үнэн байсан. Саруул хэдий царай зүс эзэмшсэн мэргэжил гээд Зоригт гологдохооргүй бүсгүй байсан ч ирээдүйн амьдралаа тэс өөрөөр төсөөлдөг амбицтай Зориг түүнийг царай муутай ч хуучин цагт сайд байсан одоо ч хөл алдаагүй бизнесийн салбарт хүч үзэж буй баян айлын охиноор сольж дөнгөсөн. Харин Саруул гэнэн хонгор харцаа хэн ч уншиж дөнгөхгүй битүүлэг жоготой харцаар сольж орхисонсон. Тэр цагаас хойш түүнийг эргүүлж хоргоох эрчүүд олон байхын хирээр гологдож явсан түүхээ бодохоор эрчүүдийг өөрийнхөө зугаа гаргагч мэтээр төсөөлдөг болжээ. Харин сүүлийн үед тэр Зоригийн аль тэртээ 15 жилийн өмнө хийсэн тэр сонголтод талархах болсон. Учир юун гэвээс хэдэн жилийн өмнө санамсаргүй тааралдсан Зориг утсыг нь авч. Тэгээд утсаар залгаж нэлээн олон хоног уулзаж учирья гэж гуйгаад салахгүй бүр нэг өдөр ажлынх нь гадаа машинтайгаа хүлээж байхад нь аргагүйдэж уулзсан. Тэрээр түүний залуухан сайхан хэвээр байгааг амаа мэдэхгүй магтана. Өөрийг нь аль хэдэн жилийн өмнөх гэнэн хонгор охин мэтээр төлөөлж худал сайхан үлгэрээр дахин хуурах гэж Зориг нэг хэсэг л улайран зүтгэсэн. <span style=""> </span>Үлгэр дуусдаг гэдгийг тэр мэддэггүй бололтой. Саруул харин түүний зохиох дуртай сайхан үлгэрүүдэд томоос том хар цэг аль тэртээд зүрхэндээ тавьж орхисон билээ. Зоригийн ам давхцуулан ярих зохиох дуртай үлгэрүүдийг Саруул тэсвэртэй нь аргагүй сонсож байгаад эцэст нь тэсэхээ байж гэнэт тас тас хөхөрч орхисон. Нулимсаа гартал шоолон тас тас инээх Саруулыг Зориг хараад түүнийг хэдий овор зүс нь хэвээр боловч ухаан бодол нь 15 жилийн өмнөх Саруул биш болжээ гэж сая л нэг юм ойлгожээ. Зориг ч тэгсгээд хоргоож шалгаах нь гайгүй болсон. Тэр цагаас хойш Саруул Зоригтой хотын аль тансаг гоё гэсэн бар цэнгээний газраар голдуу тааралдах болж. Одоо бол тэр 2 эртний танилын ёсоор мэндийн зөрүүтэй л явдаг болсон. Харин дөнгөж 20 шүргэж буй царайлаг ганган охидоор байнга хүрээлүүлж явах Зоригийг нөгөө сайдын охин эхнэр нь гэртээ Саруул тэр нэгэн Валентины үдэш түүнийг хүлээсэн шиг нулимсаа залгин шөнөжин хүлээдэг байх даа. Саруул харин ганцхан орой хүлээсэн. Эхнэр нь харин 15 жил бараг өдөр бүр түүнийг хүлээсэн байж таарна. Тэр золгүй эхнэр Саруул байж болох байсаан. Харин бурханы аварлаар түүнд ийм уй гашуутай амьдрал ноогдоогүй нь аз. Тэр цагаас хойш Саруул түүний эхнэр болоогүй нь миний азгүйнх биш харин азтайнх юм байна гэж бодох болсон. Энэ бодол нь Зоригийн эхнэртэй тааралдсан цагаас хойш бүр батажжээ. Өөрөөс нь бараг үе мултарсан эгч юм шиг овортой харагдах үнэтэй боловч нэг л таарамж зохицол муутай хувцасласан хамгийн гол нь нүд нь гунигаар дүүрэн тэр эмэгтэйг хараад Саруул эмэгтэй хүний хувьд түүнийг өрөвдөж билээ. Тэр нэгэн золгүй Валентины өдрөөс хойш Саруул их өөрчлөгдсөн. Тийм ээ амьдрал надад хайртай би ч амьдралд хайртай. Тэрээр өөрийгөө цаг ямагт завгүй байлгаж Зоригт гомдсон гомдол, шаналал, шархалсан зүрхээ ажил бас өөрийгөө хөгжүүлэх урт удаан хугацааны зорилготой аянд <span style=""> </span>зарцуулсаан. Гадаадад дээд сургууль төгсөж мэргэжлээрээ эмэгтэй хүний хийж чадах боломжийн хирээр кареер хийж эхэлсэн. Азаар аав ээж нь бас бурхан түүнд сийрэг ухаан хайрласан. Одоо Саруул хотын хамгийн цэнгэг агаартай газарт хамгийн люкс гэгдэх орон сууцанд өөрийн<span style=""> </span>стиль имижээр тохижуулсан тун чиг дэгжин орчин бүрдүүлсэн тансаг гэртэй. Бүр том орд харш биш ч ганц бие бүсгүй хүнд бол боломжийн сайхан диваажин. Саруул гэрээ миний диваажин гэж дуудах дуртай. Тийм ээ мэдрэмж сайтай бүсгүйн хувиар жирийн нэгэн 4 өрөө байр нь орж очсон хэн ч уулга алдах саруулхан сайхан диваажин болсон. Бас тэрээр Монголдоо тэргүүлэх компанид нэлээн эрх мэдэл бүхий захирлын ажлыг хийх болсон. Хэргийн учир зөвхөн захирал болсондоо ч биш, Саруул хамгийн гол нь энэ ажилдаа дур сонирхолтой. Хийж бүтээж чадаж буй зүйлээрээ бахархаж явдаг эмэгтэй. Өнөөдрийн энэ амгалан тайван амьдралд хүрэхэд урт удаан хугацаа өнгөрсөн ч Саруул энэ бүгдийг өөрийн гараар бүтээсэн болохоор тэрээр өөрийн гэсэн юм бүхэндээ хайртай. Бүр дэндүү их хайртай. Хэн нэгэн баян эрийн эхнэр болж үнэтэй харшид заларч үнэтэй машин унах тансаг амьдралаас ч илүү хайртай. Эзэн хичээвэл заяа хичээнэ. Саруул хичээсэн шиг заяа нь бас хичээсэн. Харин энэ бүхний золиосонд гэнэн хонгор харц, хүнд итгэх итгэл хоёроо л өгчихсөн билээ. Тэр нэгэн Валентинаас хойш Саруул нэг ч Валентиныг тэмдэглээгүй. Тэмдэглэе гэсэн хүн байхгүйдээ ч биш зүгээр л тэр гашуун түүхийг дандаа санагдуулдаг Валентиныг тэрээр үзэн ядсандаа ч юм уу огт тэмдэглэдэггүй байсан. Харин өнөөдөр гэнэт юу болсон юм мэдэхгүй хэн нэгэнд улаан хайрцагтай зүрхэн хэлбэртэй шоколад өгмөөр бүр өгөх өгөхдөө хоёрын хоёр хүнд өгмөөр санагдаж. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span style="" lang="MN"><o:p> </o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span style="" lang="MN">Гоо сайханы салонд иллэг хийлгэн амарч авсан Саруул гэртээ ирээд кофе чанагчдаа анхилуун сайхан үнэртэй кофе чанаад буйдан дээр суун тухлав. Телевизороор дүүрэн Валентиныг манайд угт, манайд ир хосуудаа гэсэн урилга заллага зар сурталчилгаа. Кино үзэх гэхээр бөөн утгатай утгагүй хайрын кино. Үзэх ч юм олдсонгүй тул зурагтаа бүр унтрааж орхив. Валентин угаасаа ганц бие хүмүүст дарамт учруулдаг баяр. Ядахдаа л арай энэ жил хайрын бурхантайгаа учрах юм биш биз, хэн нэгэн надад хайраа илчлэх юм биш биз гэсэн битүүхэн горьдлого зүрхэндээ зурсхийлгэдэггүй ганц бие хүн тэр дотороо бүсгүй хүн байдаг гэж үү. За тэгээд илчиллээ гэхэд хэрэв таалагдахгүй хүн байвал Хн очиж очиж энүүгээр л би дутаж гэнэ. Эсвэл энэ яах гэж надад баяр хүргэв ч гэдэг юмуу элдвийн юм бодогдуулж амгалан тайван байдал алдагдуулж орхидог юм. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span style="" lang="MN"><o:p> </o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span style="" lang="MN">Цаг нэлээн орой болсон тул гоёлын ширээнийхээ өмнө толинд харж суугаад Саруул нүүр нүдээ гоодож эхлэв. Царай зүс нь он цагийн нугачаанд бүдгэрч гундаагүй нь түүнд бурханаас заяасан бас нэг бэлэг гэлтэй. Гялалзсан булбарай арьс, урт сормуустай хархан нүд,<span style=""> </span>гоо сайхан царай нь өөрийгөө хайрладаг эзний ачаар нэг их өөрчлөгдөөгүй ч харин тэртээ 15 жилийн өмнөх шиг зүрх нь булиглахгүй. За Батаа ч маргааш л нэг оройн хоолонд урина биз. Эхнэрээсээ айгаад өнөөдөр аягүй бол баяр ч хүргэхгүй дээ. Итгэл харин бэл муутай хэдий ч <span style=""> </span>хирэндээ л тансаг газар захиалчихсан суугаа. Өөр хүнгүйг нь бодохоор түүнтэй суумаар ч шиг. Даан ч тэр бодож сэтгэж байгаа нь яг л балчир хүүхэд шиг. Насаараа ямар тийм хүнд ээж шиг нь зааж сургаж амьдралтай ч биш дээ. Ганц авах юм нь тэр орондоо ч харин нэг залуу хүн гэсэндээ гал халуун шүү. Батаа бол намбатай халамжтай бас ухаантай. Эхнэр нь байхгүй үед Саруулыг өөрийн гараар хийсэн тун чиг амттай сайхан хоолоор дайлна. Батаатай элдвийн сонин сайхан зүйл ярьж хөөрч үзэл бодлоо хуваалцаж суухад урамтай. Зарим үед Саруул түүнийг өөрийн ажил хэрэг дээрээ үнэгүй зөвлөгч болгочихдог тал ч бий. Оюун ухааны хувьд нэлээн боловсорсон юм үзэж нүд тайлсан тэрээр Саруулын тархины цангааг гаргадаг ганц хүн гэлтэй. Болдогсон бол энэ 2 хүнийг нийлүүлээд нэг<span style=""> </span>сайхан төгс эр хүн бүтээхсэн. Өрийн энэ саваагүй бодолдоо инээд нь хүрч тэрээр ганцаараа чангаар инээж орхив.<o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span style="" lang="MN"><o:p> </o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span style="" lang="MN">Утас нь Дрррррр гэж дуудах чимээнээр буйдан дээр хаясан утсаа шүүрч авбал Батаа шивэгнэх шахам –Баярын мэнд. Найз нь өнөөдөр завгүй шүү. Ойлгоорой, маргааш уулзъя. Саруулыг ам нээж амжаа ч үгүй байтал утас тас. Дийд дийд дийд. Аягүй бол эхнэрээсээ нуугдаж угаалгын өрөөндөө орох зуур залгасан биз. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span style="" lang="MN"><o:p> </o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span style="" lang="MN">Гоодож дуусаад Саруул зугуухан хувцасаа сольж өмсөв. Хувцасны шүүгээнээсээ саяхан шинээр худалдаж авсан хүрэн даашинзаа гаргаж өмсөв. Хилэн хүрэн даашинз гоолиг биеийг нь барьж тэрээр тун дэгжин сайхан харагдана. Одоо Саруул Валентины үдэшт бүр бэлэн болчихов.<o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span style="" lang="MN"><o:p> </o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span style="" lang="MN">Утас нь дахиад Дрррррррррррррр. Байна уу. Энэ удаад Итгэл цовоо хөгжилтэй дуугаар Хайраа, хайр нь ингээд очоод авъя Чи бэлэн үү? Саруул Бэлэн бэлэн. Хүрээд ир гэж хариулаад, Хайраа хайр нь гэнэ шүү “Хайр” гэдэг үгийг мөн ч хайр гамгүй хаа хамаагүй хэлдэг хүн шүү гэж бодов. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span style="" lang="MN"><o:p> </o:p></span></p> <p class="MsoNormal"><span style="" lang="MN">Саруул гэрээсээ гарахын өмнө толинд өөрийгөө харвал урьдаас нь танихгүй хүүхэн ширтэж байх шиг. Харц нь харин нэг л тоомжиргүй бөгөөд ойлгомжгүй. Баяр баясгалантай ч<span style=""> </span>учир битүүлэг тунарсан жоготой харцтай бүсгүй өөдөөс нь ширтэн байх аж.<o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal"><span style="" lang="MN"><o:p> </o:p></span></p> <p class="MsoNormal"><span style="" lang="MN"><o:p> </o:p></span></p> <p class="MsoNormal"><span style="" lang="MN">Б.Эрхэмбаяр <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal"><span style="" lang="MN"><o:p> </o:p></span></p> <p class="MsoNormal"><span style="" lang="MN">2011 оны 2 дугаар сарын 14.<o:p></o:p></span></p> <div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/4468743658476977767-5099291448554038122?l=erkhembayar.blogspot.com' alt='' /></div>Erkhembayarhttp://www.blogger.com/profile/13641547052679213532noreply@blogger.com5tag:blogger.com,1999:blog-4468743658476977767.post-83129359255738826382011-01-24T09:41:00.000+08:002011-01-24T09:43:27.901+08:00Яагаад ч юм өнөөдөр ханьдаа зориулж нэг сайхан юм бичье гэж бодлоо. Чадахгүй байж шүлэг бичих гэж хэсэг оролдоо. Чадахгүй юм бол чадахгүй л юм байдаг юм байна. Бууж өглөө бичсэн дөрвөн мөртөө устгачихлаа. Урьд нь харин хэд хэдэн шүлэг ханьдаа зориулж бичиж байсан юм байна. Түүнд таалагдсан. Харин тэрэн дундаас нэг шүлэг нь л надад таалагддаг юм. Нэг өглөө бид хоёр ажил уруугаа хамт ирж байгаад хань минь надад манай нэг найз нэг нэртэй эрдэм шинжилгээний хүрээлэнд доктор PhD-ээ хамгаалсан байна гэж хэлээд нэг их учиргүй баярлаад л өөрөө PhD болчихсон юм шиг нүд нь гялалзаж билээ. Уг нь миний хань өндөр хөгжилтэй оронд ажиллаж байсан бол нэг юм дуулгах толгойтой залуу байгаа юм. PhD доктор болох л байсан байх. Би л Монгол буцьяа гэж үглэсээр чирээд ирсэн юм шүү дээ. Гэхдээ яах вэ. Одоо ч гэсэн энд эх орондоо ирээд муудсан юм алгаа алга. Амьдрал сайхан л байна. Тэгээд би ханийгаа тэр үед яагаад ч юм учиргүй их өрөвдөөд сэтгэл нэг их хөдлөөд өглөө дөнгөж ажил дээрээ орж ирэнгүүтээ тэр шүлгээ хэдхэн минутад биччихсэн юм. Харин блогтоо тавья гэсэн чинь тэр минь яах юм бэ энэ шүлэг зөвхөн чи бид хоёрын дунд л үлдэг гэсэн юм.<br /><br />Хань маань ажлаар томилолтоор явчихсан байгаа юм. Тэгсэн чинь хэдхэн хоногт түүнийгээ санаад л нэг л юм дутуу оргиод хачин байна. Охин маань бас аавыгаа санасан юмуу яасан юм явсан оройноос нь л өвдөөд ханиалгаад л. Би ажил ихтэй түүнийгээ сандарчих вий гээд охиноо өвдсөнийг тас нуучихсан. Ирсэн хойно нь хэлье гэж бодоод. Миний хань их энгийн хүн харахад даруухан залуу. Гэхдээ түүнд минь хүний итгэл даах, хүндлэл хүлээх нэг их сайхан хувь хүний чанар байдаг юм. Уулзсан хүмүүс эр эмгүй л танай нөхөр сайн залуу юм сайхан хүн юм чи ч азтай бүсгүй юмаа гэдэг юм. Би түүнээсээ алтны дэргэд байгаа гууль шарлана гэгчээр тэвчээртэй байх юмыг олон талаас нь харж ойлгож чаддаг байх, хувь хүний зан араншин үзэл бодлыг хүндэтгэдэг зан зэргээс нь суралцдаг. Түүнээсээ би уужуу ухаан холч бодлыг нь харж хүндэтгэж амьдардаг. Хамгийн гол нь ном их уншдаг, мэдлэгээ байнга өргөжүүлж байдаг аливаа юманд хөнгөн сэтгэл хөдлөлөөр биш ул суурьтай ханддаг чанар нь надад маш их таалагддаг. Яг үнэндээ бол зан араншингийн хувьд бид эсрэг тэсрэг талдаа гэхдээ үзэл бодол сонирхол амьдралыг үзэх үзэл маань нийлээд байдаг юм. Түүнтэйгээ бүх зүйлийн талаар ярилцахад санаа нийлдэгийн дээр бие биеэ бүрэн ойлголцдог болохоор надад яг үнэндээ өөр залуустай харьцахад гаднаас нь харахад сайхан л залуус байвч толгой доторх сэтгэж бодож байгаа нь чамлалттай ханий минь дэргэд хэн ч биш санагддаг гэх үү дээ. Гэр орны ажилд ч би эр хүн гэж ихэнх монгол эрчүүд шиг ханхалзаад байхгүй надад болоод үр хүүхэддээ зав бололцооныхоо хирээр л тусалж халамжилдаг. Бид оюутан гадаадад сурч байгаад охиноо төрүүлсэн юм л даа. Тэгээд би хэсэг зуур нэлээн өвдсөн. Өвчнөөс болоод нойргүйддэг болчихсон юм. Аав ээж гэр орон ах дүүгээсээ хол байсан намайг хань минь л ханийн хайраар бас аав, ээжийн хайраар хайрлаж өвчнийг давж гарахад түүний минь л хайр халамж гол түшиг тулгуур болсон. Намайг унтаж чадахгүй байхад хүүхдээ бүүвэйлж байгаа юм шиг дуу аялаад үсийг минь илээд бүүвэйлж өгдөг байсан тэр минь. Яг ээж шиг минь. Арван хуруу тэгш хүн ч гэж юу байх вэ. Тэр минь жижиг сажиг дутагдалтай. Анзааргагүй гэртээ хаана юу байгааг мэддэггүй өөрийнхөө хувцасыг хүртэл хаана байгааг нь надаас асуудаг. Эмх цэгцгүй хамаг хувцас өөрийн хэрэглэдэг юмаа хаана ч хамаагүй хөглөрүүлээд хаячихдаг. Эрүүл мэнддээ анхаардаггүй биед болоод эрүүл мэндэд муу хоол ундад хэт их дурладаг. Сүүлийн үед хайртай гэж хэлэх нь цөөрөөд байгаа гэдэг ч юмуу дутагдлууд байгаа. Гэхдээ би тэр бүх дутагдалд нь бас хайртай. Энэ чинь л миний хань хайртай чиний минь мөн чанар шүү дээ гэж бодохоор уяраад уучилчихдаг юм. Түүнтэй минь энэ амьдралыг элээлгэх тавилан оноосон бурханд би юунаас ч илүү талархаж явдаг. Тэр минь бүсгүй намайг гуниггүй харцтай толгой тэнэгэр бодол өөдрөг алхах эрч хүч урам зоригийг хайрлаж байдаг хамгийн эрхэм хүн маань шүү дээ. Тиймээ хань минь би чамдаа хязгааргүй хайртай.<br /><br />Б.Эрхэмбаяр<br /><br />2011 оны 1 дүгээр сарын 21<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/4468743658476977767-8312935925573882638?l=erkhembayar.blogspot.com' alt='' /></div>Erkhembayarhttp://www.blogger.com/profile/13641547052679213532noreply@blogger.com11tag:blogger.com,1999:blog-4468743658476977767.post-86163467431982744762011-01-10T17:36:00.000+08:002011-01-10T17:37:00.047+08:00Би өдий насалтлаа бодоод байсан чинь “Чи их сайхан харагдаж байна” “Даашинз чинь чамд сайхан зохижээ”, “Чи улам л үзэсгэлэнтэй болоод байна” “Чи их сайхан эмэгтэй юм” “Чи их хөөрхөн нүдтэй юм аа” гэх зэрэг магтаалыг нэг биш удаа сонсож байсан боловч Монгол эрчүүдээсээ маш цөөхөн сонссон юм байна. Ихэнхийг нь гадаад залуусаас сонсож байсан юм байна. Ийм сайхан магтаал сонсох бүр эмэгтэй хүний хувьд баярлаж хөөрдөг. Сэтгэл санаа нэг их сайхан тэнэгэр тэр өдрөө л лав их л баяр хөөртэй хүн байдаг юм. Харин нэг сонирхолтой зүйл нь надад сайхан үг хэлсэн гадаад эрчүүд бүгд надтай сээтэгнэж хэлээгүй зүгээр л би нүдэнд нь аятайхан харагдсанд намайг баярлуулах гэж ч юмуу хэлж байсан байх. Тэдний дотор миний дотны найз (зүгээр л сайхан найзууд), ажил хэргийн холбоотой хүмүүс ч байсан. Харин ийм үг хэлж байсан монгол залуус бүгдээрээ зүгээр л намайг эргүүлж байхдаа л хэлж байсан юм байна. Яагаад монгол залуус маань эмэгтэй хүнд сайхан комплимент хэлэхдээ ийм их харам байдаг юм бол. Бидний нөгөө бүдүүлэг муухайгаар нь дуудаад байдаг хужаа нар хүртэл эмэгтэй хүнд магтаал хэлэхдээ харамгүй бололтой. Өнөөдөр ажил хэргийн журмаар хамтарч ажилладаг хятадын банкны хүмүүстэй уулзсан юм. Тэгсэн чинь тэр банкны ажилтан хоёр залуу “Та их сайхан бүсгүй юм. Таныг ийм сайхан эмэгтэй байна гэж төсөөлөөгүй” гэж байна. Би гэдэг хүн яахав дээ бүсгүй л хүн болсон юм хойно магтаалд нь баярласанаа нуугаад яахав. Залуусаа хэн нэгэн эмэгтэй чамд зүгээр л таалагдвал санаа зовохгүй магтаж бай л даа. Бүсгүйчүүд бидэнд тийм магтаал яг л ус агаар шиг хэрэгтэй байдаг юм шүү дээ. Эсвэл манай залуучууд ичимхий байдаг юм уу эсвэл зүгээр гэм хоргүй комплиментийг нь бүсгүйчүүд буруу ойлгоно гэж айгаад байдаг юм болов уу. Та нар юу гэж бодож байна вэ. Өөрсдийнхөө бодлыг доор бичээрэй.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/4468743658476977767-8616346743198274476?l=erkhembayar.blogspot.com' alt='' /></div>Erkhembayarhttp://www.blogger.com/profile/13641547052679213532noreply@blogger.com11tag:blogger.com,1999:blog-4468743658476977767.post-70990275545068614852011-01-03T17:12:00.001+08:002011-01-03T17:12:49.635+08:00Энэ киног үзээгүй хүн гэж бараг үгүй биз. Шинэ жил болгоноор Ирония судьбы энэ хоёрын аль нэгийг заавал үзчихээд байдаг юм. Энэ удаа шинэ жилийн эхний өдөр Служебный романыг үзлээ. Хүүхэд байхад кино нэг л марзан инээдтэй эр даргадаа дурлаад тэгээд суучихдаг мэтхэнээр л энэ киног ойлгож байж дээ. Насанд хүрсэн хойноо ч арай залуу байсан юм байлгүй бас л нэг л их ой ухаандаа оруулж үздэггүй байсан ч юм шиг. Алдарт Рязановын бүтээл гэхээрээ ч тэр үү хөнгөн инээдмийн хажуугаар маш их амьдралын үнэн бодит байдлыг хавчуулж орхидог нь надад маш ихийг бодогдуулсан. Тэр амьдралын бодит үнэн, гуниг зовлонг нь бага байхдаа олж ердөө хардаггүй киног жинхэнэ сэтгэл зүрхээрээ ойлгож үздэггүй байж гэдгээ энэ жил бүр ч ихээр мэдэрсэн гэх үү дээ. Эмэгтэй хүн яагаад гол дүрийн баатар дарга эмэгтэй шиг болдог. Яагаад гоё эмэгтэйлэг байх бүх хүсэл мөрөөдөл нь унтардаг. Юрид дурласан эмэгтэйн сэтгэлийн зовлон шаналалыг урьд нь нөхөртэй эмэгтэй байж өөр хүнд дурлаад “тэнэг амьтан” гэх мэтхэнээр л төсөөлдөг байж. Бас тэр Новосельцев Юрид яагаад зээлсэн 20 рублиэ эргүүлэн өгөөд шанаадаж орхидог. Юри шиг хүн чанар хүний мөс жудаг гээчийг гээчихсэн хүмүүс бидний эргэн тойронд ямар ч олон байдаг юм. Энэ бүгдийг мэддэг болсон хойноо ч юм уу жинхэнэ насанд хүрсэн хойноо энэ киног үзэхэд үнэхээр сонирхолой байлаа. Мөн энэ жил энэ кино надад яагаад ч юм инээдмийн кино гэхээсээ илүүтэйгээр гунигтай кино юм шиг санагдсан. <br /><br />2011 оны 1 дүгээр сарын 03<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/4468743658476977767-7099027554506861485?l=erkhembayar.blogspot.com' alt='' /></div>Erkhembayarhttp://www.blogger.com/profile/13641547052679213532noreply@blogger.com4tag:blogger.com,1999:blog-4468743658476977767.post-37949328588715496632010-12-28T11:18:00.000+08:002010-12-28T11:19:33.519+08:00Яруу найрагч Өлзийтөгсийн шүлгээс блогтоо оруулж байна. Хүн яаж ийм аяьяастай төрдөг байна. Би түүний шүлгээс эмэгтэй хүний дотоод мөн чанар нэг тийм эмзэгхэн ихэмсэгхэн дүр төрхийг олж хараад байдаг юм. Бас дээр нь түүний хайрын шүлгүүд гайхалтай. <br /><br />Би цэв цэнхэр атлаа<br /><br />Би цэв цэнхэр атлаа<br />БИ цэг цэг цэг атлаа<br />Би үүлнээс ч илүү үүл, уснасс ч илүү ус, үл баригдахуй атлаа<br />Би салхины бие, шувууны нисэлт, өвлийн тэсгим жавар атлаа<br />Би хязгааргүй, хайрын биелэл атлаа<br />Биеэр минь дүүрэн ертөнц, нүдээр минь дүүрэн тэнгэр атлаа<br />Цаг хугацаа хаана оршдогийг ганцаарханаа мэддэг атлаа<br />Цасны ширхэг бүрийг нэрлэж чаддаг атлаа<br />Гайхамшигт, гүн нууцлаг амьралаас айдаггүй мөртлөө<br />Галд гараа дүрэхээс буцдаггүй атлаа<br />Ганцхан чиний л өмнө үл дүрэлзэн гэрлээ хумьж<br />Гарт чинь буй сарнай адил нам гүмхэн юунд бөхийнө вэ<br /><br />Бүр нэг сэтгэлээр уначихаад<br /><br />Бүр нэг сэтгэлээр уначихаад <br />Юу ч бодож чадахгүй суухад, гэнэт <br />Тэнгэрээс шүлэг шивнэх шиг <br />Чиний инээмсэглэл <br />Бүхний нүдэнд илүүдэж <br />Тэнэгийн өмнө хүчгүйдэхийн үес <br />Бурхан нүдээ ирмэн тайвшруулах шиг <br />Чиний инээмсэглэл <br />Энэ амьдралын хүлцэшгүйтэй <br />Элдэв хүмүүсийн тэвчишгүйтэй <br />Эвлэрэх ганц зам <br />Чиний инээмсэглэл <br />Надаä байгаа цорын ганц хөрөнгө, <br />Наранд ганцаар хүрчихсэн мэт <br />Òийм өндөрт аваачдаг <br />Чиний инээмсэглэл "<br /><br /><br />Хуримын маргааш<br /><br />Сандлын түшлэг налж<br />Санаашрангуй хэвтэх<br />Хүүхэн заяа шиг даашинз минь<br />Хүслийн эцэс шиг сульджээ<br />Газар шүргэсэн ханцуй нь<br />Ахиж нисэхгүй жигүүр<br />Дахиж хэн ч ємсєхгүй ээ"<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/4468743658476977767-3794932858871549663?l=erkhembayar.blogspot.com' alt='' /></div>Erkhembayarhttp://www.blogger.com/profile/13641547052679213532noreply@blogger.com1tag:blogger.com,1999:blog-4468743658476977767.post-75283878223336213622010-12-20T17:15:00.000+08:002010-12-20T17:16:08.447+08:00Цас будран бударна. Цонхны цаахан гялтганан гоёмсгоор хөвсөлзсөөр газар буух цасан ширхэгүүдийг бүсгүй ширтэн зогсоно. Хүмүүс цасан бударсан өвлийн гудамжаар зугуухан алхана. Зарим нэг нь үл мэдэг яаран догдлон урагш тэмүүлэх мэт. Зарим нэг нь будран орох цасны хэмнэлтэй зэрэгцэн гөвөгнөнө. <br /><br />Цасан бударсан өвлийн үдэш цонхон дээр зогсох улаан даашинзтай бүсгүй. Бүсгүйн уруулд тэр улаан даашинзных нь туяа тунарч улаа бутарна. Бүсгүй цонхны шилэн дээр цантаж хоцорсон гоёмсог цасан ширхэгийг хуруугаараа дагуулан эмзэг турьхан цасан ширхэгийн ширхэг бүрийг хайрлан энхрийлэх адил хурууны өндгөөрөө илбэн зогсоно. Гудамжаар зөрөн өнгөрөх хүмүүс бүдэгхэн цонхны гэрэлд тодрох үзэсгэлэнт бусгүйн дүрийг тольдоно. Бүсгүй ув улаан даашинз өмссөн аж. Гал адил дүрэлзэх улаан даашинз нь харанхуйг бүдчин нэвтлэх цонхны өчүүхэн гэрэл мэт. Ерөөс тэр улаан даашинз нь асан дүрэлзэж хөлдөж цантсан амьгүй тэр байшинг гэрэл гэгээгээрээ гэрэлтүүүлж элч дулаанаараа дулаацуулж буй мэт. Гэтэл цонхны цаана гялтганан бударч явсан Цасан ханхүү улаан даашинзтай бүсгүйд дурлачихав. Дурлалдаа шатсан Цасан ханхүү бусдынхаа адил газарт унаж хүний хөлд дарагдахыг хүссэнгүй. Бүсгүйн зүг хөвсөөр цонхон дээр ирж наалдан цасан хүүрэг болон тогтох нь тэрээ. Салхигүй намуухан орой байсан ч дурлалт бүсгүйдээ очих хүслийг нь өрөвдсөн Жаварт салхи “Хүүг” хийтэл үлээгээд Цасан ханхүүг цонхон дээр наалдуулж орхив. Цасан ханхүү дурлалт бүсгүйгээ цонхны цаанаас ширтэн дурлалдаа мансууран жаргана. Хайртай бүсгүйнхээ улаахан уруулыг үнсэн уяхан биеийг нь тэврэх хүсэл төрнө. Гэвч тэдний хооронд тув тунгалаг тунарах ч хүйтэн цонх саад болно. Хээнцэр дэгжин Цасан ханхүү бүсгүйн сэтгэлийг гижигдэнэ. Улаахан даашинзтай энхрий бүсгүй нь цонхон дээр ирж наалдсан Цасан ханхүүг харж дуу алдан баярлаж аз жаргалтай инээмсэглэл нүүрэндээ тодруулна. Гал адил дүрэлзэх улаан даашинзтай бүсгүй болорын өнгөөр гялалзах Цасан ханхүүд бас дуралчихжээ. Тэрээр бас гадаа гарч дурлалт залуутайгаа учрахыг мөрөөднө. Гэвч гадаа хүйтэн байгаа. Цасан бударсан өвлийн хүйтэн ямаршуу аймшигтайг тэр мэднэ шүү дээ. Дурлалт хосууд олон олон өвлийн орой бие биеэ цонхны цаанаас ширтэн зогсчээ. Цасан ханхүүн хувь заяа гадаа л дуусах тавилантай. Өнөөдөр шинэ жилийн үдэш. Хайртай бүсгүйтэйгээ л учирч байвал өөрийн хувь заяаг сөрөн зогсох шийдвэр Цасан ханхүү гаргажээ. Бүсгүйн нээсэн салхивчаар түүнийхээ сайхан нүдийг цонхны цаанаас ширтэн зогссон Цасан ханхүү үсрэн орох нь тэр.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/4468743658476977767-7528387822333621362?l=erkhembayar.blogspot.com' alt='' /></div>Erkhembayarhttp://www.blogger.com/profile/13641547052679213532noreply@blogger.com7tag:blogger.com,1999:blog-4468743658476977767.post-28764005544891592362010-12-09T12:32:00.000+08:002010-12-09T12:33:46.687+08:00Би өөрийгөө яаж инээдгийг сайн мэдэхгүй ээ. Эмэгтэй хүн байж ганцаараа толинд хараад өөрийгөө яаж инээдгийг ч одоо хүртэл сонжиж үзээгүй. Намайг яаж инээдгийг мэддэг хүн байвал дор комент харин бичиж болно шүү. Би цаашид анхаарч бүүр сайхан инээдэг болноо. За энэ балайрах ч яах вэ. Гэхдээ би инээх дуртай. Заримдаа жаахан инээд муутай ч юм шиг. Урвайж суусанаас инээж байх нь хамаагүй дээр санагддаг. Харин саяхан хэд хоног гадагшаа явж ирээд бидэнд монголчуудын амьдралд инээмсэглэл нэг тийм найрсаг дулаан байдал ямар их дутагдаж байгааг улам бүр л мэдэрлээ. Ямар ч байсан тэр хэдхэн хоногт би маш их жаргалтай байсан бүгд л инээсэн хүмүүстэй зөрж таних танихгүй ч найрсагаар мэндлээд л. Лондонд сурдаг дүүтэйгээр шөнийн Лондонгоор зугаалсаны дараа надаас зөндөө үе мултарсан дүүгийнхээ найзуудтай (ихэвчлэн нэг сургуулийн оюутнууд) дискодох юм болов. Тэр өдөр хагас сайн буюу амралтын өдөр байсан тул бид метроны төв буудал дээр уулзахаар тохиров. Найзууд нь холоос бараа нь харагдмагц л гар даллан инээд алдан гүйсээр ирж тэврэлдэн хажууд зогсоо надтай танилцаж нөхөрсгөөр тэвэрч үнсээд л. Нүд нь нэг тийм залуу хүмүүсийн гэнэн хирнээ нэг их аз жаргалтай харцтай. Гэтэл монголд байдаг залуу хүмүүс ийм жавхаатай хамгийн гол нь ийм инээмсэглэлтэй байдаг билүү. Гуч гарсан намайг монголд дүүгийнхээ ангийн найзуудтай дискодох гээд явж байвал бас хүний толгойд орох болов уу. За яахав би бүр тоохгүй дүүгээ дагаад очдог юмаа гэж бодоход найзууд нь яах бол. Эвэртэй туулай үзсэн юм шиг л юм болно биз дээ. За энэ ч яахав хамгийн гол нь би өөрөө л хүсвэл тэгээд бусдад энэ нь гай л болохгүй бол болдог хувь хүний эрх чөлөөг дээдэлдэг газар өсч хүмүүжсэн залуусын ялгаа байх л даа. Гэхдээ л тэр нүднээс нь цацрах эерэг энерги эрч хүч инээмсэглэл нь ямар гоё байсан гээч. Хөөрхий минь Монголд байгаа үе тэнгийн залуус ямар харцтай байдаг билээ нэг их биеэ барьсан болгоомжилсон эсвэл хэн хүний өмссөн зүүснийг сонжсон нэг тийм гунигтай ч юм шиг. Таныг энд тэнд явж байхад нүүр дүүрэн царайлаг бас өмссөн зүүсэн нь тун донжтой гял цал болсон сайхан монгол охидын харц ч цаанаа л бас нэг гунигтай ямар нэгэн юм горьдоод ч байгаа юм шиг санагддаггүй гэж үү. Миний хувьд ийм ганган дэгжин хирнээ жавар хургасан харцтай охидоос нүүр дүүрэн инээмсэглэсэн даруухан охид эмэгтэйчүүд илүү үзэсгэлэнтэй харагддаг. Ингэхэд бид яагаад хэн нэгэн үрүү хараад сайхан инээхээс ингэтлээ айдаг ч юм уу болгоомжилдог болчихсон юм бол. Эсвэл энэ нь ази хүний араншин юу. Үгүй юмаа. Азийн орнуудад (Гэхдээ Бээжинд явж байхад биш шүү) бас л инээмсэглэсэн эерэг хүмүүс дийлэнх нь л байдаг шүү дээ. Ноднин Хайнанд явж байхад онгоцны буудал уруу нэг таксигаар хүргүүлсэн юм. Жолооч англиар муухан ярьж байлаа. Тэгээд хятад дуугаа тавьж дуулаад л. Нэг дууны аялгуу надад их сайхан санагдаж дахилт нь хэд хэд явахад би өөрийн мэдэлгүй амандаа аялчихлаа. Жолооч залуу сэтгэл хангалуунаар эрхийгээ гозойлгоод л нэг их сайхан инээж их сайхан дуу шүү гэж байна. Тэгээд жаахан ойр зуурын юм ярилцав. Хайнанд ирээд удаагүй. Энд жуулчид их ирдэг тул такси барихад амьдрал хөл дээрээ босно гэж бодоод л ирсэн гэнэ. Сониуч зан хөдөлж өдрийн орлого ойролцоогоор хэд билээ гэж асуувал манай таксины жолоочоос нэг их илүүтэй санагдсангүй. Гэхдээ л тэр хүний харьцаа, сэтгэлгээ, инээмсэглэл мөнгө цагаан нүд улаан болсон манай таксины жолооч нараас тэс өөр. Намайг Хайнанд сайхан амраад буцаж байна уу гээд дараа ирвэл над уруу яриарай гээд утсаа өгч бас нөгөө хятад дуутай CD-гээ дурсгасан. Ингээд л бодохоор Монголд маань дандаа л хөмсөг зангидсан хүмүүс, хаа сайгүй нэг нэгнийгээ муу муухай хахир хатуу үгээр доромжилоход бэлэн хүмүүс дүүрэн байдгийн учир юу юм бол. Нийгмийн бухимдал, ядуурал гэж нөгөө л улиг болсон буруутай “этгээд” үрүү хамаг бурууг нь чихэхээсээ өмнө сайтар бодоод үзмээр юм. Ер нь хэвлэл мэдээллийн хэрэгслэлээр биднийг монгол хүний амьдрал аймаар муу муухай байгаа талаар, бид ядуураад бүүр сүйрэх гэж байгаа тухай л мэдээ мэдээллээр тархийг маань 20 жил гаруй угаасны буруу ч бас байх шиг. Сайн сайхан амьдарч буй хүмүүс, аз жаргалтай сайхан сэтгэлтэй хүмүүс мууханаасаа хавьгүй олон байгаа шүү дээ. Яагаад тэр хүмүүсийн талаар ярьдаггүй юм бол. Хэн нэгэнд тусалсан сайхан сэтгэлтэй жирийн хүний талаар (энд зүгээр нийгмийн хариуцлагатай компани болох гэж ядуу хүүхдүүдэд шинэ жилээр бэлэг тараадаг компаниудыг сүр бадруулан тэр оройн бүх ТВ сувгаар цацахыг хэлээгүй шүү би) яагаад нэг ч болсон сайхан нэвтрүүлэг бэлтгэж тараадаггүй юм бэ. Ер нь монголчууд бид сэтгэлээрээ бүр маш ядуу болчихоод байгаад л хэргийн учир байгаа байх гэж би боддог. Биднийг ийм болгоход энэ хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэл асар их үүрэг гүйцэтгэсэн. Саяхан би хэсэг залуустай шинэ жилийн талаарх өөрийн дурсамжуудаасаа хуваалцсан юм. Миний хувьд шинэ жилийн хамгийн сайхан дурсамж маань аав маань шинэ жилийн сүлд модоо засаад л гоё гоё гэрлэн чимэглэл гэрт анивчаад л. Аавыг сүлд модоо засахыг би тэсэн ядан хүлээдэгсэн. Энэ бүхэн л шинэ жилийн талаар сэтгэлд хоногшсон хамгийн сайхан дурсамж. Гэтэл биднээс нэлээн дүү тодруулж хэлбэл зах зээлийн нийгэмд шилжсэнээс хойш хүн болж төлөвшсөн залуу шинэ жилийн сүлд мод дээр нь ирсэн зочид их мөнгө тавих нь гоё байдаг байсан гэсэн юм. Би эхэндээ тоглож хэлсэн байх гэж бодсон чинь үгйү юм шиг байсан. Надад хүмүүс ийм өөр болж төлөвшиж байгаа нь харамсалтай санагдаж нэг их гуниг сэтгэлд төрчихсөн. Ингээд л бодохоор монголчууд бид нээрээ сэтгэлээрээ, бидний сэтгэлгээ ямар их ядуу болж байнаа. Сэтгэл нь ядуурсан хүмүүс сайхан инээмсэглэж чадахгүй л дээ . Тэр ойлгомжтой.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/4468743658476977767-2876400554489159236?l=erkhembayar.blogspot.com' alt='' /></div>Erkhembayarhttp://www.blogger.com/profile/13641547052679213532noreply@blogger.com10tag:blogger.com,1999:blog-4468743658476977767.post-82792115658061834162010-11-18T17:52:00.000+08:002010-11-18T17:53:53.136+08:00Би өөрөө 70-аад онд төрж 90-ээд онд цэл залуу насаа үдсэн эмэгтэй. Манай 90-ээд оны бүсгүйчүүд тэр үеийн охидын сэтгэлгээ биеэ авч явах байдал яг өнөөгийн охидтой харьцуулж үзэхэд арай өөр юм шиг санагддаг юм. Бидний үеийнхэн хайр дурлалын асуудал дээр их цэвэр ариун дурладаг байсан гэлтэй. Бидний дундаас амьдралд алдаж оносон нь зөндөө ч ямар ч байсан зоосны нүхээр бүгдийг хардаггүй байсан шиг санагддаг юм. Би юу гэх гээд байна вэ гэхээр социализмд төрж өсөж хүмүүжсэн бид нарын хүний амьдрал, гэр бүл, хайр сэтгэлийг үзэх үзэл одоогийн охидоос арай өөр байсан байгаа юм. Ямар ч байсан миний үеийнхэн дунд өөрөөсөө үе мултарсан залуустай цагийг өнгөрөөдөг охин нэг ч байгаагүй гэхэд болно. Гэтэл өнөөдөр энд тэнд явж буй охидууд за бараг л аав нь баймаар хүнтэй хээв нэг баранд сууж наргиж байх нь түгээмэл болж. Ер нь бар ресторан диско хаана л бол хаана залуухан охид дүүрэн. Үеийн хөвгүүд юу хийж явдаг юм бүү мэд. Цэл залуу цэцэг цэврүү шиг охид тамхи суунагласан баранд хижээл эрчүүдтэй наргиж суух нь элбэг болж. Миний танил зарим нэгэн эрчүүд бүгд л тогтсон амьдралтай эхнэр хүүхэдтэй хүмүүс гэтэл бас 20 гаруй насны найз охидуудтай байх нь цөөнгүй. Яагаад дөнгөж амьдралаа эхэлж байгаа охид хүний хоёрдогч болж амьдрах энэ замыг сонгоно вэ. Лав л хайр сэтгэл энд ярих нь утгагүй байх. Миний үеийн охид хэн нэгэнд хайраа өгөөд хотын гудамжаар зугаалдаг байсан. Анхны хайр нь амьдрал болсон нь амьдралаа зохиож үрийн зулай үнэрлэсэн нь ч цөөнгүй. Гэр бүлтэй өөрөөсөө ахмад эртэй наргих нь битгий хэл дотносож үг сольдог ч үгүй байсан гэхэд болно. Гэтэл одоогийн охидууд (бүгд биш л дээ уучлаарай охидоо) амьдрал нь тогтсон өөрөөсөө ахмад залуусыг ангуучлах болсон мэт. Юм сурч мэдэж цэвэр ариун сэтгэлээр дурлаж дурлуулж явах насан дээрээ хэн нэгэн ахимаг эрийн зугаа болж амьдрах юу нь сайхан байдаг юм бол гэж би гайхдаг юм. Хамгийн харамсмаар юм нь эмэгтэй хүний хамгийн сайхан цог хийморьтой залуу насаа хайр гамгүй үрж байгаад тэр охидын өмнөөс харамсах сэтгэл өөрийн эрхгүй төрдөг юм. За ядаж л хүний амьдралын баяр баясгалан болсон залуу насаа дурсъя гэж бодоход дурсахаар сайхан юм байна уу. Хэн нэгэн эмэгтэйн нөхөр болох халамцуу эртэй утаатай баранд эсвэл буудалд өнгөрүүлсэн үеэ дурсах уу. Сэтгэл харанхуй бол амьдрал харанхуй байна гэдэг үгэнд би итгэж амьдардаг. Хэчнээн гоё сайхан байгаад муухай сэтгэлтэй хүн тэр дундаа эмэгтэй хүн сайн сайхан амьдрана гэдэг юу л бол. Ээж минь их ухаалаг эмэгтэй байсан. Хүний залуу нас өтөл насны хооронд үүдэн хоймрын зайтай л байдаг юм шүү гэж дандаа хэлдэгсэн. Энэ нь угтаа бол залуу нас богинохон тул тэр сайхан үеийг зөв зүйлд л ашигла гэсэн үг байх гэж би ойлгодог юм. Залуу сайхан насандаа хийж бүтээсэн зүйл чинь амьдралын эцэст чамд хэдэн жил илүү наслах эрч хүч өгдөг юм шүү гэж миний бас нэг таньдаг сайхан эмээ надад хэлж байсан нь санаанаас гардаггүй юм. Тэгэхээр залуу сайхан насаа утга учиртай өнгөрүүлэхгүй бол насан буурал болсон үедээ юугаараа тэжээгдэж амьдрах билээ л гэж би хэлэх гээд байна л даа. Мэдээж тийм байдлаар залуу насаа эцэст нь харамсмаар өнгөрөөвөл юу нь сайхан байх билээ. Ер нь бол сайн сайхан тансаг амьдрал хүсч мөрөөдөөд байгаа бүхнээ эмэгтэй хүн өөрийн гараар бүтээж байж аз жаргалтай сэтгэл хангалуун амьдарна уу гэхээс биш хэн нэгний сайхан амьдрал уруу амарчилж шургалвал хожим хойчдоо харамсаад ч барахгүй үйлийн үрээр түүнийг төлөх л болдог жамтай. Бие сэтгэлээ ариун байлгаарай охид, бүсгүйчүүлээ. Бие сэтгэл эрүүл байсан цагт хүнд мөнгө олдох үе ирнэ харин өөрийгөө хайрлаагүйгээс биеэ барж сэтгэлээ сэвтээвэл мөнгө байгаад ч яалтай билээ.<br /><br /><br />Б.Эрхэмбаяр<br /><br />2010 оны 11 дүгээр сарын 18.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/4468743658476977767-8279211565806183416?l=erkhembayar.blogspot.com' alt='' /></div>Erkhembayarhttp://www.blogger.com/profile/13641547052679213532noreply@blogger.com13tag:blogger.com,1999:blog-4468743658476977767.post-16632983228308655672010-10-29T11:13:00.000+08:002010-10-29T11:15:26.317+08:00Ene duunii maniac bolchloo hed honog. What a nice melody!<br /><br /><br />Silence, like a whisper<br />Maybe tomorrow it won't be here<br />So tomorrow we could teach them<br />Some new styles<br />You're such a killer<br />So shoot me down again<br />It won't hurt when the killing is done by a friend<br /><br />Silence, like a whisper<br />So this is all we need<br />The fully air conditioned sound of speed<br />A violent whisper<br />And this time it's for real<br />So this day I made plans for us to leave<br /><br />Silence, why won't you listen<br />Maybe it's just me<br />but sometimes it's impossible to breathe<br />A violent whisper<br />Maybe this time it won't heal<br />Maybe this time it will bleed until I'm free<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/4468743658476977767-1663298322830865567?l=erkhembayar.blogspot.com' alt='' /></div>Erkhembayarhttp://www.blogger.com/profile/13641547052679213532noreply@blogger.com2tag:blogger.com,1999:blog-4468743658476977767.post-60363325741261680452010-10-25T09:35:00.000+08:002010-10-25T09:36:11.653+08:00Уучлаарай уншигч авгай минь нийтлэлдээ ийм хатуу нэр өгсөнд. Би, бид ер нь хэн юм бэ гэж асуувал та Монголчууд гэж хариулах байх. Гэхдээ бүр нэг Америкчууд “Би Америк хүн” Япончууд “Би Япон хүн” Хятадууд “ Би Хятад хүн” гэдэг шиг омог бардам цээж тэнэгэр ингэж хэлж чадаж байна уу? Үгүй л болов уу. Би лав тэгж чаддаггүй. Монгол хүн болж төрсөндөө гутарсандаа биш шүү. Зүгээр л өнөөгийн монголчууд бид ер нь хэн болоод байгаа, амьдрал нийгмийн орчин ямар байгаатай нөхцөлдөөд л хариулт маань сулхан болсон биз гэж таамаглана. Дэлхийн хөрсийг морин туурайгаар тамгалж ертөнцийн талыг захирч явсан монголчууд бид өнөөдөр ингэж “identity”-гээ (уншигчдаа уучлаарай энэ үгний нэг их нуршуу биш оноосон монгол орчуулга олдсонгүй.) алдсан хүмүүс ч болох гэж дээ. Чин үнэндээ яг би өөрөө цэвэр монгол цусны хүн боловч надад монгол гэх онцлог монгол ёс уламжлалаас гадарлах юм бараг л алга. Цагаан сараар ахмад хүний гар доогуур гараа оруулж золгодог гэдгээс өөр тоймтой мэддэг ёс заншил гээд байх юм байхгүй. Харин сүүлийн үед Монголын эзэнт гүрэн, Эзэн Чингис хааныхаа тухай ном зохиол хааяа унших түүхч судлаачдын хийсэн шинжлэх ухааны баримтат кино үзэж суухад монголчууд бид ямар мундаг түүх өв соёлтой ард түмэн байснаа ухаарч өөрийн эрхгүй омогших сэтгэл төрдөг юм. Нэг удаа “Discovery” сувгаар Монголын их хаан Хубилайн Их наран улс уруу довтолсон тухай японы түүхчдийн хийсэн баримтат кино үзсэн юмдаг. Тухайн үед монголчууд бид одооны дагаж хошуураад байгаа Солонгос улсыг эрхшээлдээ оруулаад бүр тэнгисийн флот байгуулж бараг бүх эрчүүдийг нь цэрэгт дайчилж, усан онгоц бариулахаар бүх модыг нь дуусгах шахаж байсан байгаа юм. Мөн Хувилайн усан флот Дэлхийн түүхэнд байгаагүй том флот байсан боловч далайн шуурганы гайгаар сүйрсэн гэдэг. Монголчуудын довтолгооноос тухайн үед Япон улс яаж айж бэмбэгнэж байсныг төсөөлөхөд амархан. Хубилай хаан зүгээр нэг эвдлэн сүйтгэх гэж биш Япон улсаар дамжуулж цааш их далайд гарах улмаар торгоны замыг цааш үргэлжлүүлж эдийн засаг худалдааны маш том бүс нутгийг бий болгох гэсэн үндсэн зорилготой байсан төдийгүй энэ зорилгоор удаа дараа Монголын Их Хаанаас илгээсэн элчийг газардахыг ч хүлээн зөвшөөрөхгүй 5 удаа тохуурхан доромжлон буцаасан Японы Шогүнд хэн бэ гэдгээ харуулах л зорилготой байсан тухай уг баримтат кинонд тодорхой үзүүлсэн. Тэр ч бүү хэл Хубилай хаан Японы Шогүнд бичсэн захидалдаа тухайн үед Монголын эзэнт гүрэнд Хятад Солонгос бүхлээрээ багтаж баруун талаас Унгар улсаас эхлэн Зүүн Сибирийн эрэг хүртэл өргөн уудам нутгийн эзэн хаан байсан байж “Өчүүхэн нэгэн улсын хаан таньд мэхийн ёсолж байна” гэж захидлаа эхлүүлж байсан байна. Гэтэл өнөөдөр энэ бүгдээс юу үлдэв. Монгол гэдэг нэрнээс өөр юм бараг л үлдсэнгүй дээ. Биднийг ингэж монгол ч биш орос ч биш бас хятад ч биш европ ч биш болж суух завсараар Өвөрмонголчууд харин их зүйлийг амжуулаад байх шиг. Энэ зун ажил хэргийн шугамаар Хятад болоод Өвөрмонголын хэд хэдэн банкуудтай уулзаж нэлээн аяллаа. Өвөрмонголын Ордост байрлах “Чингисийн онгон” гэх цогцолборыг үзэж сонирхов. Бүхэл бүтэн тусгаар улс бид Их эзэн Чингис хаанаа хэдэн янзын архи болгож гаргаснаас өөрөөр хийж чадаагүй байгаа зүйлийг Өвөрмонголчууд хийсэн байна. Чингисийн онгоны хажууд орших амралтын газрын гэр театрт Чингисийн тухай дуулалт жүжиг үзсэн. Монгол үндэсний урлагийн гайхамшгийг үзүүлсэн уг тоглолт үнэхээр их таалагдлаа. Зөвхөн энэ ч биш Өвөрмонголд хаа явсан газар биднийг энд солонгос киноны одуудыг дуурайж стиль хэв маягаа тодорхойлж суух зуур үндэсний хувцасаараа гоёсон үндэсний урлагийн гайхамшигаа тодотгон алд цэнхэр хадаг мөнгөн аягатай сүүний хамтаар угтаж байх юм. Би өөрийгөө хэтэрхий хуучинсаг нөгөө нэг дуучин хэн билээ Жавхлан шиг халуун зунаар эсгий дээл өмсөж Би монгол хүн гэж хөлсөө гоожуулан дайрдаггүй ч бид монгол үндэснийхээ уламжлал соёл ёс заншилаа хадгалж үлдэх сэргээх тал дээр анхаарахгүй бол боломгүй мэт. Үгүй бол хэдэн жилийн дараа хэн ч биш орос, солонгос, япон, англи, хятад хэлээр хольж хутган чамирхсан зэрэмдэг хүмүүс болох вий гэхээс сэтгэл нэн эмзэглэнэ. <br /><br /><br />Б.Эрхэмбаяр<br /><br />2010 оны 10 дугаар сарын 25<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/4468743658476977767-6036332574126168045?l=erkhembayar.blogspot.com' alt='' /></div>Erkhembayarhttp://www.blogger.com/profile/13641547052679213532noreply@blogger.com5tag:blogger.com,1999:blog-4468743658476977767.post-24063117151474755312010-08-23T14:09:00.000+08:002010-08-23T14:10:33.229+08:00Ойрдоо блогтоо салхи оруулсангүй. Уншигчид маань урам нь хугарсан байх даа. Эсвэл facebook, twitter-дээд блогт минь бас шагайх ч үгүй болсон уу. Ямартай ч доорх бяцхан өгүүллэгээ та бүхэндээ толилуулж байна. Харин юм л бичвэл хувийн амьдралтай минь холбох гээд байдаг зарим нэг уншигчиддаа зориуд сануулж хэлэхэд энэ зохиолын гол баатрууд нь би болооод миний нөхөр биш юм шүү гэж зориуд хэлмээр санагдлаа. Зүгээр уран зохиолын хиймэл дүр миний фантази гэх үү дээ. Хэхэхэхэ<br /><br />Бүсгүй заяа цуврал. Цонхон дээрх цэцэг<br />(Өгүүллэг)<br /><br /><br />Өнөөдөр чинь наран ээвэр сайхан өдөр байна. Гэхдээ сүүлийн үед эзэгтэй маань зав муудаж хөөрхий биднийгээ бүр тоохоо больж дээ. Хааяа ангаж омголтсон навчийг минь тэнийлгэж ус хийдэг хүн маань одоо есхөн настай энэ муу бөндгөр охин болж дээ. Хэдэн жилийн өмнө бол эзэгтэй маань ямар байлаа даа. Юм л бол биднийг эрхлүүлж бие давхар цэцэглэх дөхөж байхад минь бордоо хийгээд л тамир тэнхээ оруулдагсан. Одоо бол хааяа хааяахан услахаас хэтрэхээ байж дээ. Бүр услахгүй мартчихаад охиныг цэцгээ услаадхаач гэж зандарч дуулдах болж. Хүүхэд болсон хойно энэ муу бяцхан охин яаж ч эзэгтэй шиг минь ус ундыг минь тааруулах вэ дээ. Заримдаа бүр крантнаас шууд бүлээн ус авчраад асгачихна. Энэ гэрийн гэрэл гэгээ тохирсон тааламжтай саруулхан цонхны буянд л сүүлийн үед тэсч тэвчиж байна даа. Гэхдээ биднийг өдий зэрэгт хүргэж ургуулж асарч тордсон эзэгтэйдээ гомдож яаж барах вэ. Бүсгүй хүн гэрт орохгүй их ажилтай байх юу нь сайхан байх вэ дээ. Хөөрхий эртэд нэг орой ирээд буйдан дээрээ суун тусаад нулимс дуслуулж харагдсан. Би чинь эмэгтэй хүн гээд л цааш нь мэгшүүлж харагдсан. Юу ч болж байсан нэг их сэтгэл хөдлөөд байдаггүй эзэн харин энэ удаа унтаж байсан орноосоо үсэрч босоод тайтгаруулсан шүү. Манай эзэн ч дээ цонхон дээр бараг биднийг байдаг эсэхийг ч ямар мэддэг биш дээ. Хөөрхий муу эзэгтэйг ч гэсэн заримдаа мартаж орхидог юм. Хэдэн жилийн өмнө намайг дөнгөж нахиагаа нээн соёолж байхад мөн ч сайхан байж билээ. Манай эзэн эзэгтэй 2 охиноо дөнгөж төрүүлээд удаагүй байсан цаг. Эзэгтэй нялх охиноо харахын хажуугаар бас намайг охиноосоо нэг их дутахгүй арчилж бөөцийлдөг байж билээ. Өдөр бүр эзэгтэйнхээ сүү үнэртсэн гараар услуулж, аз жаргалтай сайхан мишээлээр нь шагнуулж суухад мөн ч сайхан байж билээ. Улам бүр навч нахиа минь дэлгэрч үндэс минь хүчирхэгжин одоогийн энэ цаг зуурын хатуу ширүүн байдлыг тэсэн тэвчих чадвартай болгосон юм болохоор муу эзэгтэйдээ буруу санах эрхгүй билээ. Ажил ихтэй байгаа тэр минь цонхон дээр байгаа цэцгүүдээ харж бас сэтгэлийн таашаал эдэлдэг болохоор ус унд дутуу ч гундаж гандахгүйг хичээх нь зөв байх даа. Эзэн ч яахав дээ ажил ихтэй гэртээ байх хугацаандаа ном, сонин унших, телевиз үзэх, эсвэл компъютерээ асаагаад таг суухаас хэтрэхгүй. Охиныг бага байхад ч тэгээд ч шинэхэн хос байсан болоод ч тэр үү эзэгтэйд минь гэр орны ажилд хир чадлаараа хичээж тусладаг байсан. Харин ажил ихтэй эзнийг эзэгтэй хайрлаж тордохын хирээр цалингийн хэдэн төгрөгөө авчирч өгөхөөс хэтрэхгүй болсон билээ. Уг нь манай эзэгтэй хүүхэд гаргахаасаа өмнө энэ дуугүй царайтай эзнийг бодвол гав шув хийсэн гялалзуур ухаан цэлмэг сүрхий бүсгүй байсансан. Хир баргийн эр хүнээс ч дутахгүй албан ажилдаа амжилт гаргах чадалтай байсан даа хөөрхий. Охиныг 5-6-тай болохоос эхлээд эзний үг дуу бүр цөөрч хүүхдээ бас намайг асран суугаа эзэгтэйг минь нэг л үл тоосон байдлаар хандах болсон. Харин эзэгтэй маань ухаалаг хүн болохоор энэ бүхэн зүгээр гэрийн эзэгтэй болон сууснаас л үүдэв гэж ухаарах шиг болсон. Эзэн хичнээн ширүүн эсэргүүцэн зүтгэсэн ч эзэгтэй маань ажилдаа орж дахин гялалзаж эхэлсэн. Хэдийгээр эзнээс дутахгүй л ажлыг амжуулж гадуур гүйх болсон боловч гэртээ ирээд охин бид хоёрыг арчлах, хоолоо хийх, гэрээ цэвэрлэх гээд гэр орны бүхий л ажил турьхан эзэгтэйн минь л нуруун дээр бууна. Эзэн яахав хааяа залхуу нь хөдлөхгүй бол хүнс хоол цуглуулах гээд ажлыг амжуулна. Санаа байвч сачий хүрэхгүй гэгчээр толгойд нь байнга л ажил эргэлдэж, орондоо ч Blackberry-ны товчоо тачигнуулж и-мэйлээ шалгаж суудаг хүнд энэ гэр өнгөтэй байна уу, цонхон дээр байгаа цэцгүүд бид гундаж байна уу, хажууд нь суугаа хань нь гомдож байна уу үгүй юу нэг их ялгаагүй мэт. Харин эх хүний зөнгөөр эзэгтэй минь хэдий их ажилтай ч хархан нүдэндээ гэмшил тээсээр байхыг нь харж суухад өр өмтрөх юм. Хань нь индүүдлэг муутай цамцтай явсан, охин нь нэг өдөр хоол нь оройтсон, цонхон дээрх цэцэг миний хөрс шороо ангаж хорчийсон ч энэ бүгд миний л буруу гэж сэтгэл зүрхээ шаналгана. Эзэгтэйгээ гэрээс гадуур ажил дээрээ юу хийдгийг би мэдэхгүй ч ийм сэтгэлтэй зүтгэлтэй хүн бас л тэр ажилдаа бүх л сэтгэл зүрхээ зориулан зүтгэж байгаа нь ойлгомжтой. Хааяа хөөрхий ажил нь бүтэмжтэй байвал нэг их сайхан инээд алдаж ирээд л эзэнд тэр тухайгаа ярьж, хоолоо хийж дуу аялан гэрээ цэвэрлэж бас намайг услана. Ажил нь бүтэхгүй бол дуугүй гөлгөр эзнээс санаа оноо авах санаатай тэрийг тэгвэл яах бол энийг ингэвэл яах бол гэж асууж бяцхан бөндгөр духаа үрчийлгэж ирээд л санааширна. Заримдаа шөнө дөл хүртэл ажил дээрээ суугаад хоол ч идэх тэнхэлгүй болсон хүн гэртээ ирэх нь ихсэж дээ хөөрхий. Охин том болохын хирээр эзнийг хүлээж гэртээ гиюүрч суухгүйн тулд ажил ажил гэж гүйх нь улам бүр ихсээд байх шиг. Эзний хайхрамжгүй зан түүнийг сүүлийн үед өөрчлөөд байна даа. Эзэгтэй минь биеийн амрыг харж хөнгөн ажил хийж, охиноо хараад сууж байвал болох л байсан байх. Харин тэр үед эзэн хэдий дөлгөөн томоотой ч ямар зан гаргасан билээ дээ. Харин ч манай эзэгтэй ухаалаг хүн учраас энэ замыг сонгох нь дээр гэж үзсэн байх. Хөөрхий дөө бүсгүй хүн цагаан зээр хоёрт нутаг үгүй гэдэг. Охиноо охин насанд нь сайн хайрла ч гэж үг бий. Манай эзнийг гэрт ирсэн зочид гийчид тэр бүү хэл эзэгтэйн ээж, аав эгч, дүүс хүртэл сайн хүнийг нь гайхдаг. Чи ийм ханьтай болсон нь аз гэж ирээд л ам нийлэн магтацгаадаг. Цаана чинь архичин согтуу, ажилгүй эрчүүд зөндөө байна. Ийм хань ижлээ халамж дутаалаа гэж үглэх гомдох эрх чамд үгүй гэж ирээд л хамаг бурууг хөөрхий муу эзэгтэйд минь л үүрүүлнэ шүү дээ. Гэхдээ л зав сэтгэл гарган халамж хайраа үзүүлж байхгүй бол цонхон дээрх цэцэг бүсгүй хүний амьдрал хоёр ялгаа юу байх билээ. Арчилж тордоод л байвал бүсгүй хүн гэдэг өнгө зүс орж гялалзан дэлбээлдэг цэцэг бидэнтэй л адилхан юм даа. <br /><br /><br /><br />Б. Эрхэмбаяр<br /><br />2010 оны 8 дугаар сарын 23<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/4468743658476977767-2406311715147475531?l=erkhembayar.blogspot.com' alt='' /></div>Erkhembayarhttp://www.blogger.com/profile/13641547052679213532noreply@blogger.com9tag:blogger.com,1999:blog-4468743658476977767.post-63466528287130662402010-04-12T11:26:00.000+08:002010-04-12T11:27:05.761+08:00Гуч гарсан эмэгтэйчүүддээ зориулав.<br /><br />Өнөөдөр миний төрсөн өдөр. Нас маань бас л нэг тоогоор нэмэгдлээ. Гэхдээ би үүнд огтхон ч эмзэглэхгүй байна. Учир нь эмэгтэй хүний нас жинхэнээрээ паспорт, иргэний үнэмлэх (ID card) дээрээ л байдаг. Хэн ч намайг өнөөдөр албан ёсны насаар минь биш дор хаяж 4-5 насаар дүү гэж төсөөлдөгт бурханаас надад хайрласан нэг хишиг юм болов уу гэж бодож баярлаж явдаг. Хамгийн гол нь эмэгтэй хүнийг чимдэг наснаасаа залуухан харагдуулдагийн нууц нь сэтгэлээрээ сайхан амьдрах, сэтгэлээрээ залуу байх чадвар нь юм. Хорвоогийн жамаар хүн бүр хөгширдөг. Тэр дундаа эмэгтэй хүнд энэ хорвоогийн жамтай эвлэрэх үгүйгээ шийдэх цаг мөч ч ирдэг л байх. Зарим нэг нь үүнтэй үхэн үхтэлээ эвлэрэхгүй гэж гоо сайхан, саун массажинд цаг болоод мөнгөө хэтэртэл үрж зарим нэг нь пластик хагалгаанд шүтэж амьдардаг. Энэ үед дөнгөж 20-той байсан үедээ эргэж очих юмсан ч гэх бодол эмэгтэй хүнд төрдөг л юм. Гэхдээ яахав энэ бол зайлшгүй л зүйл хорвоогийн жам. Харин ч гуч гарсан эмэгтэй 20-той охидыг бодоход маш олон давуу талтай. Тэд өөртөө юу хэрэгтэйг, юу хүсч байгаагаа маш сайн мэддэг. Бие махбодийн төдийгүй, оюун ухааны хувьд ч боловсорч гүйцээд хэн хүний хүндлэлийг өөрийн эрхгүй татах хэмжээнд хүрчихсэн байдаг. Энэ бол 30 настнуудын хамгийн том давуу тал. Гэхдээ эмэгтэйчүүдийг дөнгөж л гуч гарав уу үгүй юу нийгмийн дунд гадуурхах бараг л эмгэн болчихсон мэт үзэх хандлага нийгэмд тэр тусмаа монголын нийгэмд их байна. Хамгийн харамсалтай нь 20-той эмэгтэйчүүд хүртэл бидний үеийн хэн нэгнийг “тэр авгай” “энэ авгай” “ажаа ажмаа” ч гэх шиг дуудаж доромжлох дургүйцлээ илэрхийлэх явдал их байна. Тэр охины насан дээр тэр эмэгтэй өөрөөс нь ч сайхан гоё харагддаг ёстой гялалзаж байсныг ойлгох ухаарах чадваргүй дээр нь хүмүүжилгүй нь төдий чинээ. Өөрөө ч бидний насан дээр биднээс хөгшин харагдах ч юм билүү хэн мэдлээ. Миний хувьд хэдийгээр гуч гарсан эмэгтэйд цаг хугацааны эрхээр байгаль эх хүссэн хүсээгүй нүүрэн дээр чинь биен дээр (ялангуяа хүүхэд төрүүлсэн эмэгтэйд) чинь ул мөрөө үлдээдэг ч би л лав үүнд хэзээ ч харамсдаггүй. Бага зэргийн үрчлээ эмэгтэй хүнийг чимдэг. Тэгээд ч бараг насанд хүрэх шахсан хүүгээ харахаар өөрөөрөө бахархдаг. Би ийм нэг бүхэл бүтэн бие хүнийг өдий зэрэгт хүргэж өсгөж хүмүүжүүлсэн эх хүн шүү дээ гэж өөрийгөө бодохоор маш сайхан бахархалтай санагддаг. Надад тэр 20-той охидууд ч юмуу намайг хөгшин авгай гэж дуудсан хэн нэгэн залуугийн мөрөөдөөд ч хүрэхгүй амьдрал байгаад хамгийн гол нь би энэ бүхнийг өөрөө цогцлоож бүтээсэндээ урам орж амьдрах эрч хүчтэй болдог. Тийм ээ би гуч нэлээн гарсан эмэгтэй. Тэгэхдээ харин хэзээ ч үүндээ гутардаггүй.<br /><br />Б.Эрхэмбаяр<br /><br />2010 оны 4 дүгээр сарын 12<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/4468743658476977767-6346652828713066240?l=erkhembayar.blogspot.com' alt='' /></div>Erkhembayarhttp://www.blogger.com/profile/13641547052679213532noreply@blogger.com12tag:blogger.com,1999:blog-4468743658476977767.post-71479110265874663702010-04-08T15:40:00.001+08:002010-04-08T15:40:50.051+08:00Энэ асуултыг тавьж үзээгүй бүсгүй хүн гэж байхгүй байх. Миний хувьд миний “Ideal Man” буюу жаахан өөр байдлаар монгол уруу утгачилан орчуулбал миний “жинхэнэ эр хүн” хэн бэ гэвэл дараахь шинж чанартай байх ёстой. За ингээд жинхэн эр хүний шинжүүдийг хамгийн чухлаас нь эхлүүлээд дэс дараалуулан дурьдвал:<br /><br />1. Өндөр боловсролтой өргөн мэдлэгтэй. Энэ маань зөвхөн нэг гайгүй нэртэй сургууль төгссөн ч юм уу эсвэл заавал өндөр хөгжилтэй оронд боловсрол эзэмшсэн байхаас гадна бүх талын маш өргөн мэдлэгтэй байхыг хэлж байгаа юм. Өөрөөр хэлбэл оросоор бол кругозор сайтай гэдэг дээ. Тал бүрийн сэдвээр чөлөөтэй ярилцаж чаддаг байх хүмүүстэй ялангуяа надтай сонирхолтой яриа өрнүүлж чаддаг байх хэрэгтэй.<br /><br />2. Эмэгтэй хүнийг ойлгодог хүндэтгэдэг байх. Ямар ч эмэгтэй хүнийг зүгээр л эмэгтэй хүн гэдэг үүднээс нь хүндэтгэлтэй харьцдаг байх. Үүнд ээжийгээ хайрлах, эгч дүүгээ хайрлах гэр бүлийн хүмүүжил чухал нөлөөтэй. Эмэгтэй хүнийг хайрлаж хүндэтгэж харьцдаг аавтай хүн энэ чанарыг түүнээс болон ээж аав хоёрынхоо харьцаан дээрээс өвлөн авдаг. Тиймээс би үүнд гэр бүлийн хүмүүжил бас чухал гэж хэлээд байгаа юм л даа. Мөн эмэгтэй хүний дэргэд муухай хараалын үг хэлдэггүй байх. Эмэгтэй хүн юу хүсч байгааг мэддэг байх. За бүр мэддэггүй юмаа гэхэд юу хүсээд байгааг нь мэдэрдэг байх.<br /><br />3. Сексдээ сайн эрүүл чийрэг бие бялдартай байх. Энэ бол яахав ихэнхдээ байгаль эхээс хамаарах асуудал боловч дээрх чанарыг ялангуяа эрүүл байхын ач тусыг ойлгосон боловсролтой эр хүнд бол өөртөө төлөвшүүлэхэд тийм ч хэцүү зүйл биш юм. “Сексдээ сайн” гэдгийг зөвхөн бие махбодь талаас нь ойлгож болохгүй. Энэ бол эр хүний хир зэрэг чалхтай байх зэргээс нэлээн өргөн хүрээтэй асуудал. Иймээс эр хүний секст сайн байх эсэх нь түүний энэ талын боловсрол хүмүүжилтэй (бэлгийн боловсрол хүмүүжил гэж орчуулсан байх шиг байна билээ) холбоотой. Ер нь юм уншдаг эр хүн эмэгтэй хүнийг яаж жаргаахаа илүү сайн мэддэг.<br /><br />4. Цэвэрч нямбай байх. Хэдийгээр монголчууд эр хүн хээгүй нь дээр гэж ярьдагч надад бол үнэндээ хээгүй эр хүн огтоос таалагддаггүй. Ядаж өглөө босоод усанд орж заншаагүй бол миний хувьд байж боломгүй дутагдал гэж үздэг. Хувийн ариун цэврийг сахидаг цэвэр ч цэмцгэр эр хүн бол жинхэнэ эрчүүдийн нэг мөн. Хамгийн наад зах нь эр хүн эмэгтэй хүнтэй орондоо байхдаа амнаасаа ямар үнэр үнэртэж байгаа бол гэж бодох чадвартай байх ёстой. Мөн хөлсөө биш даруухан сайхан үнэр үнэртүүлсэн эрчүүдэд би дуртай.<br /><br /><br />5. Сайн эцэг байх. Жинхэнэ эр хүн хүүхдийнхээ хүмүүжилд цаг зарцуулж чаддаг хүүхдүүдийнхээ дотны найз нөхөр туслагч нь байх ёстой.<br /><br />6. Халамжтай байх. Эмэгтэй хүнд хайр халамжаа харамгүй өгдөг тэр хирээр өөрөө түүнээс халамж хайр авч чаддаг байх. Жишээлбэл өглөөний цай оронд уулгадаг эр хүн бол жинхэнэ эр хүн. Ялангуяа амралтын өдрүүдээр жаахан унтаад сэрэхэд хажууд минь сайхан бэлтгэсэн өглөөний цай орон дотор өгвөл би л лав хамгийн аз жаргалтай эмэгтэй гэж өөрийгөө бодно. <br /><br />7. Романтик. Романтик эрчүүд эмэгтэйчүүдэд их таалагддаг. Яагаад гэхээр ихэнх эмэгтэйчүүд романтик байдаг. Гэнэт үе үе цэцэг бэлэглэх ч юм уу эсвэл янз бүрийн хөнгөн романтик бэлэг барьдаг эр хүн сайхан байдаг. Мөн жилдээ ядаж нэг удаа намайг романтик аялалд урьчихдаг бол бүр ч догь.<br /><br />8. Дон Жуан биш ч хүссэн эмэгтэйнхээ толгойг эргүүлж дөнгөдөг. Хэн нэгэн эмэгтэй таалагдлаа гэхэд түүнийг яаж өөртөө татах вэ гэдгээ эр хүн сайн мэддэг байх ёстой. Дэлхийн хамгийн алдартай завхай эр Дон Жуан яавал энэ эмэгтэйг өөртөө дурлуулах вэ гэдгийг сайн мэдсэн байсанд түүний нууц оршиж байдаг. Тэрээр өөр өөр зан араншинтай өөр өөр үзэл бодолтой нийгмийн анги давхаргын хувьд ч өөр өөр эмэгтэйчүүдийг өөртөө дурлуулахдаа тэдгээрийн дотоод сэтгэлийг сайн мэдэрч эмэгтэй нэг бүрт тохирсон аргаар өөртөө татдаг. Тэгэхээр хэн нэгэнд дурлачихаад түүний араас элдэн хөөж нөгөө эмэгтэйгээ залхаах биш яавал түүнд би таалагдах вэ гэдгийг л эр хүн мэдэж байхад хангалттай. <br /><br />За за ерөнхийдөө бол миний хувьд Ideal Man гэхээр нэг иймэрхүү дүр зураг гарч ирж байна. Гэхдээ энэ бол эрчүүдийг зөвхөн миний хувьд эмэгтэй хүний хувьд л шинжсэн байдал шүү. Тэгэхээр та бүхний хувьд ямар байх юм бол нэмэх хасах зүйл байвал доор саналаа үлдээгээрэй.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/4468743658476977767-7147911026587466370?l=erkhembayar.blogspot.com' alt='' /></div>Erkhembayarhttp://www.blogger.com/profile/13641547052679213532noreply@blogger.com17tag:blogger.com,1999:blog-4468743658476977767.post-42121219878214416742010-03-19T11:09:00.000+08:002010-03-19T11:12:57.798+08:00Юуны өмнө та ямар нэгэн ажилд амжилт олохоор эргэлт буцалтгүй шийдсэн бол хэнтэй хамтран ажиллах вэ гэдгээ хамгийн түрүүнд бодох хэрэгтэй. Ялангуяа дунд шатны менежер хүнд дээд удирдлагуудтайгаа хэл амаа ололцох, санаа бодол нийлэх чухлаас гадна хамгийн чухал нь таны удирдлаган дор ажиллах хүмүүс таны найдвартай сайн хамтрагч байх ёстой. Өөрөө хувь хүний хувьд үзэл бодол нийлэхгүй байх болон мэргэжил боловсролын хувьд дулимагхан нэгнийг за яах вэ удаан жил ажилласан юм, арай илүү туршлагатай юм, эсвэл хатуу чанга шаардлага тавиад явбал миний хүссэн хүн болж өөрчлөгдөх байх гэсэн хүлээлтийг өөртөө үүсгээд хэзээ ч хэрэггүй. Миний нэг найз надад нэг удаа энэ сэдвээр санаа бодлоо хуваалцаж байгаад насанд хүрсэн хүн хэзээ ч өөрчлөгддөггүй юм гэж хэлж билээ. Санаачлагагүй, идэвхгүй, үлбэгэр хийж буй ажилдаа сэтгэл гаргахгүй, энэ байгаа түвшнээсээ ахих дээшлэх эрмэлзлэлгүй, яаж нэг бие амар одоо авч буй цалингаа авч суух вэ гэсэн бодолтой хүнтэй удаан зууралдах тусам та энэ бүх өнгөрсөн хугацаанд өөрөөсөө хичнээн их хүч энерги тэр хүний сайн сайхны төлөө хий дэмий зарцуулснаа мэдэх болно. Яагаад гэвэл тухайн хүнд хэчнээн хэлж зөвлөөд ч тэр хүн таны зөвлөмжийг эерэг нааштайгаар хүлээж авах магадлал тун бага байдаг. Мөн түүнчлэн хэдийгээр түүний хийгээгүй орхигдуулсан бүхнийг өмнөөс нь хийж ажилтнаа аварлаа гээд нэгэнт тантай сэтгэл нийлдэггүй ч юмуу угаасаа жаахан хүн чанар муутай эсвэл таны чухал зүйл хийснийг ойлгох, үнэлэх чадваргүй нэгэн бол таньд талархах баярлалаа гэх нь юу л бол. Тэр тохиолдол болгонд харин та хамтрагчдаа итгэл алдах, гомдол бухимдал таны дотор хуралдаж тэр хэмжээгээр та эрүүл мэндээрээ хохирох болно. Тэгээд ч түүнийг цээжээрээ хамгаалж баатарлаг гавьяа байгууллаа гээд эдийн засгийн хувьд ч танд ашиггүй бөгөөд таньд тэр хүний цалин олгогдохгүй нь ойлгомжтой. Гэхдээ таны удирдлаган дор ажилладаг учраас алдаа мадаг гаргалаа гэж бодоход харин хариуцлага нь таны нуруун дээр буух болно. Гадаадад ялангуяа өндөр хөгжилтэй орнуудад бол байдал арай өөр байж магад. Таны болоод таны хамтрагчийн үүрэг хариуцлага ажлын байрны тодорхойлолтоороо яг таг үүрэгжсэн төдийгүй та нэгэнт үүрэг өгсөн бол хийж гүйцэтгээгүй ажилтан буруудах нь ойлгомжтой. Харин манай Монголд бол энэ асуудал жаахан бүрхэг. Ингэхээр ухаантай хүн бол энэ бүх ачаанаас өөрийгөө хөнгөлөх хамгийн зөв шийдэл бол сайн хамтрагчаа сонгох. Харамсалтай нь компани чинь таны хувийн компани биш бөгөөд эсвэл тухайн байгууллага том байх тусмаа өөртөө таалагдсан, гар сэтгэл нийлсэн сайн хамтрагч сонгох боломж хязгаарлагдмал байх магадлалтай. Сайн хамтрагч найдвартай ажилтантай байх таныг маш олон зүйл дээр авардаг. Ажлын ачааллаас болоод анхаарал жаахан суларсан үед таны амжуулж чадаагүйг бүр өмнөөс тань сэтгэл гарган хийчихээд инээмсэглэн сууж байх вий. Ийм сайн хамтрагчид харамсалтай нь өнөөгийн монголын орчинд ховорхон байна. Уншигч минь юм л бол нөгөө Монголоо, монголчуудаа мууллаа гэж намайг шүүмжилж эхлэхээсээ өмнө та орчин тойрондоо ажиллаж буй хүмүүсээ нэг сайн шинжээд ажиглаад үзээрэй. Хийж буй ажлаа энэ миний ажил гэж сэтгэлээсээ хийдэггүй, өөрийн үүрэг хариуцлагаа дутуу ухамсарласан, өөрт нь шударгаар зарчимч шаардлага тавихад цааргалсан, яаж нэг багахан шиг биеэ зовоож гайгүй шиг цалин авчих вэ гэсэн бодолтой хүмүүс дийлэнх олонх нь байх вий. Хамт олон дотор ийм хүн байх маш их хор хохиролтой. Яагаад гэхээр энэ нь хамт олны бусад гишүүдэд ялангуяа тухайн хамт олон дотор шинээр орж ирж буй үзэл бодол хараахан төлөвшөөгүй залуу хүмүүст буруу үлгэр дууриалал болдог. За нэг иймэрхүү хүн байхад би бас яагаад болохгүй гэж гэх бодол цав цагаан дэвтрийн цаас шиг залуу ажилтанд төрөх нь дамжиггүй. Тухайн хамт олны ерөнхий уур амьсгал зөв бүрэлдэн тогтох, ажил хэрэгч, харилцан бие биеэ хүндэтгэсэн, мэргэжлийн ажлын хувьд төдийгүй хувь хүний хувьд нэг нэгнийгээ ойлгосон, ажилтнууд хооронд бас эрүүл өрсөлдөөнтэй тийм уур амьсгал бүрэлдэн тогтоох нь тухайн багийг удирдаж буй менежерийн хувьд хамгийн чухал ажил билээ. Ер нь эрүүл өрсөлдөөн тухайн хамт олны хөдөлмөрийн бүтээмжинд зайлшгүй хэрэгтэй бөгөөд энэ нь хүмүүсийг өсөж дээшлэхэд маш том хөшүүрэг болж байдаг. Энэ эрүүл өрсөлдөөнийг бий болгохын тулд идэвхтэй, чадварлаг, бүтээлч сайн хамтрагчаар багаа бүрдүүлэх хэрэгтэй. Ийм хүмүүсээр өөрийгөө хүрээлүүлсэн байхад таны ажил урагштай байх нь ойлгомжтой. Хэдийгээр энэ бол менежментийн шинжлэх ухааны хамгийн энгийн зарчим боловч манай залуу менежерүүд энэ бүхнийг өөрийн биеэр туулж байж мэдэх нь олон байдаг тул олныг үл нуршин сайн муу хамтрагчийн талаар өөрийн бодлоо та бүхэнтэй хуваалцсан маань энэ.<br /><br />Б. Эрхэмбаяр<br /><br />2010 оны 3 дугаар сарын 12<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/4468743658476977767-4212121987821441674?l=erkhembayar.blogspot.com' alt='' /></div>Erkhembayarhttp://www.blogger.com/profile/13641547052679213532noreply@blogger.com10tag:blogger.com,1999:blog-4468743658476977767.post-75905846614848865392010-03-04T18:40:00.003+08:002010-03-04T18:58:17.274+08:00Бүсгүй минь<br /><br />Уруулаан буд бүсгүй минь<br />Унж дорой бүү яв<br />Нас бол цаасан дээр бичдэг тоо юм<br />Намбархаж бүү сүйд бол<br />Хүссэнээрээ амьдар бүсгүй минь<br />Хүлээж цөхөрсөн бол хая<br />Гоо сайхан яв бүсгүй минь<br />Гологдож биш шилж амьдар<br />Гадсан өсгийтэй ганган шаахай<br />Гархи, гоёл бүгдээн зүү<br />Сайхан үнэр биедээн шингээж<br />Салхи татуулан инээмсэглэж яв<br />Салах хагацлын дуу бүү аяла бүсгүй минь<br />Сарны гоо гүнж мэт инээмсэглэж амьдар…<br /><br /> Х.Тэргэлийн шүлгээс<br />Сайхан баярлаарай охид оо<br /><br /><span style="font-weight:bold;">Бүсгүй минь бүү гунигла</span><br /><br />Бүсгүй минь бүү гунигла<br />Бүлээн нулимсаа гамгүй бүү асгаруул<br />Болохгүйгээс болох нь илүү энэ орчлонд<br />Бодол өөдрөг толгой тэнэгэр алхал<br /><br /><br /><br /><span style="font-weight:bold;">Дурлах эрхгүй</span><br /><br />Сайхан залуу минь надад харц бүү унага<br />Салхи татуулан зөрөхөд минь эргэж бүү хар<br />Салаа замын урсгалд төөрсөн бидний<br />Сайны ерөөлтэй хувь тавилан нийлэх нь үгүй<br /><br />Дэгжин залуу минь над уруу харц бүү чулууд<br />Дуу аялан зөрөхөд минь зам дээр бүү хөндөлсө<br />Дуулим хорвоог хамт туулах хувьгүйгээс хойш<br />Дурлаж догдлох зай зүрхэнд минь үгүй <br /><br />Хөөрхөн залуу минь надад бүү дурла<br />Хүрэн зүрхийг минь эзэмдэх гэж бүү оролд<br />Хүний энэхэн орчлонг хамт туулах хувьгүйгээс хойш<br />Ханхар сайхан ч чамд дурлах эрх надад үгүй<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/4468743658476977767-7590584661484886539?l=erkhembayar.blogspot.com' alt='' /></div>Erkhembayarhttp://www.blogger.com/profile/13641547052679213532noreply@blogger.com7tag:blogger.com,1999:blog-4468743658476977767.post-40257512086785768382010-03-03T17:45:00.002+08:002010-03-03T17:52:14.338+08:00<a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://1.bp.blogspot.com/_qyo1td5Wb8k/S44xMjzO_wI/AAAAAAAAAKI/EcU4m3BxXFw/s1600-h/tn.jpeg"><img style="float:left; margin:0 10px 10px 0;cursor:pointer; cursor:hand;width: 138px; height: 150px;" src="http://1.bp.blogspot.com/_qyo1td5Wb8k/S44xMjzO_wI/AAAAAAAAAKI/EcU4m3BxXFw/s320/tn.jpeg" border="0" alt=""id="BLOGGER_PHOTO_ID_5444343091375832834" /></a><br /><br /><br />Өдөр өдрөөр өөрчлөгдөн хөгжиж, улам улам даяаршиж буй дэлхий ертөнц, түүнтэй хөл нийлүүлэн алхахаар тэмүүлэх улс орны иргэн болж буйн хувьд Стефен Кови болон түүний хөвгүүдийн үр бүтээлтэй амьдралын талаарх зохиол бүтээлүүдтэй танилцаагүй, дуулаагүй хүн ховор болсон бизээ. Ноён Кови болон түүний хөвгүүдийн бичсэн “Зарчимд суурилсан манлайлал”, “Үр бүтээлтэй хүмүүсийн долоон хэвшил”, “Өсвөр үеийнхний дээдэлж мөрдөх долоон дадал”, “Найм дахь хэвшил: Үр бүтээлтэй байдлаас гайхамшигт” зэрэг номууд Монгол хэлнээ орчуулагдан гарч, нийгэм, цаг үеийн шаардлагын дагуу “оюун ухааны тэжээл”-ийг улам улам ихээр хэрэглэх болж буй уншигчдын маань гар дээр тавигдаад байна.<br /><br />Эдгээрийн дотроос “Үр бүтээлтэй хүмүүсийн долоон хэвшил” ном нь хорьдугаар зууны нөлөө бүхий бизнесийн зохиол бүтээлүүдийн хамгийн шилдгээр шалгарч, 33 хэлээр хэвлэгдэн гарсан бүтээл бөгөөд дэлхийн олон олон бизнесийн лидерүүд, алдартнуудын зүгээс үр бүтээлтэй амьдралын зарчим, хэвшлүүдийг хамгийн олон талаас, цогцоор нь нэгтгэн илэрхийлж чадсан ном хэмээн үнэлэгдсэн билээ.<br /><br />Номыг хэвлэгдэн гарсаны дараа хүмүүс тухайн үедээ хувь хүмүүсийн үр бүтээлтэй харилцааны хамгийн хүчирхэг зөвлөмжүүдийг багтаасан гэж үзэгдэж байсан Дейл Карнегийн номонд “Баяртай, илүү ул суурьтай, үндэслэлтэй, хүчирхэг ном бий боллоо” хэмээн хэлж байсан байна. <br />Энэхүү ном нь 2010 оны эхнээс албан ёсны зохиогчийн эрхтэйгээр, орчуулгын чанарын өндөр түвшинд Монгол хэлээр гарч эхлээд байгаа нь мэдлэг боловсрол, оюун ухааны хөгжил, ёс зүйг дээдэлдэг хүн бүхний таашаал талархлыг хүлээсэн үйл явдал болоод байна. Номын орчуулагч (С.Тунгалаг)-ийн дүгнэж хэлсэнээр мэдлэг боловсрол бол амьдралын аль ч талын хувьд амжилтанд хүрэх хамгийн хурдан, найдвартай зам бөгөөд “Үр бүтээлтэй хүмүүсийн долоон хэвшил” ном нь олон олон хүмүүсийн амьдралыг өөрчилсөн суурь мэдлэг боловсролын эх сурвалж болж чадсан гайхамшигт ном ажээ.<br />Номын “гайхамшигтай” хэмээх үнэлгээг авсаны гол шалтгаан нь зохиогч түүнд хүн өөрийн амьдралаа түүний тал бүрийг тэнцвэржүүлсэн байдлаар хэрхэн үр бүтээлтэй удирдан залах ухааныг хамгийн суурь, оновчтой байдлаар илэрхийлсэнд оршиж байгаа юм.<br /><br />Хэвшил 1 буюу “Идэвхтэй бай” нь “Та бол өөрийнхөө амьдралын бүтээгч, зохиогч, удирдан залагч” гэдгийг хувь хүний сонголт хийх эрх чөлөө, зарчимд үндэслэн тайлбарласан бол Хэвшил 2 буюу “Төгсгөлөө төсөөлж эхлэхүй”-д хүн өөрийн амьдралыг бүтээж босгох чадварууддаа үндэслээд өөрийн үнэ цэнэ, амьдралдаа хүсч тэмүүлэх эрхэм зорилгуудыг хэрхэн тодорхойлох арга, зарчим, үндэслэлүүдийн талаар өгүүлсэн байна.<br />Хэвшил 3 буюу “Эхний асуудлуудыг эхэнд нь тавь”-д Хэвшил 1 болон 2-ыг бодитоор хэрхэн хэрэгжүүлж өрнүүлэх тухай, өөрөөр хэлбэл та өөрийнхөө өдөр тутмын амьдралыг идэвх санаачилгатай чанар, амьдралдаа хүсч тэмүүлэх эрхэм зорилгууд, гүйцэтгэх үүргүүддээ нийцүүлэн хэрхэн зүй зохистой удирдаж, зохион байгуулах тухай, улмаар амьдралаа өөрийн зорилго чиглэлдээ нийцүүлэн удирдсанаар таны амьдрал ямар тав тухтай, сэтгэл дүүрэн болох тухай юм.<br />Улмаар Хэвшил 1, 2, 3 нь хувь хүн өөрийгөө ялах, бусад хүмүүстэй үр бүтээлтэй хамтран ажиллахын үндэс суурь, урьтал болох хэвшлүүд бөгөөд эдгээрийг өөрийн болгосноор тухайн хүн Хэвшил 4, 5, 6 буюу нийтийн дунд ялалт байгуулах хэвшлүүдийг амжилттай эзэмших суурь бүрдэнэ.<br /><br />Хэвшил 4, 5, 6 буюу аливаа харилцаанд оролцогч тал бүрийн хувьд ашигтай “Ялалт/Ялалт зарчимаар сэтгэх нь”, “Эхлээд ойлгох, дараа нь ойлгогдохыг хичээ”, “Хамтын ажиллагаа” зэрэг нь харилцан хамааралтай энэхүү амьдралд бусад хүмүүсийг ойлгож, хүндлэх, өөрийгөө ойлгуулах эр зоригтой байх, улмаар эдгээрт холбогдох хэвшлүүдийг эзэмшсэний үндсэн дээр өндөр үр бүтээлтэй хамтын ажиллагааг бий болгох тухай юм. Улмаар эдгээр хэвшлүүдийг таниулах явцад тэдгээрийг үр бүтээлтэй хэрэгжүүлэх арга техникүүд, хүмүүс хоорондын хамтын ажиллагааны хамгийн зөв зүйтэй сэтгэлгээ болох Ялалт/Ялалт-ыг хэрэгжүүлэх үндсэн таван бүрэлдэхүүн хэсгүүд болох 1) хувь хүнээс шаардагдах зан чанар (хувийн мөн чанарын нэгдмэл байдал, боловсорч гүйцсэн байдал, уужим ухаан), 2) харилцаа холбооны чадвар, 3) Ялалт/Ялалт-ын гэрээ тохиролцоо, 4) Ялалт/Ялалт-ыг дэмжих тогтолцоо, 5) Ялалт/Ялалт-ыг хэрэгжүүлэх үйл явцын хүчин зүйлүүдийн талаар учир шалтгааны гүн гүнзгий холбоо, үндэслэлтэй тайлбарласан байна. <br />Сүүлийн хэвшил буюу Хэвшил 7, “Хөрөөгөө хурцлахуй”-д амьдралыг удирдахад танд байгаа хамгийн үнэтэй баялаг болох өөрийгөө хэрхэн сэргээн шинэчлэх талаар нэн сайхан өгүүлжээ. Үр бүтээлтэй, баялаг, сэтгэлд дүүрэн амьдралаа зохион өрнүүлэх явцдаа хүн өөрийгөө бие махбодь, оюун ухаан, нийгэм сэтгэл зүй, цог хийморийн дөрвөн талынхаа хувьд байнга сэргээн шинэчилж, өөрөөр хэлбэл “хөрөөгөө” байнга хурцалж байх ёстой бөгөөд үүнийг хэрхэн хийх талаар зөвлөсөн байна.<br /><br />Номонд өгүүлсэний адилаар аливаа өөрчлөлт бүр гаднаас дотогш бус, дотроос гадагш чиглэсэн байдлаар, өөрөөр хэлбэл өөрчлөлтийн үндэс нь хувь хүний дотоодоос эхлэн цэцэглэх замаар хийгдэх бөгөөд үүнээс улбаалан нийгмийн сэтгэл зүй нь хувь хүний сэтгэлгээ, сэтгэхүйн өөрчлөлтөөс үлэмж хамааралтай юм. Энэ учир зүйн улмаас “Үр бүтээлтэй хүмүүсийн долоон хэвшил” ном нь хүвийн амьдралаа үр бүтээлтэй удирдан залахыг хүсээд зогсохгүй, улс орныхоо хөгжил, орчин нөхцлийнхөө төлөө санаа тавьдаг хэн бүхний заавал уншиж мэдвэл зохих ном болохоор билээ.<br />Номонд өгүүлсэн хэвшлүүдийг мэдэж хэрэгжүүлсэнээр таны амьдралд түүнийг уншсан олон сая хүмүүст тохиолдсоны адилаарх эерэг сайн өөрчлөлтүүд гарч эхлэхийг та гайхаж бахдан мэдрэх болно. <br /><br /><br />Б.ЭРХЭМБАЯР<br />Нийгэм, эдийн засгийн ухааны мастер<br /><br />Өдрийн сонины 2010 оны 2 дугаар сарын 22-ны дугаарт нийтлэгдсэн болно.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/4468743658476977767-4025751208678576838?l=erkhembayar.blogspot.com' alt='' /></div>Erkhembayarhttp://www.blogger.com/profile/13641547052679213532noreply@blogger.com1tag:blogger.com,1999:blog-4468743658476977767.post-37445645203884365252010-01-27T11:34:00.000+08:002010-01-27T11:35:21.329+08:00Нэгэн цагт нэгэн ядуу эр эм хоёр хамт амьдарч байжээ. Нэгэн удаа тэр хоёрын хуримын ойн баяр болжээ. Ядуу эр эм хоёр дотроо өдөржин хэн хэндээ ямар бэлэг юугаараа авч өгөх талаар боджээ. Тэгээд орой бэлгээ задалжээ. Эхнэр нь нэг их сайхан өтгөн хар үстэй байж. Нөхөр нь эцсийн ганц зоосоо шавхан байж нэгэн гоё сам бэлгэнд авч. Харин эхнэр нь өтгөн хар үсээ зараад нөхөртөө бэлэг авсан байжээ. Энэхүү өгүүллэгийг хаа нэгтээ уншиж байсанаа санаад доорх хайр дурлалын тухай тэмдэглэлээ бичсэн юм. Удахгүй болох Гэгээн Валентиний өдрийн мэндийг уншигч та бүхэндээ бас өргөн барья.<br /><br /><br />Дурлал<br /><br />Цас зөөлөн будран бударна. Алган дээр минь буух агшинд хайлан урсах гоёмсог цасан ширхэг. Эмзэгхэн хэврэгхэн ч тодоос тод гялтганасан цасан ширхэгүүд миний цээжний гүнд ассан дурлал шиг. Дурлахаас айж явсан насанд минь ирж түүнээс зугтах аргагүй болгож зүрхийг минь сэмлэнэ. Сормуус цантуулсан өвлийн үдэш чамайг л харах гэж би цонхны чинь доор зогсном. Чимээгүй л дурласан сэтгэлд минь чамаас өөр юу ч харин багтаагүй. Чин үнэнч цэвэр ариун тэр дурлал хүчтэй байсан. Харц чинь над дээр тогтох агшинд зүрх минь булигладаг байсан. Хааяа хааяахан инээмсэглэхэд чинь би жаргалтай байсан. Ухаангүй дурласан зүрхээ дагасан бол зовлон минь арвижих байсаныг хэн хэн минь харин мэдэж байсан. Хэмнэл хазайж шунасан бол жаргал биш зовлон болох байсан. Зүрх минь хэн хэнээ мэдэрч байсан ч хэзээ ч цаашаа хэтэрч болохгүйг сэтгэл минь ухаан минь мэдэж байсан. Гал цогтой оргилуун насны минь гэгээн гуниг дурлал минь. Халуун зүрхийг минь хэнэггүйхэн харцаараа шатааж орхисон чиний минь дурлал. Цас хаяласан өвлийн үдэш халуун гарыг чинь атгаж зогсох жаргалыг юугаар ч солимооргүй аминчхан зүрх минь хөөрхий. Хөнгөхөн гуниг сэтгэлдээ тээн алхах хүүхэн заяа минь бас хөөрхий.<br /><br />Хайр<br /><br />Дөлгөөхөн харцтай чиний нүднээс анх би хайрыг мэдэрсэн. Тийм сайхан тогтуун харцыг би урьд нь хэн нэгнээс олж харж байгаагүй мэт. Гомдож тунирхаж сэтгэл сэмэрсэн ч хаа нэгтэй халуунаар намайг төөнөж л байдаг хайраа би чамдаа өгсөн. Гүн далай ширгэж элсэн цөл болсон ч, галав юүлж дэлхий мөстсөн ч энэ хайрын минь бүлээн дулаан зүрх сэтгэлийг минь дулаацуулсаар байна гэдэгт би итгэдэг. Хайр минь он цагийн уртад бүдгэрсэнгүй. Хаалга тас саван заримдаа гарч оддогтой чинь адил алга болсонгүй. Хэзээ ч миний дэргэд байдаг танил үнэр халуун зүрх чинь намайг орхихгүйг би мэдэрдэг. Аливаад итгэл алдарч сэтгэл гонсгор ахуйд халуун гараараа мөрөөр минь тэврэх төдийд итгэлийг минь сэргээх чиний хайр хүчтэй. Болох болохгүйн өмнө будилж бухимдах ахуйд цээжинд чинь наалдах төдийд урам хайрлах миний хайр хүчтэй. Сар жилийн уртад сайхан гоёын өмнө зүрхээ хуураагүй бидний хайр. Дэргэд чинь л байхгүй бол дэлхий хүртэл өчүүхэн болдог хайр минь. Дэндүү дассан ч зулзган гацуур шиг нялхарч байдаг хайр минь. Одтой тэнгэрийг бүхэлд нь амлаагүй ч огторгуйн уудмаас ч гүн гүнзгий бидний хайр.<br /><br />Б.Эрхэмбаяр<br />2010 оны 1 дүгээр сарын 26. Улаанбаатар хот.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/4468743658476977767-3744564520388436525?l=erkhembayar.blogspot.com' alt='' /></div>Erkhembayarhttp://www.blogger.com/profile/13641547052679213532noreply@blogger.com9tag:blogger.com,1999:blog-4468743658476977767.post-54828378185814243642010-01-07T11:35:00.000+08:002010-01-07T11:36:33.722+08:00Өнөөдөр болзоотой. Бүсгүй хувцасны өргөн шүүгээгээ нээж болзоонд өмсчих даашинз нүдээрээ хайв. Түүнд өнөөдрийн болзоонд нь яг таарсан тийм л даашинз хэрэгтэй. Гал улаан даашинз дээр харц нь тогтов. Сайхан даашинз. Гэхдээ бүсгүйд урьд өмнөх таагүй нэгэн түүхийг санагдуулсан энэ гал улаан даашинз огтоос хэрэггүй билээ. Цааш нь цэцгэн хээтэй дэрвэлзсэн, усан цэнхэр намирсан, алтан шаргал туяарсан, хилэн хар гялтганасан гээд даашинзууд нь намайг өмсөөч гэх шиг өлгүүрт шил шилээ даран хөвөрнө. Үгүй ээ хонгорууд минь өнөөдрийн болзоонд та нар даан ч зохимжгүй. Бүсгүй шүүгээнд өлгөөстэй даашинзуудаа яарамгүй нэгд нэггүй үзсэн ч сэтгэлд таарах юм олсонгүй. Шүүгээг урамгүйхэн хаахын алдад хамгийн захад нэгэн даруухан бор даашинз өлгөөтэй байхыг олж харав. Бүсгүй энэ даашинзыг хэзээ авсан тэр ч бүү хэл хэзээ өмсөж байснаа ч эс санана. Магадгүй хэзээ ч юм нэг өдөр худалдан авсан ч өнгө алаглан тунарах гоёхон даашинзуудаа өмссөөр хөөрхий энэ эгэлхэн бор даашинзыг бүр мартаж орхисон бололтой. Шүүгээний мухарт нуучихаад тоос шороонд даруулан өдий удаан жил хэвтүүлсэн байлаа. Эрэлээ олсон бүсгүй бор даашинзаа яаран өмсөж үзлээ. Бүсгүйн нимгэн цагаан арьсыг даашинзны тунарсан бор өнгө тодотгож тун сайхан зохисон харагдана. Гуалиг биед нь яв цав таарсан даруухан бор даашинз яг л шидтэй мэт бүсгүйг ер бусын эрхэмсэг хээнцэр харагдуулах аж. Хэний ч нүдэнд үл тусч шуналын галыг хөдөлгөхгүй ч өмссөн эзнээ чимж сэтгэлийг нь баясгах нэгэн увьдис бор даашинзанд шингэсэн аж. Бүсгүй толиныхоо өмнө хэдэнтээ эргэлдэж сэтгэл ханамжтай мишээгээд болзоондоо гарч одов. Зүрх нь улаан даашинз өмссөн үе шигээ булиглахгүй, цэцгэн хээтийг өмссөн шигээ дэрвэлзэхгүй, усан цэнхэрийг өмссөн шигээ цалиглахгүй, алтан шаргалыг өмссөн шигээ чамирхахгүй, хилэн харыг өмссөн шигээ ихэмсэглэхгүй ч итгэл найдвараар гэрэлтэнэ. <br /><br />Б.Эрхэмбаяр<br /><br />2010 оны 1 дүгээр сарын 06-07 шилжих шөнө.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/4468743658476977767-5482837818581424364?l=erkhembayar.blogspot.com' alt='' /></div>Erkhembayarhttp://www.blogger.com/profile/13641547052679213532noreply@blogger.com9tag:blogger.com,1999:blog-4468743658476977767.post-40855717069804479872009-12-30T17:59:00.001+08:002009-12-30T17:59:58.613+08:00Шинэ жил дөхөөд хүн болгон л баяр хөөртэй. Хуучин оноо үдэж шинэ он гарахыг тэсэн ядан хүлээгээд л. Өчигдөр охин маань хоол хамт хийлцэж (надад төмс арилгаж өгдөг юм) байгаад: -Ээжээ өвлийн өвгөн жинхэнээсээ байдаг уу гэж их л нухацтай асуулаа. Байдаггүй гээд хэлэхээр хүүхдийн урам хугарах. Тийм ээ жинхэнээсээ байдаг гэж хэлэх гэхээр овоо том (8 настай) болчихсон охин тул: Та худал яриад гэж хэлэх байх гэж хаширлаад дэмий л тандаж: -Чи харин юу гэж бодож байна гэж сөргүүлэн асуулаа. Охин маань: Цэцэрлэгт байхад нээрээгээсээ өвлийн өвгөн ирдэг байсан. Сургуульд орохооор худлаа өвгөн ирдэг юм байлаа гэж хариулав. Түүний хариултаас харахад охин маань үнэнээсээ л өвлийн өвгөн нээрээ байдаг юм болов уу гэж эргэлзэж байж. Би: -Сургуульд яагаад худлаа өвгөн ирдэг гэж гэвэл: -Ноднин сургууль дээр ирсэн өвгөн Александр Петрович (сургуулийнх нь хичээлийн эрхлэгч) л байх шиг байсан даа. Энэ жил харин жинхэнэ өвгөн ирэх болов уу. Худлаа өвгөн ирэх болов уу гэхэд би тэсэлгүй инээд алдчихлаа. Хүүхэдээ гэж нээрээ хөөрхөн шүү. Заримдаа их хэрсүү том хүн шиг юм ярьдаг байж одоо болтол өвлийн өвгөн байдаггүй гэж мэдээгүй байгааг нь бодохоор бас л том болоогүй юм байна даа гэж бодов. Саяхан шинэ жилийн баяртаа очих гээд би үсчин орж үсээ засуулав. Үсчин маань хирэндээ л гараа гарган зассан ч надад нэг л сэтгэлд хүрсэнгүй. Гэхдээ яахав хүний урмыг бодоод: Гоё боллоо, баярлалаа гээд л гарлаа. Замаараа гэртээ хувцасаа солих гэж орсонд охин маань хараад байхаар нь: -Ээжийнх нь үс муухай болчихсон байна уу гэвэл: -Та тэгээд муухай байна гээд бодоод байвал муухай л байна. Гоё байна гээд бодвол гоё л байна гэж хариулав. Яах аргагүй үнэн үг хэлсэн тул би хүлээн зөвшөөрч тэр орой өөрийгөө гоё байна гэж өөртөө итгүүлж чадсан. Баяр маань бас гоё л болсон. <br />Саяхан бас охин маань шинэ жилийн баяраар өмсөх даашинзаа нэг оройжин өмсөж тольдов. Тэгсэнээ нэг л сэтгэл дундуур царайтай орон дээрээ очоод суучихав. Яасан гэж асуусан чинь: -Би таных шиг хар даашинз өмсөнө гэв. Нөхөр бид хоёр хүүхэд шинэ жилээр хар даашинз өмсдөггүй юм. Чи үлгэрийн киноны гүнж нар дандаа гоё ягаан цагаан, цэнхэр гэх мэт гоё өнгөтэй даашинз өмсдөг. Хорон санаатай нөгөө Цасангуа охиныг хорлодог хойт ээж л хар даашинзтай байдаг гэж чадлаараа л ятгах гэж оролдов. Тэгсэн чинь охин: -Тэгвэл та хорон санаатай юм шиг яагаад хар даашинз өмсөж байгаа юм гэж ам таглав. <br />Манай гэрээр энэ жилийн шинэ жилийн адал явдал нэг иймэрхүү л байна.<br /><br />За ингээд та бүхэндээ Шинэ жилийн мэнд хүргэж аз жаргал сайн сайхан бүхнийг хүсье!<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/4468743658476977767-4085571706980447987?l=erkhembayar.blogspot.com' alt='' /></div>Erkhembayarhttp://www.blogger.com/profile/13641547052679213532noreply@blogger.com4tag:blogger.com,1999:blog-4468743658476977767.post-67475750197960695922009-11-06T14:43:00.000+08:002009-11-06T14:44:29.416+08:00Уншигчид маань энэ киног сайн санаж байгаа байх. Нью-Иоркийн өнөө цагийн 4 бүсгүйн амьдралаар орчин үеийн том хот, дунд давхаргынханы амьдралын хэв маяг, бүсгүйчүүдийн нөхөрлөлийг гайхалтай сайхнаар дүрсэлж харуулсан. Sex and the City цуврал киног нь гарсан цагаас нь л эхлэн үздэг байлаа. Тэр үе бол 2000 оны эхэн үе. Харин саяхан киног нь үзлээ. Бараг 10-аад жил өнгөрсөн болохоор киноны баатруудын маань хүртэл амьдрал дээшилж маш их тансаг хэрэглээтэй болсон байна. Киноны гол баатрын нэг нь нэгэн алдартай брендийн хуурамч цүнх авдаг тухай нэг анги дээр нь гардаг. Гэтэл одоо Керри LV-ийн цүнхийг өөрийн хувийн туслахдаа бэлэглэдэг болжээ гэх мэт. Энэхүү киногоор дамжуулж маш олон загварын брендүүд сурталчилгаа хийж байгаа л байх. Миний хувьд эмэгтэй хүн болгон л тансаг сайхан юм эдэлж хэрэглэх сонирхолтой байдаг юм хойно тэр их glamourous байдал нь монголоор бол хүний сэтгэл татсан ганган дэгжин, тансаг байдал нь үнэхээр таалагддаг. Ингээд гол юмандаа оръё. Энэ кино яагаад их алдартай болсон бэ. Ялангуяа бүсгүйчүүдийн дунд. Киноны баатрууд маань бүгдээрээ өөр өөр зан араншинтай өөр өөр бүсгүйчүүдийн төлөөлөл болж чадсанд хэргийн учир байгаа байх. Гол баатар Керри буюу миний хамгийн хайртай баатар маань ухаалаг, хүнлэг, боловсролтой эмэгтэйн төлөөлөл. Тэрээр биеэ бас гайхалтай сайхан авч явдаг. Нэг их царайлаг биш ч түүнээс эрч хүч, бас гоо сайхны төгс байдал ажиглагддаг. Эмэгтэй хүн болгон төгс сайхан бие бялдартай, царай зүстэй байх албагүй гэхдээ ухаалаг соёлтой орчин үеийн эмэгтэй бол Керри шиг дэгжин тансаг байж Mr.Big шиг сайхан залуугаар хайрлуулж чадна гэдэг амьдралд итгэх итгэлийг тэрээр олон мянган эмэгтэйчүүдэд төрүүлж чадаж байгаа юм. Миранда бол эршүүд, эмэгтэй хүн гэхэд арай хатуу зан араншинтай. Тэрээр бас боловсролтой хуульч. Заяаны хань зам дээр гэх шиг сайхан сэтгэлтэй залуу Стивтэй тааралдаж санамсаргүй хүүхэдтэй болоод суучихдаг. Эмэгтэй хүний амьдралд байдаг л зүйл. Миранда ээж болсоноор олон мянган хүүхэдтэй эмэгтэйчүүд энэ кинонд татагдаж байгаа юм л даа. Хүүхэд өсгөх хүнд хүчир ажлын хажуугаар кареераа хийж гэр бүлээ авч яваа яг түүн шиг амьдралтай олон мянган эмэгтэйчүүд байгаа. Шарлот бол хамгийн энхрий ялдам романтик эмэгтэй. Үнэнч хайр сэтгэлд итгэдэг. Тэрээр сайхан эзэгтэй, бас сайн ээж байх л заяатай бүсгүй шиг. Түүний эмэгтэйлэг бас романтик зан нь үзэгчдийн хайрыг татдаг. Саманта бол жинхэнэ секс симбол. Тэрээр зөвхөн өөрийнхөөрөө л амьдарч чадаж байгаа эмэгтэй. Яагаад зөвхөн эрчүүд л секс машин байх ёстой гэж. Яагаад зөвхөн тэд л царайлаг хөөрхөн бүсгүйчүүдийг дэгээдэж явах ёстой гэж. Орчин үед эмэгтэй хүн ч гэсэн сексийн хувьд чөлөөтэй байж, эрх чөлөөг эдэлж сайхан залуустай учирч түүгээрээ таашаал авч байгааг Саманта бүрэн харуулж чаддаг. Энэ ч утгаараа түүний дүр бол яах аргагүй орчин үеийн эрэгтэй эмэгтэй хүмүүсийн хүйсийн тэгш байдлыг илүү тодотгож өгсөн чухал дүр гэж би боддог.<br /><br />Киноны хамгийн нэг чухал зүйл бол үнэнч нөхөрлөл. Хэдийгээр баатрууд маань бүгд өөр өөр зан араншин, өөр өөр үзэл бодолтой ч тэд нөхөрлөлдөө хэзээд үнэнч байж чаддаг. Хэн нэгнийгээ маш сайн ойлгож мэдэрч чаддаг. Эмэгтэй хүний төрөлхийн жаахан атаархуу, өчүүхэн зүйлд ач холбогдол өгдөг тэр араншинг орчин үеийн нийгэм эвдэж чадсаныг бас харуулсан шиг. Би юу гэх гээд байнаа гэхээр эрчүүдтэй эн тэнцүү байх гэсэн эмэгтэй хүмүүсийн хүсэл мөрөөдөл биелэлээ олж өнөө цагийн эмэгтэйчүүд тэднээс дутахгүй хүч чадалтай тэднээс хамааралгүй өөрөө өөрийнхөөрөө амьдарахад эмэгтэй хүнд бурханаас арай илүү өгчихсөн аахар шаахар зүйлд ач холбогдол өгдөг атааж жөтөөч зангаа орчин үеийн эмэгтэйчүүд амьдралын шаардлагаар гээж байгаа. Олон зууны туршид эрчүүдийн үнэнч нөхөрлөлийн тухай л ярьдаг байснаас эмэгтэйчүүдийн үнэнч нөхөрлөл гэдэг зүйл бараг байдаггүй байсан. Тэр юунаас болдог вэ гэхээр эмэгтэй хүний зан араншингийн сул тал буюу ховч, атаач гэх мэт зангуудаас болдог байсан. Харин орчин үед эмэгтэйчүүд эрчүүд шиг хүчирхэг байхын тулд энэ арчаагүй зангаа гээж байна. Ингэснээрээ ч тэд үнэнч нөхөрлөж амьдралд нэг нэгэндээ тус дэмтэй байж чаддаг болж байна. <br /><br />Би хэзээ ч Нью-Иоркт очиж үзээгүй. Гэхдээ энэ киног үзсэнээр яагаад ч юм тэр их хот намайг даллан дуудсан. Тэр тансаг сайхан амьдрал, эрх чөлөө намайг даллан дуудсан. Тансаг амьдралд дургүй бүсгүй хүн гэж байхгүй биз. <br /><br /><br />Б.Эрхэмбаяр<br /><br />2009 оны 11 сарын 06<br />Улаанбаатар хот<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/4468743658476977767-6747575019796069592?l=erkhembayar.blogspot.com' alt='' /></div>Erkhembayarhttp://www.blogger.com/profile/13641547052679213532noreply@blogger.com12tag:blogger.com,1999:blog-4468743658476977767.post-33256722134089614732009-10-16T16:18:00.001+08:002009-10-16T16:21:59.108+08:00Навчаа Дэвидийг гарахад хаалгаа өөрийн мэдэлгүй тас хийтэл нь хааж орхиод тэр дороо хүнд юманд цохиулсан мэт суун туслаа. Түрүүнээс хойш биеэ барьсан бардам сэтгэл хормын төдийд хийсэн арилаад нулимс нүдийг нь агшин зуурт бүрхэв. Цээжний гүнээс гомдлын хар манан ундарч чимээгүй мэгшүүлж байснаа бүр чангаар орь дуу тавин уйлж эхэллээ. Энэ чимээнээр хүү нь юу болоод байгааг тааж ядан хэсэг зуур алмайран өмнө нь бүртэлзэн зогсож байсанаа арай сэхээрэв бололтой шалан дээр өвдөглөн хаалганы бариулаас зууран орь дуу тавьж буй ээжийгээ тайтгаруулахыг оролдов. Тэрээр Навчаагийн хацар дээгүүр тунаран мэлмэрэх нулимсыг халуун гараараа арчиж, гараас нь татан өндийлгөх гэж оролдовч ямар ч үг хэлэх тэнхэлгүй орь дуу тавих ээжийгээ хараy гайхаж ядаад өөрийнхөө өрөө үрүү орж явчихав. Навчаа бүр хоолой нь сөөж дуу гарахгүй болтолоо эхэр татан уйлав. Тэрээр биеэ ч хөдөлгөх тэнхээгүй болоод шалан дээр хэвтэж байлаа. Бурхан минь. Хүн ингэтлээ өөрчлөгддөг байжээ. Нөгөө хорхойд хоргүй зөөлөн зантай Дэвид мөн гэж үү.<br /><br />Навчаа Дэвид хоёр анх Германд сурч байхдаа танилцаж ханилан суусан билээ. Сургуулиа төгсөөд Берлинд хэдэн жил амьдарсан ч Навчаа ах дүүс, нутаг усаа зүрхнээсээ гээж чадсангүй. Ингээд том хүүгээ төрөөд удаагүй байхад Монголдоо ирж амьдрал ахуйгаа төвхнүүлсэн. Дэвид ч ашгүй мэргэжлийнхээ дагуу харилцаа холбооны компанид боломжийн өндөр цалинтай ажилд оров. Навчаа ч Германд эзэмшсэн боловсрол хэл усныхаа ачаар мөн л Дэвидээс дутахгүй гайгүй цалинтай ажил ядах юмгүй олчихов. Угийн хээгүй Дэвид Монголын нийгэм, орчин нөхцөлийг ийм тийм гэж нэг их гоморхоод байсангүй бараг Навчаагаас хурдан шинэ орчиндоо дассан билээ. Навчаа анх Дэвидтэй суухдаа түүний энэ л хээгүй гүндүүгүй, зөөлөн занд нь юу юунаас илүү татагдсан. Том хүү нь хоёр нас хүрэхэд Навчаа бага охиноо төрүүлэв. Нас нэлээн явчихсан хойноо хүнтэй сууж амьдралаа зохиосон болоод ч тэрүү хоёр хүүхдээ дараалан гаргачихаад нэг мөсөн ажил төрөлөө цэгцлэнэ гэсэн төлөвлөгөөг Навчаа өөртөө зохиосон байлаа. Навчаа ер нь гялалзуур сэргэлэн зантай тул тэрсхэн хоёр хүүхэд дээр нь Дэвид гээд бүгдийг арчилж амжуулахдаа нэг их түүртэхгүй байлаа. Бага охиноо төрүүлээд удаагүй ажилдаа орж амьдрал нэгэн хэмнэлээр үргэлжилсээр нэг л мэдэхэд тэд арваад жилийн амьдралаа ардаа үдсэн байлаа. Гадны хүнийг хүндэтгэн үздэг монгол нутаг Дэвидэд тун их таалагдана. Нутагтаа бол мань хүн өдий зэргийн ажил хийж өдий их мөнгө олж яасан ч чадахгүй тул энэ амьдралдаа ихэд сэтгэл хангалуун. Заримдаа хүүхэд шиг гэнэн зантай гэр орны аахар шаахар хар бор ажилд арч муутай Дэвид Навчаад хоёр бага хүүхдээ өсгөж өндийлгөх гэж зүтгэж явахад нэмэр болох нь бага. Гэхдээ л Навчаа түүний ажил төрөлдөө амжилт олж ар гэрээ гайгүй тэжээж байгаад сэтгэл хангалуун явна. Харин нэг л зүйл дээр тэр хоёр угаасаа өөр хүмүүс гэдгээ хэн хэн нь арай л хожим мэдэрсэн. Дэвид бол эрүүл мэнд бие бялдартаа нэг их санаа тавьдаггүй тайван амгалан нэгэн. Тэр идэж болох бүх л зүйлийг иднэ. Хөдөлж хөлсөө гаргах бүхнээс үстэй толгой нь бараг арзайдаг гэхэд худал болохгүй. Тэгээд ч компюътер программийн талын ажилтай тэрээр бараг өдөржин суудлаасаа ч ховхорохгүйгэээр сууж чадна. Хоол унд бэлэн зэлэн байвал бараг хэдэн өдөр шөнө дараалан суух нь ч бий. Харин Навчаа бол тийм биш. Тэр бага байхдаа бүжигчин болно гэсэн мөрөөдөлтэй хөдөлгөөний эвсэлтэй охин байсан. Дунд ангиасаа эхлэн биеийн тамир спортоор хичээллэж бас ч үгүй амжилт гарган тэр үед ховорхон олддог медаль хүртэл энгэртээ зүүж үзсэн. Оюутан болж амьдралын хэмнэл орчин нөхцөл өөрчлөгдсөн ч Навчаад хөдөлгөөн гэдэг эрүүл амьдралынх нь үндэс болдог байв. Тэр нэг дор ингэж таг сууж чаддаг Дэвидийг хараад заримдаа үнэхээр их гайхдаг байж билээ. Тэрээр мөн хэтэрхий их тослогтой, шарсан хайрсан төмс, зайдас мэтээр голчлон хооллодог Дэвидэд ногоо жимс, тараг гээд аль болох хөнгөн төрлийн хоол унд идүүлэх гэж зүтгэдэг байв. Харин энэ бүх түүний хичээл чармайлт алхам бүрдээ Дэвидийн “Би юу идэхээ хэнээр ч заалгахгүй” гэсэн зөөлөн хирнээ мятрашгүй эсэргүүцэлтэй тулгардаг байв. Нас явахын хирээр Дэвид жин нэмж бүр илүүдэл жиндээ түүртэн амьсгаа дээртэй явах болж билээ. Навчаа өдөр бүр шахам чи жингээ хас, таргалуулахгүй хоол унд идэхгүй бол болохгүй нь гэж үглэх боловч Дэвид энэ бүхнийг даан ч нэг тоохгүй нэг чихээрээ оруулаад нөгөө чихээрээ гаргана. Тэр нэгэн өвөл Дэвид бие нь сульдан ядарч хэд хэдэн удаа удаан хугацааны эмнэлгийн чөлөө авахад хүрэв. Харин үзсэн эмч бүр ам нэгтэйгээр түүнд “Жингээ хас!” гэсэн ганцхан зөвлөгөөг өгөв. Дэвид сая л тэр үгийг Навчаагаас өөр хүнээс сонссон тул нээрээ ч Навчаагийн үглээд байдаг ортой бололтой. Бие сульдаж ядраад байгаагийн гол шалтгаан нь хөдөлгөөний дутагдал эрүүл бус хоол хүнс хэрэглэж байгаагаас болж байна гэж дотроо тунгаан бодов. Урьд нь тэрээр ажлаа тараад л шууд фитнес клуб уруу явж дасгал хийдэг Навчааг үнэхээр ойлгодоггүй байв. Хүн яаж ийм илүү зүйл хийх гэж тэмүүлдэг байна гэж тээршээн бодно. Харин эмчийн зөвлөснөөр тэрээр Навчааг дагаж жингээ хасах дасгал хийхийг зөвшөөрөв. Үүнийг сонссон Навчаа ч бөөн баяр. Харин Дэвид нэг юманд мэрийж зүтгэвэл заавал ард нь гардаг хүний ёсоор их шургуу хичээллэв. Шантрах үе зөндөө байсан ч тэрээр өөрийгөө ялж чадсан. Навчаа ч түүний энэ хичээл зүтгэлд туйлаас их баяртай байлаа. Бүтэн жил ингэж чармайн хичээллэсний хүчинд Дэвид 100 нэлээн давсан жингээс 80 гаруй болтолоо турж чадсан. Нөгөө илүүдэл жингээсээ болж эв хавьгүй, тээртэй харагддаг Дэвид биш болж гялалзсан гав шав хөдөлгөөнтэй сэргэлэн цовоо нэгэн болж хувирав. Хааяа хөгжилтэй дуу исгэрэн үл ялиг инээмсэглэл нүүрэндээ тодруулан алхаж явах Дэвидийг шохоорхон харц чулуудах бүсгүйчүүдийн тоо ч нэмэгдсэн нь илт мэдрэгдэнэ. Тэрээр бие махбодь нь чангарч жавхайгаад гал цогтой хөнгөн шингэн нэгэн болсон байлаа. Хоёр хүүхэд нь ч нэг үеэ бодоход өсч томроод сургуульд оров. Навчаа хэдийгээр өөрийн гэсэн алба ажил ихтэй ч хоёр хүүхэд, гэр орны ажлаа яв цав амжуулна. Хажуугаар нь спортоор хичээллэх цаг зав хүртэл өөртөө гаргачихна.. Хэдийгээр энэ мэтчилэнгийн аахар шаахар амьдралын хэвшил дээр ам зөрөлддөг ч Навчаа Дэвидэд туйлаас итгэдэг түүнийг хайрладаг билээ. <br /><br />Өнгөрсөн хавраас ажил гэр гэсэн хоёрхон замаас хэзээ ч хазайж үзээгүй Дэвид хааяа нэг пиво ууж гадуур гарах нь элбэгшив. Тэрээр маш том төсөл эхлүүлээд ажиллаж байгаа тул хамтран ажиллагсадтайгаа гадуур дотуур сууж ярих зүйл их байна гэж Навчаад хэлсэн тул Навчаа хар буруу зүйл юу ч бодсонгүй. Орой тарж ирэхэд хэзээ ирсэн нь ч бүү мэд компъютер дээрээ л лаглайж суудаг Дэвид бүр гэртээ үзэгдэхээ байж энэ байдал бараг жил орчим үргэлжлэв. Шөнө орой гэртээ ирэхдээ ажил ихтэй байснаа ярих тул Навчаа түүнийг үнэхээр л ажил ихтэй болж дээ гэж бодно. Дэвидийн элдэв хүүхэн шуухан охид бүсгүйчүүдтэй хэл амаа ололцохдоо маруухан жаахан бүрэг ичимхий ч юм шиг зан Навчаад бүр залуу байхын л таалагддаг байлаа. Зуны нэгэн дулаахан тогтуухан сайхан үдэш Дэвид томилолтоор явсан тул Навчаа битүүхэн уйтгартай гэртээ зууж байв. Гадаа наран ээж, цонхны доор шуугилдан тоглох хүүхдүүдийн чимээ түүнд ганцаардал мэдрүүлж уйтгар нэмэх шиг. Хоёр хүүхэд нь өвөөгийндөө очсон тул Навчаа хоол хийх гэж байсанаа гэнэт ганцаараа гэдгээ санаад болихоор шийдэв. Харин утсаа шүүрч аваад ойрд уулзалдаагүй багын найз бүсгүй үрүүгээ залгав. Навчаагийн цөөхөн бөгөөд үнэнч нөхөрлөдөг найзуудын нэг болох Туяа: -Найз нь энд зуслан дээрээ байна. Энд ёстой сайхан байна. Чи манайд ирэхгүй юм уу гэж асуув. Маргааш нь амралтын өдөр байсан тул эрүүл агаарт зуслан гарч нэг хонох зүгээр ч юм шиг санагдаад Навчаа дуртайяа зөвшөөрөв. Туяагийнх Зайсангийн аманд шинэхэн зуслангийн байшин бариулсан билээ. Шинэ байшинг нь ч сонирхох бодол Навчаад давхар төрж явлаа. Туяа шиг хотын утаа дуу чимээнээс ангид нэг ийм сайхан газар байшин бариулах мөрөөдөл Навчаад хэдийнээс төрнө. Тэгээд ч Дэвид тэр хоёрын ажил урагштай байж бас ч гэж энэ хэдэн жилд чамгүй их мөнгө хуримтлуулж чадсан төдийгүй мөрөөдлийн байшингаа ч бариулахаар хоёул төлөвлөөд буй билээ. Туяагийн байшин яг наран ээвэр модтой энгэрт байрлах бөгөөд цонхоор нь ойр орчмын юм яг л алган дээр дэлгэсэн мэт харагдана. Туяа Навчаа хоёр элдвийг ярилцах зуур яарамгүй үдийн хоол зэхэж байв. Хоол бэлэн болмогц гадаа тагтан дээрээ ширээ засан тухлан суув. Навчаа Туяагийн хийсэн хоолыг амтархан идэх зуур авчирсан улаан дарсаа задалж хоёр бүсгүй наранд биеэ ээн тун чиг жаргалтай байв. Гэнэт Навчаагийн нүдэнд нэг л танил хүн нүдний буланд нь бүртэлзэв. Навчаа Туяагийн байшингаас хоёр байшингийн гадаа тэврэлдэн нялуурах бараг шалдан шахуу эр эм хоёр дээр харц тогтоон ажив. Тэр богино өмднөөс өөр хувцасгүй нүцгэн эр нь яах аргагүй Дэвид мөн байлаа. Дэвид хажуудаа байх зуны нимгэн майк богино өмд өмссөн бүсгүйг тэвэрч уруул дээр нь озож тэр хоёр тэврэлдэн инээлдэнэ. Арай ч дээ. Тэрхэн зуур Навчаагийн нүд нулимсаар дүүрч юу хэлэхээ яахаа ч мэдэхгүй балмагдав. Арай ч дээ. Даан ч дээ гэж үглэн салганах Навчааг Туяа гайхан хараад: -Чи чинь юу болоо вэ гэх Туяагийн дуу чихэнд нь нэг холдон нэг ойртоно. Навчаа дотор нь муухай оргиж нүд нь харанхуйлан тагтан дээрээс уначихгүйг хичээн арай ядан гуйвганан зогсоно. Туяа түүний харц гөлөрсөн зүг эргэж хартал шалдан эр, эм хоёр бие биеэ усаар цацан хөөцөлдөж байгаа урьд байшингийн зүг өөрийн эрхгүй гайхан харлаа. Туяа ядаж холын хараа муутай тул тэр хоёр хүнийг таньсан ч үгүй тул юу ч ойлгосонгүй. Түүнийн ийнхүү мунгинаж байх зуур Навчаа тагтны хаалгаар дотогш орж цүнхээ шүүрч аваад машинаа асааж яах ийхийн зуургүй яваад өгөв. Энэ бүхэн даан ч хоромхон зуур болсон тул Туяа: -Навчаа чи чинь яагаа вэ гэж араас нь гараа сарвалзуулан гүйсээр хоцров. Туяа эл болсон явдалд бүр гайхаж цөхөөд гэртээ орж нүдний шилээ зүүгээд хашаанаасаа гарч тэр инээлдэн хөөцөлдөх эр эмийн зүг сониучирхан явж хүрэв. Хүйтэн усаар толгойгоо шалба цацуулсан харь эрийг тогтож сайн харвал Навчаагийн нөхөр Дэвид мөн байлаа. Туяа сая л болж өнгөрсөн бүхний учрыг оллоо. Тэр бас л самгардан яахаа мэдэхгүй хэсэг зуур байж байсанаа угийн аманцар бүсгүй тул сэхээ орж хашааны хаалгыг нь хүчтэй балбаж гарлаа. Энэ чимээнээр нөгөө бүсгүй гүйсээр ирж хаалга тайлж өгөв. Туяа дуу шуу ч үгүй өөрийг нь гайхан харж зогсох эл бүсгүйг арай л дайрч унагасангүй хашааны хаалгаар ороод мөн өөдөөс нь таньж ядан ширтэх Дэвид үрүү яах ийхийн зуур дөхөж очив. Уур бухимдал, зэвүүцэл нь дээд цэгтээ хүрсэн Туяа биеэ барих чадвараа нэгэнт алджээ. -Чи эхнэр хүүхдээ хаячихаад ингэж завхайрч явахаасаа ичихгүй хүн үү гэж хэлээд алгадаж орхив. Дэвид Туяаг таньсан боловч юу гэж хэлэхээ олж ядан мэгдэн зогсоно. Дэмий л гэнэгүй байхад нь яах ийхийн зуургүй тас хийтэл алгадуулсанаас хорсох хацраа даран зогсоно. Улаан галзуу уурласан Туяа нөгөө хүүхнийг нь -Чи эхнэр хүүхэдтэй хүнтэй ингэж явдаг ямар дүүрсэн хүүхэн бэ гэж хашхиран ухасхийтэл айж цочирдсон хүүхэн түүнээс зугтаах адил Дэвидийн ардуур орчихов. Тэр хоёрыг Туяа үзэн ядсан харцаар ширвэж орхиод сая л нэг тайвширч юу ч болоогүй юм шиг хашаанаас гарч одов.<br /><br />Навчаа энхэл донхол ихтэй замаар хар хурдаараа сэгсчүүлэн нэлээн удаан давхив. Нүдийг бүрхсэн нулимс салхивчаар үлээх салхины аясаар шанхийг нь даган урсаад зуны нимгэн цамцных нь энгэр заамыг бороон дусал шиг л норгож байлаа. Тэрээр ингэж нэлээн давхиад хамаг чадал тэнхээ нь барагдсан хүн замын хажуу уруу орж зогсоод мэгшүүлсээр байлаа. Нүдэнд нь нөгөө хүүхнээ тэврэн үнсэх Дэвидийн жаргалтай царай харагдаж чихэнд нь тэр хүүхний адтай инээд цангинаж түүнийг тохуурхана. Гэнэт хоёр хүүхэд нь санаанд орж ирэхэд Навчаа машины жолоог хоёр гараараа атгаад бүүр ч чангаар уйлж эхлэв. Ийм гэнэтийн зүйл үүлгүй тэнгэрээс хур буух шиг л болно гэж зүүдэлсэн ч үгүй явлаа. Хүний урманд өөрийнх нь нүүрэн дээр эм хүйстэй хүнтэй хэдэн олигтой ч үг сольчихдоггүй Дэвидийг Навчаа битүүхэндээ шоолонгуй явдаг байсан бусуу. Манай энэ ч дээ хөөрхий компьютер идэх хоолтой байж байвал бараг болчихно доо гэж боддог байсан. Дэвидтэй анх танилцахдаа Навчаа өөрөө санаачлага гаргаж түүнийг эргүүлж эхэлсэн. Эв хавьгүй ч Дэвидийг Навчаа эмэгтэй хүний зөнгөөрөө сайн залуу гэж итгэсэн. Орцонд цахилгаан шатанд тааралдах бүрдээ Навчаатай мэндэлж сандарч тэвдэнгүй орцны хаалга онгойлгож өгдөг хээгүй тэр л залууд Навчаа нэг л мэдэхэд сэтгэлийн цалмаа алдаж орхисон. Өдий хүртэл түүний элдэв өө сэвийг засах гэж хичээхдээ тэр түүнд муу юм биш дандаа сайн сайхан зүйлийг хийж байна л гэж бодож итгэж амьдарсан. Гэтэл одоо үүлгүй тэнгэрээс аадар бороо орох шиг гэнэт юу болох нь энэ вэ. <br /><br /><br />Дэвид маргааш орой нь гэртээ ирэхдээ юу ч болоогүй юм шиг царайлах гэж хичээвч угийн юмаа нууж чаддаггүй хүний царайгаар гэмшингүй хулгай нүдээр Навчаа уруу ширтэнэ. Тэрээр унтлагын өрөөнд орвол түүний гэх бүх зүйлийг боож баглаад тавьчихсан болохыг сая анзаарав. Хэн нь ч түрүүлж дуу гаргаж үл төвдөнө. Цаг нэлээн орой болж хүүхдүүд нь унтчихсан бололтой чимээ аниргүй. Энэхүү хүйтэн дүмбий байдлыг эвдэх хүч энэ гэрт үгүй болсон мэт. Навчаа хэл ам түргэнтэй ч хэрүүл ам хийж ааш авир гаргаж сураагүй. Тэрээр сая унтлагын өрөөнд орж ирээд Дэвидийн нүд үрүү нь харж байгаад -Бидний амьдрал ингээд дууссан бололтой гэж хэллээ. Тэрээр өөрийгөө ийм үгийг ингэж тайван дуугаар хэлж буй өөрийнхөө дууг ч таньсангүй. Тэр дуу өөрөөс нь биш өөр хүнээс ч гараад байгаа юм шиг. Гэхдээ л Навчаад одоо түүнийг хайрладаг Дэвид нь байхгүй болсон тэр түүн үрүү тэр бүсгүй үрүүгээ харж байсан шиг хэзээ ч харахгүй гэдгийг л сайн мэдэж байлаа.<br /><br />Бүх зүйл санасныг бодоход маш хурдан болж өнгөрсөн. Дэвид өөрийн гэсэн эд зүйлээ авах гэж ирэхдээ Навчаад уучлаач гэж ч хэлсэнгүй яваад өгөв. Тэрээр би одоо Навчаатай олон юм ярих нүүргүй хүн гэж боджээ. Ингээд л болоо юу гэж Навчаа ганцаар үлдсэн хойноо бодож суулаа. Арав гаруй жилийн амьдрал нь ингээд нэг л өдөр алга урвуулахаас ч амархан шийдэгдэх ч гэж дээ. Хоёр хүүхдээ яах вэ. Охин нь учир мэдэхгүй болохоор нэг их асуудалгүй. Харин хүүдээ юу гэж хэлэх билээ л гэдгээс Навчаа хамгийн их айж байлаа. Тэр Дэвидээс чи намайг уучлаач гэсэн үгийг хүлээж хүсч байсан ч юм шиг. Гэхдээ бардам зантай Навчаагийн хувьд Дэвид тэгж хэлсэн ч уучилж чадна гэж үү. <br /><br /><br />Дэвид шинэхэн амрагаа дагуулаад нутаг буцжээ гэж Навчаа жил гаруйн өмнө дуулсан. Харин нэг орой тэр хүүхэн Навчаа уруу залгаж уулзаж болох уу гэж дахин дахин утасдаад байхаар нь аргагүйдэн нэг газар болзож уулзахаар болов. Түүнийг Гэрэл гэдэг аж. Дэвид түүний юунд нь тэгтлээ татагдсан нь сонин. Насаар хараажаар Навчаагаас дүү ч биедээ зохиогүй хувцас, чих хуруунд нь сүртэйгээр гялалзах алт мөнгөн чимэг зүүлт нь чимэг болохоосоо илүүтэйгээр түүнд овор нэмсэн гэлтэй. Нүүр, хуруу хумсаа өнгө дагуулан тод будсан байдаг л нэг хямдхан охидын дүр төрх. Гадаад эртэй сууж нэг их биеэ зовоохгүйгээр гайгүй амьдарчих бодолтой иймэрхүү охидууд Улаанбаатарын бар ресторанаар дүүрэн л байдаг тул Дэвидийн сонголтод Навчаа нэг их гайхсангүй. Навчаа Гэрэлийг тас хийтэл алгадаад, үс гэзгийг нь зулгаамаар санагдсан ч угийн биеэ барьж сурсан зангаараа царайгаа төв болгоод : -Чи надаас юу хүсээв. Би хүссэн зүйлийг чинь чамд өгчихсөн биш бил үү гэж үл мэдэг хэгжүүрхээд өөдөөс нь цоргин харлаа. Гэрэл хэлэх үгээ олж ядан үгээ урьд хойно нь оруулан түгдчээд: -Дэвид 2 хүүхдийнхээ аль нэгийг авч хамт амьдарна гээд..... гэж хэлээд үгээ дуусгалгүй дуугүй болов. Би хүүхдийнхээ холбоотой асуудлыг чамтай биш эцэгтэй нь ярих болно гэж Навчаа хэллээ. Тэрээр бидний хүүхэд чамд огт хамаагүй гэж бараг л хашгирчихмаар байсан ч биеэ барьсаар л суулаа. Гэрэл: -Тэр ч тийм л дээ. Гэхдээ бидэнтэй хамт амьдрах болвол би дургүйцэхгүй гэдгээ л таньд хэлэх гэсэн юм гэв. Түүний энэ худал хуурмаг сайхан зангийн цаана юу нуугдаж байгааг Навчаа яахин мэдэх билээ. Гэрэлийн найз хүүхэн бас л нэг монгол эхнэртэй герман залууг эхнэр хүүхдээс нь салгаад сууж л дээ. Тэгээд шүүхээр хүүхдээ эхнэр нь асрамжиндаа авсан биш нөхрийнх нь цалингийн бараг тал хувь нь хүүхдийн тэтгэмжинд явдаг тухай Гэрэлд найз хүүхэн нь сэтгэл дундуур дурсжээ. Гэрэл Дэвидээс энэ тухай тойруу замаар лавлан асуувал тэрээр бараг л тийм гэсэн хариулт өгчээ. Тэр цагаас хойш л Гэрэлд хармын сэтгэл төрж эхэлжээ. Арай гэж нэг залуу олж авсан байтал тэр нь хоёр хүүхдэд тэр хуучин эхнэртэйгээ олсон мөнгөө хуваалцана гэхээр л Гэрэлийн хувьд утгагүй санагдав. Тэгээд энэ уулзалтыг бүр зориуд зохион байгуулах гэж улайрсан нь энэ. Навчаа түүний өөдөөс харан жишимгүй суух Гэрэлийг хараад: -Би дургүйцэхгүй гэнэ шүү. Чи тэгээд намайг нөхрөө хүүхэдтэйгээ хамт өгчихнө гэж санаа юу. Та хоёр надаас юу ч авч болно харин хүүхдүүдийг минь бол хэзээ ч үгүй шүү гэж түрүүнээс хойш биеэ барьж суусан Навчаа дүрсхийн уурлаж чангаар хэлээд гарч одлоо. Дэвид хүүхдүүдээ их санадаг тэгээд би түүнд туслах гэж л гэж ард нь Гэрэл хэлэх сонсдов. Гэртээ харин харьтал Навчаа миний хүүхдүүд өөр хэнийх ч биш гэж үглэсээр явлаа. Үүний дараахан Дэвид Навчаатай уулзав. Тэрээр сүүлийн нэг жил Берлинд амьдарсанаа ярьж охиноо эсвэл хүүгээ аль нэгийг нь өөр дээрээ авах бодолтой байгаагаа пал пүл хийтэл хэлэв. Түүний зүгээр л хүүхдүүдээ санаад байгаа сэтгэлийг нь Гэрэл бүсгүй яаж ашиглахаа мэдэж байлаа. Хоёр хүүхдийнхээ ядаж нэгийг нь ав. Хайрт минь чиний хүүхэд бол миний л хүүхэд гэсэн үг гэж худал нялуурах Гэрэлийн сайхан сэтгэлийн ард ямар муухай бодол агуулагдаж байгааг Девид хэрхэн мэдэх билээ. Энэ маань ийм л сайхан сэтгэлтэй шүү. Залуухан хүүхэд гаргаагүй хүн гэхэд миний хүүхдийг ад үзэхгүй байна гэж баярлан боджээ. Нарийн учрийг сайн олоогүй Гэрэлийн үгэнд зориг орсон Дэвид хүүхдийнхээ аль нэгийг авна гэж Навчаагаас шаардаж эхлэв. Үнэндээ бол Гэрэл тийм санаа гаргаж дэмжээгүй бол Девид Навчаагийн өмнө хийсэн түмэн буруундаа гэмшээд юун хүүхдээ булаацалдах манатай. Навчаагийн нүүрийг олон удаа харахгүй юмсан гэж зовиурлан явжээ. <br />-Би хүүхдүүдээ өөрөө өсгөлсөн. Тэр үед чи ажлаас өөр юу ч хийдэггүй байсан шүү дээ. Санаж байна уу гэж Навчаа ууртайгаар хэлэв. Дэвид: -Би шүүхэд салах өргөдлөө өгсөн. Шүүх шийднэ биз дээ. Монголд бага насны хүүхэд амьдрах нөхцөл муутай шүү дээ. Чи бас түүнийг сайн бодоорой. Өвөлдөө утаа ихтэй тэр байдал хүүхдүүдэд муугаар нөлөөлнө гэж хэлэв. -Тэгсэн ч энэ миний эх орон миний гэр. Би хүүхдүүдээ хаашаа ч явуулахгүй гэж Навчаа эрсхэн хэлээд салж явлаа. Гэвч Дэвид улайран зүтгэсээр байгаад охиныг нь авахаар шүүх тогтоол гаргачихав. Одоо яалтай билээ. Хүчтэний өмнө хүчгүй нь буруутай гэгчээр шүүгч хүүхэнд нэлээд хэдэн төгрөг атгуулсан Дэвидийн талд хэрэг шийдэгдэв. Түүгээр ч зогссонгүй мөрөөдлийн байшингаа бариулахаар хадгалсан хадгаламжаа ч Дэвид авахаар болов. Ингэж л Навчаа хүүтэйгээ хоёулаа хотын төв орчимд байх 3 өрөө орон сууцтайгаа хоцорсон билээ. Энэ явдлаас хойш багагүй хугацаа өнгөрч Навчаа салалттай эвлэрэх шинэ нөхцөл байдал, ганц бие хүүхэдтэй эмэгтэйн шинэхэн амьдралдаа дасан зохицох гэж багагүй хугацаа хүч хөдөлмөр зарцуулсан. Энэ бүхний дундаас түүнд хамгийн хүнд хэцүү дасан зохицож боломгүй зүйл нь дөнгөж 3 настай охиноосоо амьдын хагацал үзэж хол амьдрах болсон нь л байлаа. Бяцхан охиноо санаж зөндөө зүүдэлсэн. Шөнө түүнийгээ зүүдэлж сэрээд мэгшүүлэн уйлах удаа зөндөө олон байсан. Сэтгэлийн хаттай, шаргуу зангийнхаа ачаар өнөөдөр тэрээр ямар ч атугай өөрийн гэсэн орон зайгаа тэлсэн. Ажилдаа амжилт гаргаж нэлээн сайн цалинтай Германы санхүүжилттэй төсөл дээр ажиллаж байгаа билээ. <br /><br />Гэтэл гэнэт өнөөдөр Дэвид хаалга тогшсоор шинэхэн эхнэр, төрөөд удаагүй нялзрай охин бүр түүгээр ч зогсохгүй шинэхэн хадам ээжээ дагуулсаар зочлон иржээ. Герман хүний ёсоор уулзах гэж буйгаа урьдчилан хэлсэн боловч ийм олон урилгагүй зочид дагуулан ирнэ гэдгээ хэлээгүй билээ. Охин нь ээжийгээ хараад бишүүрхэж буй бололтой доошоо харж гар хуруугаа оролдсоор байв. Өвөр дээрээ суулгаад энгэртээ наахад охин нь битүүхэн санаа алдсанд Навчаагийн зүрх шимширлээ. Энэ хэдэн жил хол байснаас болоод охинтойгоо хааяахан уулзсан. Эх хүн үрээсээ хагацах амьдын хагацал үзэх хамгийн их хэцүү нь байж билээ. Дэвид дахиад нэлээн жин нэмсэн харагдана. Берлинд очоод хийсэн ажлынхаа зах зухаас жаахан ярилцав. Түүний ярианаас ажил хэрэг нь тийм ч амжилттай биш байсан тул буцаж Монголд ирж суурьших болсоныг нь Навчаа ойлгож мэдлээ. Тийм ээ. Германы нийгэм бол эдийн засгийн хувьд өрх гэрийн хэн нэг нь зүтгээд бүтчихдэг нийгэм биш. Тэгээд ч Монгол мэтийн бага буурай оронд өндөр цалин аваад амташчихсан Дэвидэд мэдээж таарах ажил олдоогүй нь лавтай гэдгийг Навчаа төвөггүй ойлгов. Гэрэл бол Навчаа биш. Тэрээр хамтын амьдралын утга учрыг мөнгөтэй нөхрийн мөнгийг хэрэгтэй хэрэггүй гоёл чимэгт үрэн таран хийх, нүдээ бүлтийтэл гангалах төдийхнөөр ойлгодог бүсгүй. Навчаа шиг Дэвидэд шударгаар хандахгүй. Нүүрэн дээр нь уруул дэвсэн нялуураад мөнгө олохгүй бол ар хударгаар нь яаж ч мэдэх хөнгөн хүүхнүүдийн л нэг. Харамсалтай нь Дэвид энэ бүх ялгааг ойлгож мэдэхгүй. Дэвидийн ядрангуй царайг хараад Навчаад түүнийг өрөвдөх сэтгэл төржээ. Эр хүн заримдаа дэндүү тэнэг байх юм даа. <br /><br />Навчаа энэ олон хүн дагуулсаар ирсэн Дэвидийн айлчлалын учрыг өдий хүртэл олж ядан сууна. Өөрийнх нь хүүхдүүдийн мах цусны тасархай гэсэндээ охиных нь багатай тун адилхан бяцхан охин эхийнхээ энгэрт сарвалзан гангар гунгар хийн амандаа дуугарах нь хайрлахгүй байхын аргагүй. Навчаа тэр бүх хүйтэн хөндий байдлыг эвдэн сарвалзах тэр улаан нялзрай охиныг авчирсанд Дэвидэд дотроо талархан суулаа. Хүү нь аавыгаа ирсэнд бүр шинэхэн дүү дагуулж ирсэнд нь бөөн баяр хөөр болжээ. Навчаа Гэрэлийн охиныг удтал эрхлүүлэн өхөөрдөж ээжийнх нь өвөр дээрээс авч тэврэв. Хүүхэд гэж гэм зэмгүй энэ л цагаахан ертөнц ямар ч гомдол хорсол муу муухай бүхнийг цайруулж гэгээрүүлдэг мэт. Салсан үеэсээ бүр охиныг нь аваад амьдын хагацал учруулсан Дэвид Гэрэл хоёрыг үзэн ядах тэр л хар хорын сэтгэлийг нь энэ бяцхан амьтан ингээд анагааж эдгээх увьдистай ч юм шиг Навчаад санагдаж байлаа. Орж ирсээр ярианд оролцохгүй ч эргэн тойрныг сүрхий ажигч гярхай нүдээр харж сонжсоор суусан Гэрэлийн ээж ам нээж: -Энэ хэд маань ирсээр тохьтой тухтай гэр оронгүй. Манайх гэж айл ам бүл олонтой зутруухан л байна даа гэсээр сая нэг яриа өдөв. Эд маань эндээ суурьших ч бололтой. Охин минь би танай байрыг Дэвид та хоёрын нэр дээр байдаг гэж дуулсан. Навчаа түрүүнээс хойш энэ авгайн ирсэн учир энэ л байж дээ. Чааваас даа гэж бодож амжив. Тэрээр тийм ч гэсэнгүй үгүй ч гэсэнгүй Дэвид үрүү харцаараа асуух адил цоргин харав. Дэвид Навчаагийн энэ харцнаас дальдичлаа. Хүний шунал гэж. Би эдэнд нөхрөө охиноо хамгийн хайртай бүхнээ өгсөн биш бил үү. Яасан ичих нүүрэндээ элэг наачихсан хүмүүс гэхээрээ ийм байдаг байна гэж бодохоор тэдэнтэй цааш яриа өрнүүлэх хүсэл ч чадал ч Навчаад байсангүй. Одоо миний гэрийг надаас булаах гэж л иржээ. Гэтэл миний бодож байдаг гэж л дотроо бодож суулаа. Охин минь чи эрдэм мэдлэгтэй боловсролтой чадалтай хүн. Энэ хэдийгээ ядарч зүдэрсэн үед нь байр сууцаа багасгаад ч юм уу нэг тус болно байгаа гэж тэр авгай огт ичиж зовсон шинжгүй яриагаа үргэлжлүүлэв. Навчаа: -Тэр ярихгүй ээ. Энэ чинь миний гэр. Би Дэвидтэй суугаад 10 хэдэн жил ханилахдаа бараг өөрөө өөрөөсөө харамлан байж цуглуулсан хэдэн сая төгрөгийн хадгаламжаа та нарт өгөөд явуулсан. Одоо боллоо. Юм гэдэг чинь хэмжээ хязгаартай байдаг юм гэж хэлмээр байв. Энэ авгай Гэрэл хоёр бол ингэж хэлэхээсээ ичихгүй байж магад. Харин Дэвид үнэхээр үүнийг хүслээ гэж үү гэж Навчаа бодоод Дэвид үрүү дахин харлаа. Дэвид гөлөлзөн харцаа бууруулсан ч юу ч хэлсэнгүй. Навчаа түүнийг арай ч ийм арчаагүй хүн гэж бодоогүй билээ. Дээрээс нь ийм хүн чанаргүй хүн гэж төсөөлөөгүй. Өдий хүртэл заримдаа Навчаа Дэвидийг уучилсан бол яах байсан бол гэж бодогддог байсан. Хоёр хүүхдээ өнчрүүлэхгүй өөрийг нь хуурч араар нь тавьсаныг уучлаад нүдээ аниад явсан бол болох ч байсан юм шиг санагдах удаа байдаг байсан. Харин одоо бол би даан ч харалган байж дээ. Түүний сул дорой занг нь давуу тал болгон хайрлаж явсан миний энэ тэнэг толгой юу. Ийм хүнээс эртхэн салсан нь ч болжээ гэж бодлоо. Гэнэт Навчаад эдэнд хэрэгтэй зүйлийг нь өгөөд өөрөө хэрэгтэй зүйлээ авах боломж байгааг ухаарав. Би тэгвэл оронд нь охиноо өөр дээрээ авна. Та нар энэ байраа аваарай гэж эрсхэн хэлэв. Дэвид гөлөлзөж нүүрээ буруулсан ч үг дуугарахгүй байгааг бодвол Навчаагийн энэ саналыг хүлээж авч байгаа бололтой. Тэднийг гэрээс гармагц Навчаа хаалгаа тас хийтэл нь хаалаа. Алгын чинээ охиноороо наймаа хийчихсэн тэр арчаагүй аавыг тэр урьд урьдаас бүр илүүтэй өрөвдөж байлаа. Миний гэрийг ав. Гэхдээ миний охиныг миний амьдралыг та нар надаас авна гэж бүү горьд гэж Навчаа хаалга налж зогсонгоо амандаа хэллээ.<br /><br /><br /><br />Улаанбаатар хот <br /><br /><br />2009 оны 10 дугаар сарын 07.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/4468743658476977767-3325672213408961473?l=erkhembayar.blogspot.com' alt='' /></div>Erkhembayarhttp://www.blogger.com/profile/13641547052679213532noreply@blogger.com9tag:blogger.com,1999:blog-4468743658476977767.post-17743987636494323072009-08-10T10:38:00.019+08:002009-08-10T15:13:41.770+08:00<div style="text-align: justify;"><span style="font-weight: bold;">Зам зуурын эрээвэр хураавар </span><br /><br />Дэлгэр зуны цагт монголчууд бид хүн малын зоо тэнийдэг гэж ярьдаг. Үнэхээр ч зуны сайхан цагт хээр хөдөө аглаг зэлүүд нутгаар аялж байгаль дэлхийнхээ тэр дундаа үзэсгэлэнт сайхан Монгол нутгийнхаа “эс ширхэг” гэдгээ бие сэтгэлээрээ мэдрэх юутай сайхан. Бидний аялал Улаанбаатар хотоос эхлэн хүмүүсийн хэлж заншсанаар Булганаар Хатгал, Хөвсгөл нуурын зүг хөлгийн жолоо залав. Замдаа Эрдэнэт хотоор дайрч түүнээс 60 орчим километрт орших Булган аймгийн төв рүү мянганы замын нэг хэсэг болсон толигор шинэхэн замаар хурдалсаар ердөө цаг хүрэхгүй хугацаанд явж очив. Энэ замын талаар Монголд ховор барууны стандартад дөхөж очсон зам юм даа гэж хоорондоо ярилцсаар явлаа. Булган хотоос цааш зам засварын ажил ид хийгдэж байна. Энэхүү засмал замыг Булган аймгийн Уньт сум хүртэл уртасган тавьж байгаа юм байна. Хажуугаар зам засварын шороо хайрга чулуу ачсан лужир том машинууд зөрөн өнгөрөх нь сүрдмээр санагдаж үүнийг хэн жолоодож явдаг бол гэсэн сониуч зан өөрийн эрхгүй төрнө. Сониуч зандаа хөтлөгдөн машины жолоочийг анзааран хартал яав ч монгол цусны хүн биш ээ. Тэрхүү бидний машинаас даруй хэд дахин том аварга машинуудыг хүдэр чийрэг биетэй хөрслөг сайхан монгол залуус хөлөглөн явсан бол юутай бахдалтай. Даанч жолооч нарын цонхигор царай, монгол хүний бус нүүрний хэв маягаар нь “хужаа нар” гэж төвөггүй таниад нөгөө монгол орон минь овоо л сайхан хөгжиж байгаа юм байна даа хямралын үед хүртэл шинэ зам тавих ажлууд зогсоогүй юм байна гэж хөөрцөглөн ярьж явсан бидний сэтгэл нэг л дундуур болоод явчихлаа. Гэхдээ салаа бүрээс нь булаг шанд боргилсон, ар өврөөрөө битүү модонд хучигдсан Булган сайхан нутгаар аялж яваа бидний сэтгэл төдхөн сэргээд ирлээ.<br /><br /><div style="text-align: center;"><a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://2.bp.blogspot.com/_qyo1td5Wb8k/Sn-TrWk3HpI/AAAAAAAAAFg/K6vPbuGzf7Y/s1600-h/DSC02921.JPG"><img style="margin: 0px auto 10px; display: block; text-align: center; cursor: pointer; width: 400px; height: 300px;" src="http://2.bp.blogspot.com/_qyo1td5Wb8k/Sn-TrWk3HpI/AAAAAAAAAFg/K6vPbuGzf7Y/s400/DSC02921.JPG" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5368171653852765842" border="0" /></a><span style="font-size:85%;"><span style="font-weight: bold;">Булган аймгийн нутаг дахь Уран тогоо уул.</span></span><br /><br /></div><br /><div style="text-align: center;"><a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://4.bp.blogspot.com/_qyo1td5Wb8k/Sn-UVVX5-7I/AAAAAAAAAFo/mqBkBY5debM/s1600-h/DSC02926.JPG"><img style="margin: 0px auto 10px; display: block; text-align: center; cursor: pointer; width: 400px; height: 300px;" src="http://4.bp.blogspot.com/_qyo1td5Wb8k/Sn-UVVX5-7I/AAAAAAAAAFo/mqBkBY5debM/s400/DSC02926.JPG" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5368172375084497842" border="0" /></a><span style="font-weight: bold;font-size:85%;" >Булган аймгийн Уньт сумын нутаг.</span><br /></div><br />Булган аймгийн төвөөс Сэлэнгийн гарам хүртэл ердөө 138 км боловч бидэнд энэ замыг туулахад түрүүчийн засмал замаар явсан шиг амар хялбар байсангүй. Энхэл донхол ихтэй энэхүү замаар бид бараг 6 цаг явж Булган аймгийн Хутаг-Өндөр сум орлоо. Хутаг-Өндөр сум Сэлэнгэ мөрний эрэг дээр оршдог. Бид аялалынхаа анхны шөнө энд Сэлэнгэ мөрний эрэг дээр майхныхаа гадсыг хатгаж буудаллах болов. Арван тавны тэргэл сартай шөнө чимээгүй мэлмэрэх Сэлэнгэ мөрний урсгалыг ширтэн суух юутай сайхан. Ийнхүү байгаль эхийн хайрласан хишгийг хүртэн суухдаа өөрийн эрхгүй бие сэтгэл минь юутай ч зүйрлэшгүй тайтгарлыг олж байлаа. Маргааш өглөө нь сайхан улаан наран мандаж байгаль эх бас нэг үнэгүй бэлгээ бидэнд хайрлав. Ингэж нар мандахыг харалгүй хичнээн ч удсан юм бүү мэд.<br /><br /><div style="text-align: center;"><a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://3.bp.blogspot.com/_qyo1td5Wb8k/Sn-VJMfZbuI/AAAAAAAAAFw/N3M3hF49WAM/s1600-h/DSC02920.JPG"><img style="margin: 0px auto 10px; display: block; text-align: center; cursor: pointer; width: 400px; height: 300px;" src="http://3.bp.blogspot.com/_qyo1td5Wb8k/Sn-VJMfZbuI/AAAAAAAAAFw/N3M3hF49WAM/s400/DSC02920.JPG" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5368173266053197538" border="0" /></a><span style="font-size:85%;"><span style="font-weight: bold;">Булган аймгийн нутаг. Сэлэнгэ мөрний гүүрэн дээрээс</span></span>.<br /></div><br /></div><div style="text-align: center;"><a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://1.bp.blogspot.com/_qyo1td5Wb8k/Sn-VJbg6cYI/AAAAAAAAAF4/wOnt-ib7G_w/s1600-h/DSC02733.JPG"><img style="margin: 0px auto 10px; display: block; text-align: center; cursor: pointer; width: 400px; height: 300px;" src="http://1.bp.blogspot.com/_qyo1td5Wb8k/Sn-VJbg6cYI/AAAAAAAAAF4/wOnt-ib7G_w/s400/DSC02733.JPG" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5368173270086087042" border="0" /></a><span style="font-size:85%;"><span style="font-weight: bold;">Булган аймгийн Хутаг-Өндөр сумын нутаг. Сэлэнгэ мөрний эрэг дээр.</span><br /></span></div><br /><div style="text-align: center;"><a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://3.bp.blogspot.com/_qyo1td5Wb8k/Sn-VKSU0DmI/AAAAAAAAAGA/Aq3uPIVNj2g/s1600-h/DSC02748.JPG"><img style="margin: 0px auto 10px; display: block; text-align: center; cursor: pointer; width: 400px; height: 300px;" src="http://3.bp.blogspot.com/_qyo1td5Wb8k/Sn-VKSU0DmI/AAAAAAAAAGA/Aq3uPIVNj2g/s400/DSC02748.JPG" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5368173284799286882" border="0" /></a><span style="font-weight: bold;font-size:85%;" >Хөвсгөл аймгийн Тариалан сумын нутаг.</span><br /><br /><a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://4.bp.blogspot.com/_qyo1td5Wb8k/Sn-Wr2EvAdI/AAAAAAAAAGI/M0_b6wY6nak/s1600-h/DSC02918.JPG"><img style="margin: 0px auto 10px; display: block; text-align: center; cursor: pointer; width: 400px; height: 300px;" src="http://4.bp.blogspot.com/_qyo1td5Wb8k/Sn-Wr2EvAdI/AAAAAAAAAGI/M0_b6wY6nak/s400/DSC02918.JPG" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5368174960842834386" border="0" /></a><span style="font-size:85%;"><span style="font-weight: bold;">Хөвсгөл аймгийн Тариалан сумын нутаг. Тариан талбай</span></span>.<br /><br /><div style="text-align: justify;">Хутаг-Өндөрөөс цааш Хөвсгөл аймгийн Тариалан сум хүрнэ. Тариалан сум бол үржил шимт бор шороон хөрстэй аргагүй л тариалангийн нутаг юм. Төмсний улаан цэцэг зай завсаргүй ургаж улааран шаргалтах замаар нэлээн их явав. Зам хэдийгээр засмал биш ч зөөлөн толигор шороон хөрстэй тул цардмал замаас ч зөөлөн санагдаж байлаа. Зам дагуу загас, жимс зарсан багачууд машин тосч болсон болоогүй гүзээлзгэнэ, үхрийн нүд барьсаар биднийг даллан дуудаж байлаа. Хөдөөгийн малчид, ард түмний амьдрал доройтож байгалийн баялаг уруугаа ханцуй шамлан орсон нь илт. Мөнгө болгож болох юу л байна бүгдийг түүдэг болсон бололтой. Замд тааралдсан нэг монгол айл юуных нь бүү мэд өвөрмөц амттай бор өнгөтэй жимсний чанамлаар биднийг дайлсан юм л даа. Түүнийг гишүүнэ гэж бидний багад энд тэндгүй ургасан байдаг улаан иштэй том навч байдаг даа тэр ургамлаар хийдэг юм байна. Энэ хавийнхан түүнийг түүж чанамал хийдэг болсноос хойш одоо гишүүнэ гэж тэр ургамал их ховор болсон гэж гэрийн эзэгтэй ярина билээ. Тэднийх л гэхэд жилдээ 30-40 литр чанамал хийж хүнсэндээ хэрэглэдэг гэнэ. За авхаалжтай нэгэн ингээд байгалийн баялагийн үр шимийг хүртээд экологийн хувьд цэвэр бүтээгдэхүүн хэрэглэхийг үгүйсгэхгүй ч эзэгтэйн хэлснээр хүмүүс түүхдээ үндсээр нь суга татаж хаядгаас болоод сүүлийн үед тэрхүү бараг хогийн ургамал шиг хөглөрч байдаг асан гишүүнэ ховордсон гэх. Багачуудаас жимс худалдан авахдаа: -Та нарын дунд жимс түүхдээ иш мөчрийг нь гэмтээхгүй, үндсийг нь ухалгүй болгоомжтой түүдэг хүүхэд байна уу. Тийм л хүүхдээс жимс худалдан авна гэж бяцхан тендер зарлаад авлаа. Хэрвээ жимсний бутны мөчир үндсийг гэмтээчихдэг бол дараа жил жимс ургахгүй та нар жимс түүж мөнгө олж чадахгүй болно шүү дээ гэж дэмий л анхааруулах учирлах хоёрын хооронд сануулж явлаа. Энэ үгээ лав 40 шахам хүүхдэд хэлсэн. Тэднээс дор хаяж 4 нь ч гэсэн миний хэлснийг анхаарах биз ээ гэж горьдоно.<br /><br /><div style="text-align: center;"><a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://1.bp.blogspot.com/_qyo1td5Wb8k/Sn-XsPgjpsI/AAAAAAAAAGQ/nKbDI-HuUgE/s1600-h/DSC02757.JPG"><img style="margin: 0px auto 10px; display: block; text-align: center; cursor: pointer; width: 400px; height: 300px;" src="http://1.bp.blogspot.com/_qyo1td5Wb8k/Sn-XsPgjpsI/AAAAAAAAAGQ/nKbDI-HuUgE/s400/DSC02757.JPG" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5368176067182044866" border="0" /></a><span style="font-size:85%;"><span style="font-weight: bold;">Хөвсгөл аймгийн Их-Уул сумын нутаг. Их уул.</span> </span></div><br /><div style="text-align: center;"><a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://4.bp.blogspot.com/_qyo1td5Wb8k/Sn-XsT4RkbI/AAAAAAAAAGY/IyNNItPnOy4/s1600-h/DSC02916.JPG"><img style="margin: 0px auto 10px; display: block; text-align: center; cursor: pointer; width: 400px; height: 300px;" src="http://4.bp.blogspot.com/_qyo1td5Wb8k/Sn-XsT4RkbI/AAAAAAAAAGY/IyNNItPnOy4/s400/DSC02916.JPG" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5368176068355264946" border="0" /></a><span style="font-size:85%;"><span style="font-weight: bold;">Хөвсгөл аймгийн Их-Уул сумын нутаг.</span><span style="font-weight: bold;"> Сэлэнгийн сав.</span> </span></div><br />Их-Уул сумын байгаль Булганы мөлчгөр, модоор хучигдсан дүнхгэр уулсыг бодоход хад чулуу ихтэй, хатуу хөрстэй армаг тармаг дов сондуултай болоод ч тэрүү Алтай нутгийн байгалийг санагдуулж байлаа. Зураг дээр харагдаж буй өвөрмөц тогтоцтой уулыг бодвол Их уул гэж нэрлэдэг байх, барааны газраас харагдана билээ. Бараг хажууд л юм шиг дүнхийх энэхүү уулын ар хормойд хүрэх гэж багагүй цаг зарцуулав.<br /><br />Мөрөн хотод Хөвсгөл далайг үзэх гэж Хатгалыг зорьсон гадна дотны жуулчид аялагчид дүүрэн. Хот нэлээн өргөжиж хүн ам нь нэмэгдээд Мөрөн хот хаяагаа тэлж буй нь шинээр баригдсан дүнз, модон байшингуудаас харахад илхэн. Сүүлийн үеийн хувийн орон сууцны хорооллын барилгын өнгө хийц нь ихэд сайжирсан харагдана билээ.<br /><br /><span style="font-weight: bold;">Хөвсгөл нуурын дархан цаазат газар</span><br /><br />Хатгалд бид шөнө орой болсон хойно очлоо. Үүдний харуул биднээс та Хөвсгөлийн их дархан цаазат газар уруу орж байгаа тул хог цаас хаяж байгаль орчин бохирдуулж болохгүй гээд томоос том хогийн уут өгсөн нь надад их олзуурхууштай санагдсан. Хогон дундаа шахам амьдардаг Улаанбаатарчууд бидэнд бас хөдөөгийн соёлоос сурах зүйл их байх шиг. Хотоос алслагдах тусам энд тэнд хийсэх гялгар уут, хог хаягдал багасаад ирнэ билээ. Энэ нь бидний байгаль дэлхийгээ бохирдож гэмтэхээс сэргийлдэг монгол малчин хүмүүсийн олон зууны туршид хэвшиж сахисан соёлтой холбоотой мэт. Уг нь нүүдэлчин монголчууд бид бууж суухдаа орчим тойрны хог хаягдлаа цэвэрлэж цэмбийлгэдэг ухаалаг ард түмэн сэн.<br /><br />Нэгэн Ger Camp гэсэн хаягийг дагасаар явж очвол хашаан дотор хэдэн монгол гэр барьсан буурчийн газар хүрэв. Энэхүү буурчийн газрын эзнийг ази царайгаар нь монгол гэж бодоод монголоор ярьсан боловч хэл нэвтрэлцсэнгүй нэлээн будилав. Ярианы өнгө хөдөлгөөний байдлаар нь япончууд юм гэж дотроо таамагласан маань ч яг онолоо. Монгол орны маань үзэсгэлэнт сайхан нутгийг энэ гадныхан биднээс илүү эзэмшиж байна шүү гэсэн харуусал төдхөн төрсөн ч хужаа нар байгаагүй нь л их юм гэж жаахан тайвширах аядав. Гэсэн хэдий ч монголчууд бид монгол нутаг дээрээ яахын аргагүй нэг муу монгол гэрний оронцог (гэрийн байгаа байдал нь үнэхээр тааруухан байсан тул оронцог гэсэндээ уншигчдаасаа хүлцэл өчье) хоногийн 30,000 төгрөгөөр харийн хүнээс хөлслөөд зогсож байхад нэг их таатай санагдахгүй л байлаа. Гадны хүмүүст бол энэ нь монгол гэрийн талаар тааруухан сэтгэгдэл үлдээх магадлалтай байсан тул сэтгэл гонсойхоос ч аргагүй байв. Ер нь эдгээр япончуудын байгуулсан энэхүү хотхоны хямд төсөр байдалдаа таараагүй өндөр үнэнээс харахад тэд нэг их хөрөнгө мөнгө зарахгүйгээр зүгээр л монгол орны минь цэнгэг агаар, цэвэр ус, уул модыг жуулчдад тэр ч бүү хэл эзэн болсон бид бүхэнд маш өндөр үнээр зарж байхыг хараад харуусаж халаглахгүй байхын аргагүй.<br /><br />Хатгалын төвөөс баруун зүгт байх онгоцны буудлаас цааш засаж сайжруулсан шороон замаар явсаар Хөвсгөл далайн баруун эргээр явж очив. Модон дундуурх зам энхэл донхол ихтэй ч ямар ч байсан бүр таг тулаад зогсчих хэцүү зам биш юм. Энэхүү Хөвсгөл нуурын эрэг дагуу жуулчны бааз хөл хөдөлгөөн тун ихтэй аж.<br /><br />Хөвсгөл далайн хөвөөнд очоод манан дунд сүүмэлзэх мандалыг нь тольдон суух зуур бидний нэг нь -Далай гэж хэлэхээс ч аргагүй юм даа гэж шүүрс алдав. Тув тунгалаг ус мэлмэрэн тунарч ёроолынх нь чулуу алагтаад үзэсгэлэнтэй сайхныг нь өөрийн эрхгүй бишрэх сэтгэл төрж байв. Өөрийгөө гадаад их далайн чанадад нэлээн олон удаа зорчиж юм үзэж нүд тайлсан хүний тоонд оруулдаг ч өдий хүртэл ийм сайхан онгон тунгалаг устай ариун их далайг үзээгүй билээ.<br /><br /><div style="text-align: center;"><a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://3.bp.blogspot.com/_qyo1td5Wb8k/Sn-ZMBE95mI/AAAAAAAAAG4/A3vpGsfB3J4/s1600-h/DSC02765.JPG"><img style="margin: 0px auto 10px; display: block; text-align: center; cursor: pointer; width: 400px; height: 300px;" src="http://3.bp.blogspot.com/_qyo1td5Wb8k/Sn-ZMBE95mI/AAAAAAAAAG4/A3vpGsfB3J4/s400/DSC02765.JPG" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5368177712575669858" border="0" /></a><span style="font-size:85%;"><span style="font-weight: bold;">Хөвсгөл далайн эрэг.</span> </span></div><br /><div style="text-align: center;"><a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://2.bp.blogspot.com/_qyo1td5Wb8k/Sn-ZLyQdlGI/AAAAAAAAAGw/Cok7kM5OZ9Y/s1600-h/DSC02766.JPG"><img style="margin: 0px auto 10px; display: block; text-align: center; cursor: pointer; width: 400px; height: 300px;" src="http://2.bp.blogspot.com/_qyo1td5Wb8k/Sn-ZLyQdlGI/AAAAAAAAAGw/Cok7kM5OZ9Y/s400/DSC02766.JPG" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5368177708597351522" border="0" /></a><span style="font-size:85%;"><span style="font-weight: bold;">Хөвсгөл далайн эрэг.</span></span><br /></div></div><br /><a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://4.bp.blogspot.com/_qyo1td5Wb8k/Sn-ZLWjhu6I/AAAAAAAAAGo/NdGz2JWEPYg/s1600-h/DSC02772.JPG"><img style="margin: 0px auto 10px; display: block; text-align: center; cursor: pointer; width: 400px; height: 300px;" src="http://4.bp.blogspot.com/_qyo1td5Wb8k/Sn-ZLWjhu6I/AAAAAAAAAGo/NdGz2JWEPYg/s400/DSC02772.JPG" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5368177701161122722" border="0" /></a><br /><a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://3.bp.blogspot.com/_qyo1td5Wb8k/Sn-ZLD8doOI/AAAAAAAAAGg/YlCICYtsEoU/s1600-h/DSC02776.JPG"><img style="margin: 0px auto 10px; display: block; text-align: center; cursor: pointer; width: 400px; height: 300px;" src="http://3.bp.blogspot.com/_qyo1td5Wb8k/Sn-ZLD8doOI/AAAAAAAAAGg/YlCICYtsEoU/s400/DSC02776.JPG" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5368177696165437666" border="0" /></a><span style="font-size:85%;"><span style="font-weight: bold;">Хөвсгөл далайн эрэг орчим.</span></span><br /><br /><a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://2.bp.blogspot.com/_qyo1td5Wb8k/Sn-aUA-o1JI/AAAAAAAAAHI/aisnpEmnEZc/s1600-h/DSC02790.JPG"><img style="margin: 0px auto 10px; display: block; text-align: center; cursor: pointer; width: 400px; height: 300px;" src="http://2.bp.blogspot.com/_qyo1td5Wb8k/Sn-aUA-o1JI/AAAAAAAAAHI/aisnpEmnEZc/s400/DSC02790.JPG" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5368178949499704466" border="0" /></a><a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://1.bp.blogspot.com/_qyo1td5Wb8k/Sn-aTzeEF6I/AAAAAAAAAHA/fMUNue1FWI8/s1600-h/DSC02789.JPG"><img style="margin: 0px auto 10px; display: block; text-align: center; cursor: pointer; width: 400px; height: 300px;" src="http://1.bp.blogspot.com/_qyo1td5Wb8k/Sn-aTzeEF6I/AAAAAAAAAHA/fMUNue1FWI8/s400/DSC02789.JPG" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5368178945873418146" border="0" /></a><span style="font-size:85%;"><span style="font-weight: bold;">Хөвсгөл нуурыг эрэг дахь жуулчны бааз.</span></span><br /><br /><a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://4.bp.blogspot.com/_qyo1td5Wb8k/Sn-_04uvTzI/AAAAAAAAAII/3DsUYgHZle8/s1600-h/DSC02795.JPG"><img style="margin: 0px auto 10px; display: block; text-align: center; cursor: pointer; width: 400px; height: 300px;" src="http://4.bp.blogspot.com/_qyo1td5Wb8k/Sn-_04uvTzI/AAAAAAAAAII/3DsUYgHZle8/s400/DSC02795.JPG" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5368220196151447346" border="0" /></a><span style="font-size:85%;"><span style="font-weight: bold;">Хөвсгөл нуур. Сагсгайн даваа хавьд.</span></span><br /><br /><a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://4.bp.blogspot.com/_qyo1td5Wb8k/Sn-_0TGFY5I/AAAAAAAAAIA/1GWPSy77mn8/s1600-h/DSC02796.JPG"><img style="margin: 0px auto 10px; display: block; text-align: center; cursor: pointer; width: 400px; height: 300px;" src="http://4.bp.blogspot.com/_qyo1td5Wb8k/Sn-_0TGFY5I/AAAAAAAAAIA/1GWPSy77mn8/s400/DSC02796.JPG" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5368220186048816018" border="0" /></a><span style="font-weight: bold;font-size:85%;" >Хөвсгөл аймгийн Цагаан-Үүр, Чандмань-Өндөр сумын төвүүдийн хооронд MCS-ийн татсан цахилгааны өндөр хүчдэлийн шугам.</span><br /><br /><a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://2.bp.blogspot.com/_qyo1td5Wb8k/Sn-_z5PJ2oI/AAAAAAAAAH4/o4_qydDNNNs/s1600-h/DSC02798.JPG"><img style="margin: 0px auto 10px; display: block; text-align: center; cursor: pointer; width: 400px; height: 300px;" src="http://2.bp.blogspot.com/_qyo1td5Wb8k/Sn-_z5PJ2oI/AAAAAAAAAH4/o4_qydDNNNs/s400/DSC02798.JPG" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5368220179107535490" border="0" /></a><span style="font-size:85%;"><span style="font-weight: bold;">Хөвсгөл аймгийн Цагаан-Үүр сумын нутаг. Даваан дээрх 13 овоо</span></span><br /><br /><div style="text-align: justify;">Хатгалаас цааш аялал маань Сагсгайн даваа, Халзангийн даваа, Хөхийн даваа гэх бэсрэгхэн даваануудыг даван модон дундуурх замаар явсаар хойд хилийн орчим орших Цагаан-Үүр сумыг зорив. Айл амьтан бараг байхгүй буйдхан зэлүүд тайгын зам биднийг урагш хөтөлнө. Монгол орны автозамын газрын зураг авч явсан минь энэхүү зэлүүд нутгаар замаа төөрчихгүй олоход их хэрэг болсон. Тэрхүү газрын зураг дээр машин замын тэмдэглэл, гол, мөрөн, даваа гүвээний нэр тэмдэглэгдсэн байх тул хөдөө хээр зорчихдоо газрын зураг урьд өмнө огт хэрэглэж үзээгүй би хүртэл төвөггүй замаа багцаалчихаж байлаа. Бас нэгэн бяцхан нууц гэвэл холбооны болон цахилгааны шугамын шон дагаад явахад замаас хазайж өөр сум суурин хүрэх аюултай ч юутай ч бүр төөрөхийн зовлон байхгүй. Хөвсгөлийн хойд нутгуудад 2007 онд MCS компаний хийж гүйцэтгэсэн эрчим хүчний өндөр хүчдэлийн шугам тавигдсан нь энэ зэлүүд хязгаар нутгийн ард иргэд гэрэл цахилгаанаар хангагдаж нутгийн хөгжилд бодитой хувь нэмрээ оруулсаныг нутгийн ардууд талархан ярьж байлаа. Энэхүү Хатгалаас шууд Цагаан-Үүр орох замд зарим газраар жижиг машин явах ямар ч боломжгүйн дээр уулын хормой дагаж, машин ч зөрөх аргагүй нэг талаараа бяцхан цэнгэг устай уулын голоор шахагдсан газраар бараг 40 километр орчим мөлхүүлэв. Жаахан нам дор газар ороод ирэхээр ус шавар намаг нь гишгүүлэхгүй тул нутгийн жолооч хүртэл энэ замаар зун цагт явдаггүй юм байна. Гэвч аяны алтан шар зам өлзийгөө өгсөн үү яасан бид ямар нэгэн сааталгүйгээр урагшилсаар байлаа. Зорьсон газраа ирсэн хойно тэрхүү намаг балчигтай, бартаатай замаар хүрээд ирсэнийг бодоход унасан унаа, жолоодсон эзний сайных биз гэх магтаал нутгийн хүмүүсээс сонсоод урьд алс хөдөөгийн замд явж үзээгүй жолооч маань (миний нөхөр) тун маадгар сууж байлаа. Цагаан-Үүр сум орох замд Чандмань-Өндөр сумаар дайрч өнгөрдөг. Тийш очих гэж зорьсон л машин явах тул замд эл хуль хийгээд бүр нийт аялалын туршид нэг ч машин зөрсөнгүй. Чандмань-Өндөр сумын нутгийг Алун-Гоогийн төрсөн нутаг гэх бөгөөд Аригийн гол (Монголын нууц товчоонд Ариг-Ус гэж гардаг) түүгээр урсана.<br /><br /></div><a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://2.bp.blogspot.com/_qyo1td5Wb8k/Sn_ATVcTSOI/AAAAAAAAAIg/sn7XykUPNA4/s1600-h/DSC02915.JPG"><img style="margin: 0px auto 10px; display: block; text-align: center; cursor: pointer; width: 400px; height: 300px;" src="http://2.bp.blogspot.com/_qyo1td5Wb8k/Sn_ATVcTSOI/AAAAAAAAAIg/sn7XykUPNA4/s400/DSC02915.JPG" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5368220719254816994" border="0" /></a><span style="font-size:85%;"><span style="font-weight: bold;">Хөвсгөл аймгийн Чандмань-Өндөр сум. Аригийн гол</span></span><br /><br /><div style="text-align: left; font-weight: bold;"><span style="font-size:85%;">Аварга хүчтэнүүдийн нутаг Цагаан-Үүр<br /></span></div><br /><div style="text-align: justify;">Цагаан –Үүр сумыг Хөвсгөлийн Хэвэн-Салуугийн уулсаас эх аван Цагаан-Үүр, Эрдэнэбулган сумдын нутгуудаар нийт 331 км газар урсаж Хөвсгөл нуураас эх авах Эгийн голтой нийлдэг Үүрийн голын нэрээр нэрлэсэн аж. Үүрийн гол цайвар шаргал өнгөөр туяарч харагдана. Голын чулуу нь цайвар шаргалаас ч тэрүү холоос цайлалзан цайвартаж харагддагаас голын нэрийг тодотгож Цагаан-Үүр гэж тус сумыг нэрлэсэн бололтой гэж таамаглав. Аялалын явцад бид Сэлэнгэ мөрөн, Орхон гол, Эгийн голоос эхлээд том жижиг олон гол мөрнийг гатлан гарсанаас Үүрийн гол гүүргүй туулсан хамгийн том гол нь байв. Голын өргөн үерлээгүй байхдаа ч нэлээн өргөн барагцаалбал 60 мерт орчим үргэлжилнэ. Хэдэн жилийн өмнө болсон их үерийн улмаас Үүрийн гол дээр тавьсан модон гүүр (уг гүүр Монгол улсын хэмжээнд хамгийн урт модон гүүр байсан гэдэг) нуржээ. Одоогоор уг гол дээр гүүр тавих эсэх ажил сонгуулийн үеэр энэхүү тойрогт нэр дэвшигчдын гол “амалгаа” болсоор нэлээн хэдэн жилийн нүүр үзжээ. Гүүр тавьдаг байлаа ч эдийн засгийн хувьд ач холбогдолгүй гэлцэнэ. Учир юунд вэ гэхээр Үүрийн голоос цааш ердөө хоёрхон багийн мянга хүрэхгүй тооны ард иргэд нутагладаг тул энэ хэдхэн хүний төлөө Үүрийн гол дээр гүүр тавих ажил ч өдий биз дээ гэх нутгийн хүмүүс ч тааралдаж байлаа. Үүрийн гол үерлэвэл Бургалтайн хөндий (Бургалтайн хөндий гэж Үүрийн голын зүүн талаар орших ой хөвчөөр хүрээлэгдсэн хавтгай таваг шиг чимээ нам задгай газрыг хэлдэг. Энэ хөндийгөөр Баруун Бургалтай, Зүүн Бургалтай гэж жижиг голууд урсдаг) нэлдээ усаар дүүрдэг удаа бий гэнэ. Үерийн улмаас хөвж ирсэн гэх өгөршиж гандсан дархи, модны үндэс энэ хөндийгөөр нэг арзайж сэрийн хэвтэх нь сүртэй харагдана. Гүүргүй болсоноос болоод Үүрийн гол үерлэвэл голын цаана боогдох энүүхэнд. Машин маань үерлээгүй байхад нь гармаар нь хамар дээгүүрээ ус хаялуулан гарсан нь урьд өмнө тийм том голоор ингэж машинаараа гаталж үзээгүй бидэнд их сүрдмээр сэтгэл түгшим үйл явдал аян замын адал явдлуудын нэг байлаа.<br /></div><br /><br /><div style="text-align: center;"><a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://3.bp.blogspot.com/_qyo1td5Wb8k/Sn_AS7e-K5I/AAAAAAAAAIY/3P0y_tFmuXk/s1600-h/DSC02866.JPG"><img style="margin: 0px auto 10px; display: block; text-align: center; cursor: pointer; width: 400px; height: 300px;" src="http://3.bp.blogspot.com/_qyo1td5Wb8k/Sn_AS7e-K5I/AAAAAAAAAIY/3P0y_tFmuXk/s400/DSC02866.JPG" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5368220712286694290" border="0" /></a><span style="font-size:85%;"><span style="font-weight: bold;">Үүрийн гол</span><br /></span></div><br /><a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://4.bp.blogspot.com/_qyo1td5Wb8k/Sn_BYrsYefI/AAAAAAAAAI4/YBcy9q4SXsg/s1600-h/DSC02867.JPG"><img style="margin: 0px auto 10px; display: block; text-align: center; cursor: pointer; width: 400px; height: 300px;" src="http://4.bp.blogspot.com/_qyo1td5Wb8k/Sn_BYrsYefI/AAAAAAAAAI4/YBcy9q4SXsg/s400/DSC02867.JPG" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5368221910638819826" border="0" /></a><span style="font-size:85%;"><span style="font-weight: bold;">Үерийн усанд туугдаж ирсэн дархинууд.</span></span><br /><br /><a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://2.bp.blogspot.com/_qyo1td5Wb8k/Sn_CAcy7WCI/AAAAAAAAAJA/Qk8b4KWMF9U/s1600-h/DSC02855.JPG"><img style="margin: 0px auto 10px; display: block; text-align: center; cursor: pointer; width: 400px; height: 300px;" src="http://2.bp.blogspot.com/_qyo1td5Wb8k/Sn_CAcy7WCI/AAAAAAAAAJA/Qk8b4KWMF9U/s400/DSC02855.JPG" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5368222593834506274" border="0" /></a><span style="font-size:85%;"><span style="font-weight: bold;">Бургалтайн хөндий.</span></span><br /><br /><a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://3.bp.blogspot.com/_qyo1td5Wb8k/Sn_BYMIZvvI/AAAAAAAAAIw/jvBNqblZ8c4/s1600-h/DSC02907.JPG"><img style="margin: 0px auto 10px; display: block; text-align: center; cursor: pointer; width: 400px; height: 300px;" src="http://3.bp.blogspot.com/_qyo1td5Wb8k/Sn_BYMIZvvI/AAAAAAAAAIw/jvBNqblZ8c4/s400/DSC02907.JPG" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5368221902166408946" border="0" /></a><span style="font-size:85%;"><span style="font-weight: bold;">Уйлганы хөндий.</span></span><br /><br /><div style="text-align: justify;">Уншигчид маань энэхүү нутгийг гурван аваргын нутаг (Дархан аварга Дарийн Дамдин, аварга Цэвээнравдан, Бээжин, хурц арслан Бадамсэрээжид, гарьд Баяраа зэрэг алдарт бөхчүүд энэ Цагаан-Үүр сумын харьяат бөгөөд 3 аварга бүр Бургалтайн хөндийн зэргэлдээ орших Уйлганы голд төрж өсчээ) гэдгээр нь андахгүй мэдэх байх. Онгон дагшин байгалийг нь хараад үнэхээр ийм сайхан газар төрж усаар нь ундаалж явсан хүмүүс аварга хүчтэнүүд болохоос яалтай гэсэн бодол орж ирж билээ. Дархан аварга Дарийн Дамдингийн төрсөн ах, хадам ээжийн маань нагацын талын хамаатан саднаас хамгийн өндөр настай нь болох Жамсран гэх цав цагаан сахалтай буурал өвөөтэй золгож үнсүүлсэндээ би вээр тун сэтгэл хангалуун явлаа. Өдий 80 хол гарсан ч ухаан санаа саруул, өндөр янхигар биетэй энэ буурайтай хөөрөлдөж энэ орчмоор нутаглаж асан буриад зоны үүх түүхийг сонсож суух юутай ч зүйрлэшгүй их аз завшаан байлаа. Үүр, Хөх, Уйлган, Ариг, Дархинт, Хар ус, Улиастай, Баруун Зүүн Бургалтайн гол зэрэг гол горхи элбэг энэ нутаг хөвч тайгаар бүрхэгдсэн байгалийн нэн үзэсгэлэнтэй бүсэд оршино. Хамгийн олзуурхууштай нь энэ сайхан нутаг алт эрдэнэс эрэгчдийн хөлд дарагдаж хэвлийгээ сэндийлүүлсэнгүй. Нутгийн уугуул иргэд халх, буриад, урианхай зэрэг олон ястануудаас бүрддэг аж. Уг нь Оросын буриадтай хил залгаа тул буриадууд эртнээс нутаглаж байсан энэ газар Манжийн хаанаас тохоон томилсон “харуулын халхууд” гэж нутгийнхан нэрлэсэн монголчууд 18 дугаар зууны сүүл үеэс ирж суурьшсан аж. Одоо ч цус холилдож цэвэр буриадаар ярьдаг хөгшчүүл тэнгэрт хальж буриадаар ярих хүн бидэнтэй тааралдсангүй. Ханийн маань ээж энэ нутагт төрж өссөн буриад хүн. Эжий минь төрж өссөн гал голомт, эцгийнхээ байшин, хашаа хороог үр ач нарт нь нүдээр харуулж сэтгэл нь тун хөдөлсөн байсан. Тэрээр аян замын туршид хүүхэд насныхаа сэтгэл сэргэм хөгжилтэй дурсамжаа бидэнтэй харамгүй хуваалцаж явсан нь аяны урт замыг дундалахад тун ч зугаатай сайхан байлаа. Нөхөр маань ч гэсэн хүүхдүүддээ нутаг орны сонин сайханыг нэгд нэггүй тайлбарлаж явахдаа таавай тээвэй (буриадууд өвөөгөө таавай, эмээгээ тээвэй гэж нэрлэдэг) дээрээ ирж зун амардаг тэртээ хүүхэд насандаа эргэн зочилж буянтай буурлуудтайгаа сэтгэлдээ эргэн золгосон нь лавтай.<br /><br /></div><a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://3.bp.blogspot.com/_qyo1td5Wb8k/Sn_CsWJAP_I/AAAAAAAAAJg/clVUFxfHnO4/s1600-h/DSC02836.JPG"><img style="margin: 0px auto 10px; display: block; text-align: center; cursor: pointer; width: 400px; height: 300px;" src="http://3.bp.blogspot.com/_qyo1td5Wb8k/Sn_CsWJAP_I/AAAAAAAAAJg/clVUFxfHnO4/s400/DSC02836.JPG" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5368223347962298354" border="0" /></a><span style="font-size:85%;"><span style="font-weight: bold;">Цагаан-Үүр сумын наадам. Сайхан морьтой хосын уралдаан.</span></span><br /><br /><a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://1.bp.blogspot.com/_qyo1td5Wb8k/Sn_Cr0dEdXI/AAAAAAAAAJY/7uOAB6gyDcU/s1600-h/DSC02848.JPG"><img style="margin: 0px auto 10px; display: block; text-align: center; cursor: pointer; width: 400px; height: 300px;" src="http://1.bp.blogspot.com/_qyo1td5Wb8k/Sn_Cr0dEdXI/AAAAAAAAAJY/7uOAB6gyDcU/s400/DSC02848.JPG" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5368223338919654770" border="0" /></a><span style="font-size:85%;"><span style="font-weight: bold;">Цагаан-Үүр сумын наадам. Соёолон морины уралдаан. Түрүү магнай, аман хүзүүний морьд барианд орлоо.</span></span><br /><br /><a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://3.bp.blogspot.com/_qyo1td5Wb8k/Sn_CrlHvUdI/AAAAAAAAAJQ/kiqa7_yX3pg/s1600-h/DSC02889.JPG"><img style="margin: 0px auto 10px; display: block; text-align: center; cursor: pointer; width: 400px; height: 300px;" src="http://3.bp.blogspot.com/_qyo1td5Wb8k/Sn_CrlHvUdI/AAAAAAAAAJQ/kiqa7_yX3pg/s400/DSC02889.JPG" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5368223334803657170" border="0" /></a><span style="font-size:85%;"><span style="font-weight: bold;">Буриад талх хийдэг пийшин.</span></span><br /><br /><a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://2.bp.blogspot.com/_qyo1td5Wb8k/Sn_CrKQYwiI/AAAAAAAAAJI/o9MSKeWjkYM/s1600-h/DSC02893.JPG"><img style="margin: 0px auto 10px; display: block; text-align: center; cursor: pointer; width: 400px; height: 300px;" src="http://2.bp.blogspot.com/_qyo1td5Wb8k/Sn_CrKQYwiI/AAAAAAAAAJI/o9MSKeWjkYM/s400/DSC02893.JPG" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5368223327592170018" border="0" /></a><span style="font-weight: bold;">Арьс элддэг эргүүлэг.</span><br /><br /><div style="text-align: justify;">Буриад маягийн амьдралын хэвшил төв халхын монголчуудаас арай өөр өвөрмөц. Сүүгээ хөөрүүлээд өрөм тавихгүй шууд түүхийгээр нь сүүний машинаар машиндаж цөцгий, шингэн сүү хоёрыг нь ялгана. Цөцгийгөөрөө масло буюу цөцгийн тос хийж хэрэгцээнээсээ илүү гарсныг нь худалддаг аж. Энэхүү цөцгийн тосоо буриад талх, ёпоошигтойгоо холиод идэхэд тун сайхан амттай. Нутгийнхан халуун зун сэрүүхэн, өвөл дулаахан дүнзэн байшинд амьдарна. Хөвсгөл нутагт нэг ч монгол гэр хараагүйг бодвол энэ нь мөн л дүнзэн байшингийн соёл, уламжлалтай буриадуудаас гаралтай мэт. Айл бүрийн гадаа нэгэн модон шонтой төстэй зүйлс харагдах бөгөөд сониучирхан асуувал арьс элддэг эргүүлэг юм байна. Энэхүү элдүүрээ эргүүлэн арьс элдэж сур хийж байх тун ажилсаг нэгэн малчин залуутай тааралдсан. Ширээр хийсэн сур малын хөлийг гэмтээхгүй, холгож бэртээхгүй жирийн олс, ялангуяа сүүлийн үед бий болсон синтетик мяндсаар хийсэн уяа татлагаас хамаагүй дээр байдаг тул малаа бодох сэтгэлээр л энэхүү залхуутай бөгөөд хүнд ажлыг хийх юм гэж залуу ярилаа. Малыг малчдад өгсөнөөр хөдөө нутагт мал сүрэг их өссөн бололтой. Малчин өрх бүр дунджаар 10 орчим саалийн үнээ сааж үхэр сүргээ давамгай өсгөж амьжиргааны эх үүсгэвэр болгодог. Байгаль орчны нөхцөл нь үхэр өсгөхөд нэн тааламжтай нутаг аж. Өвөлдөө цас их унах тул хадлан бэлтгэх ажил намрын том ажлуудын нэг. Урьд трактор машин техникгүй үед дунджаар 3 долоо хоног хадлангаа гар хадуур, шимээсгээр бэлтгэдэг байсан бол одоо 4-5 хоногт машинаар хаддаг болсон гэх нь бас л нэг дэвшил. Мөн шар тэрэг хөлөглөн явж гар хөрөөгөөр түлээгээ бэлтгэдэг ажлаа дружба хөрөөгөөр хоромхон хийж хөдөлмөрөө хөнгөвчилсөндөө малчид тун сэтгэл хангалуун. Энэ жил малын түүхий эдийн үнэ шалан дээр унаснаас малчид арьс ширээ зарах бэлтгэх нь утгагүй болсон ажээ. Нэлээн чинээлэг малчин айл 30 гаруй үнээ саах бөгөөд цөцгийн тос, нэрмэл архи, мах бэлтгэх гэх мэтээр эрвийх дэрвийхээрээ зүтгэж байж жилдээ ердөө л 3 сая төгрөгийн орлого олдог гэнэ. Урьд арьс шир түүхий эд, ноос ноолуурын үнэ өндөр байхад байдал арай өөр байсан одоо ч ний нуугүй хэлэхэд бид ч байгалийн баялаг, хөвч тайгынхаа хишгээр л хэдэн жил амьдарлаа даа гэж нутгийн малчин залуу ярьж байв. Хөвчид хятадууд, солонгосууд өндөр үнээр авч эм бэлтгэдэг нэн ховор өвс ургамал, ан амьтан элбэг. Харамсалтай нь хусны чага мөөгийг нь авах гэж байна гээд хусаа огтлоод, баавгай, буга, хандгай, гөрөөс, зэрлэг гахай, хүдэр гээд ховор ан амьтдаа сүүлийн хэдэн жил ширүүхэн алж устгаснаас хөвч тайгын ан амьтан араатан жигүүртэн ховордож чоно элбэгшжээ. Өлсөж гуринхалсан чоно гэгээн цагаан өдөр бэлчээрлэж явсан хонин сүрэг үрүү дайрахыг нүдээрээ харж айх гайхах зэрэгцэж билээ. Сум үнэтэй тул малчид чоно агнахыг нэг их хичээдэггүй гэнэ. Харин хамгийн сонирхолтой нь малчин эзнээс нь илүүтэйгээр хонь уруу дайрсан малын дайсан боохойг тэр хавьцаа бэлчээрлэж явсан үхэр сүргийн манлай болсон бух, шарууд нийлж мөөрөлдөж мөргөсөөр салгаж хөөгөөд гаргахыг харж баясав. Хүүхдүүд маань ч Discovery, National Geography Channel зэргийн амьтдын тухай нэвтрүүлгүүдээс ч илүү сонирхолтой, байгалийн бодит үзэгдэл, зүй тогтлыг харсандаа сэтгэл нь тун догдолсон байсан.<br /></div><br /><a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://1.bp.blogspot.com/_qyo1td5Wb8k/Sn_DVly9-yI/AAAAAAAAAJw/W9C32uP-HrI/s1600-h/DSC02885.JPG"><img style="margin: 0px auto 10px; display: block; text-align: center; cursor: pointer; width: 400px; height: 300px;" src="http://1.bp.blogspot.com/_qyo1td5Wb8k/Sn_DVly9-yI/AAAAAAAAAJw/W9C32uP-HrI/s400/DSC02885.JPG" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5368224056539478818" border="0" /></a><a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://1.bp.blogspot.com/_qyo1td5Wb8k/Sn_DVAv_eQI/AAAAAAAAAJo/rmtkuuZEdPI/s1600-h/DSC02884.JPG"><img style="margin: 0px auto 10px; display: block; text-align: center; cursor: pointer; width: 400px; height: 300px;" src="http://1.bp.blogspot.com/_qyo1td5Wb8k/Sn_DVAv_eQI/AAAAAAAAAJo/rmtkuuZEdPI/s400/DSC02884.JPG" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5368224046594881794" border="0" /></a><span style="font-size:85%;"><span style="font-weight: bold;">Бургалтайн хөндий. Бороо орлоо.</span></span><br /><br /><a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://3.bp.blogspot.com/_qyo1td5Wb8k/Sn_DWHhBDsI/AAAAAAAAAJ4/nUv2z5Y7GNw/s1600-h/DSC02910.JPG"><img style="margin: 0px auto 10px; display: block; text-align: center; cursor: pointer; width: 400px; height: 300px;" src="http://3.bp.blogspot.com/_qyo1td5Wb8k/Sn_DWHhBDsI/AAAAAAAAAJ4/nUv2z5Y7GNw/s400/DSC02910.JPG" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5368224065590988482" border="0" /></a><span style="font-size:85%;"><span style="font-weight: bold;">Бургалтайн хөндий. Агьт, Овоот, Халгайтын бэл.</span></span><br /><br /><div style="text-align: left; font-weight: bold;">Бургалтайн хөндий.<br /></div><br /><div style="text-align: justify;">Зочлон очсон нагац эгч маань биднийг нэгэн зуны байшиндаа буулгасан бөгөөд энэ байшингаас цааш ямарч айл амьтангүй 50 км орчим яваад Оросын хил бий гэж бодохоор бас сүрдмээр ч юм шиг. Харин энэхүү аглаг хөвч тайгад Мобикомийн утас барьж байсан нь Монгол маань бас ч хүн төрөлхтний хөгжилтэй хөл нийлүүлж л байна гэж бяцхан омогших сэтгэл төрнө. Өвс ургамлын анхилуун үнэртэй цэнгэг агаараар цээж дүүрэн амьсгалж хүний жаргал гэж байгаль эх дэлхийн нууцхан буйдад ингэж л нэг тайтгарлыг олоход оршдог гэлтэй. Хотын чимээ шуугиан, тоос шорооноос ангид өнгөрүүлсэн хэдхэн хоногт алжаал ядаргаа, стресс бухимдал төдхөнөө замхарсан нь хүмүүн биднийг яалт ч үгүй байгалийн нэгэн салшгүй бүрэлдэхүүн хэсэг гэдгийг нотлох шиг. Аяллын маань багийн нэгэн гишүүний хошигнон хэлсэнээр энэхүү аялал маань хямралын үед харьцангуй зардал багатай үр дүн өндөртэй амралт болсон төдийгүй монгол ахуйгаас тасран холдсон бидэнд болон үр хүүхдэд маань Монгол эх орноо таньж мэдэх, бахархах сэтгэлийн галыг бадраасанд юунаас ч илүү олзуурхахыг сацуу энэхүү аян замын тэмдэглэлээ үүгээр өндөрлөе.<br /><br /><div style="text-align: center;"><a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://4.bp.blogspot.com/_qyo1td5Wb8k/Sn_Dxnj8xrI/AAAAAAAAAKA/LIQ7_vZ3z7U/s1600-h/trip+copy.jpg"><img style="margin: 0px auto 10px; display: block; text-align: center; cursor: pointer; width: 400px; height: 329px;" src="http://4.bp.blogspot.com/_qyo1td5Wb8k/Sn_Dxnj8xrI/AAAAAAAAAKA/LIQ7_vZ3z7U/s400/trip+copy.jpg" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5368224538049693362" border="0" /></a><span style="font-size:85%;"><span style="font-weight: bold;">Улаанбаатар-Эрдэнэт-Булган-Мөрөн-Хатгал-Цагаан-Үүр аяллын маршрут.</span></span><br /></div><br /><span style="font-style: italic;">Бичсэн Б.Эрхэмбаяр</span><br /><span style="font-style: italic;">2009 оны 7 дугаар сарын 05-20-ний өдрүүд.</span></div></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/4468743658476977767-1774398763649432307?l=erkhembayar.blogspot.com' alt='' /></div>Erkhembayarhttp://www.blogger.com/profile/13641547052679213532noreply@blogger.com14tag:blogger.com,1999:blog-4468743658476977767.post-49948854774464084962009-06-22T14:03:00.001+08:002009-06-22T14:03:41.200+08:00Бүсгүйн амраг түүнийг орхижээ. Амраг залуу нь цэл залуухан 18 настай охины гараас хөтлөөд түүнийг орхин оджээ. Бүсгүй тэр нэгэн орой уй гунигаасаа болон галзуурах дөхөж байлаа. Тэр хэнтэй ч хамт баймааргүй зөвхөн өөрөө өөрийнхөө зүрс сэтгэлийг сонсмоор санагдсан тул үдэш орой болсоныг ч эс тоон чимээгүй мэлмэрэн урсах голын зүг одов. <br /><br />Шөнийн түнэр харанхуйг гийгүүлэн түг түмэн одод тэнгэрт анивчина. Бүсгүй оддыг тоолон голын торгомсог ногоон зүлгэн дээр хэвтэж байлаа. Одод хэрвээ бүсгүйгээс хүслийг нь асуусан бол үүрд мөнх оддын шивнээг сонсон зүлгэн хөнжилд хөлбөрмөөр. Өтлөх, өвдөх, үхэхийн зовлонг мэдрэхгүйгээр ингээд л эндээ үлдмээр. Марал мичид бүсгүйн үл гүйцэлдэх хүслийг нь сонсож мэдсэн юм шиг доогтойгоор анивчин жирвэлзэх тэр агшинд Үдшийн гялаан урьд урьдынхаасаа хурц тодоор бүсгүйн нүдийг сохлох шахам хурцаар гялбаагаа тусгаад “Ай бүсгүй минь чи надаас юу хүсээ вэ?” гэж зөөлөн дуугаар чихэнд нь шивнэв. Бүсгүй гайхсандаа зог тусаж “ Би арай хий юм дуулаагүй байгаа даа гэж бодтол үүнийг нь батлах гэсэн мэт “Үгүй дээ үзэсгэлэнт бүсгүй минь” гэж дахин шивнэв. Бүсгүй олон юм бодсонгүй “Мөнхийн гоо үзэсгэлэн, залуу насыг минь үүрд мөнх надтай хамт үлдээгээч гэж шивэгнэв. Үдшийн гялаан: - Тэр чинь их хэцүү гуйлт байна. Залуу нас гоо үзэсгэлэн зовлон болох үе хүнд бас ирдэг юм шүү дээ. Охин минь гэхэд Бүсгүй: -Яалаа гэж дээ. Надад л тийм юм хэзээ ч тохиолдохгүй. Би үүрд залуу сайханаараа үлдмээр байна гэв. –За тэгвэл яахав. Гэхдээ нэг л болзолтой би чиний хүслийг биелүүлье. Чи над дээр 80 хүрэхээсээ өмнө хэзээ ч ирж болохгүй шүү гэв. -Бололгүй яахав. Би магад тань дээр хэзээ ч ирэхгүй биз гэж бүсгүй хэлэв. Тэгтэл ч Үдшийн гялаан: -Чи үүрд мөнхийн залуу үзэсгэлэн гоогоо өөртөө хадгалаг гэж хэлээд дахин нэг хурц туяагаа гялбуулаад бүдгэрэн бүдгэрсээр хөхрөн харанхуйлах гүн хөх тэнгэрт шингэн одов. <br /><br />Тэр цагаас хойш олон жил өнгөрчээ. Бүсгүй одоо эмгэн болжээ. Гэхдээ сэтгэл санаа нь. Бие махбодь нь цэл залуу гучин настай үеийнх шигээ. Ханилан суусан хань ижил нь аль хэдэн жилийн өмнө халин оджээ. Эмгэн болсон ч үр хүүхдээсээ залуу сайхан хэвээр байсаар байлаа. Түүний төлөө хэчнээн ч олон харчууд амрагаа орхин залуу нас үзэсгэлэн гоод нь шунан тэмүүлсэн юм. Тэр тоолон хэчнээн ч олон бүсгүй гологдсондоо харамсан гашуун нулимс унагасан юм бүү мэд. Үеийнхэн нь насны намар хэлбийж үсэнд нь мөнгөн сор орж явах цагаар харин бүсгүй залуу харчуудтай амраглаж мөнхийн залуу насныхаа ид хаванд биширч явсан. Аливаа юманд эцэс төгсгөл, хэмжээ хязгаар байдгийн учир эмгэн сүүлийн үед мөнхийн залуу наснаасаа уйдах болжээ. Үеийнх нь хөгшчүүл үрчлээстэй нүүрээ наранд ээн, гадаа нарлан сууна. Дэргэд нь тоглох үр ач нараа дуудан толгойг нь намбатай нь аргагүй үнэрлэн эрхлүүлнэ. Эмгэнд хэдий тийм хүсэл байвч 50 гарсан буурал толгойтой хүүгээ үнсэх гэхээр хүүгийнхээ охин шиг нь харагдах тул ерөөсөө зохихгүй. Эмгэн өнөөдөр үдэш болмогц голын зүг хар гүйхээрээ явж очив. Нас хэдийн 80 шүргэсэн ч нуруу нь бөгтийж хөл нь майжийсангүй тул гол дээр ядах юмгүй явж очив. Тэрээр зүлгэн дээр сөхрөн суугаад Үдшийн гялааны зүг гараа сарвайн: -Ай Үдшийн гялаан чи надад ямар уй гунигтай амьдрал өгөө вэ. Залуу нас гоо үзэсгэлэн минь надад одоо зовлон болж байна. Гил хархан үсийг минь, гоолиг сайхан биеийг минь, тэгшхэн хоёр хөлийг минь бүгдийг аваач гэж хичээнгүйлэн хэлэв. Түүний оронд үр хүүхэд ач зээ минь ээжээ, эмээ гэж хэлэхдээ бусдаас зовохгүйгээр духаа өгөн үнсүүлдэг байвал юутай сайхан. Би зүгээр л мойног хуруугаараа ач, зээгийнхээ үсийг илбэн хааяаа нэг духан дээр нь үнэрлэх буурал толгойтой, үзэшгүй муухай үрчлээстэй нүүртэй эмгэн болмоор байна гэж уйлан хайлан шивэгнэв. Үдшийн гялаан эмгэний энэ үгийг сонсоогүй юм шиг мэлмэрч байснаа гэнэт: -Би чамд сануулсан шүү дээ. Чи мартаа юу гэв. –Үгүй дээ үдшийн гялаан минь. Би тэр үед тэнэг байж. Надад одоо мөнхийн залуу нас гоо үзэсгэлэн хэрэггүй гэж чангаар хэлээд тун өрөвдөлтэйгээр мэгшин уйлав. Үдшийн гялаан чив чимээгүй жирвэлзэн эмгэнээр доог тохуу хийх шиг. Эмгэн голын ногоон зүлгэн дээр хэчнээн ч удаан уйлж хэвтсэн юм бүү мэд. Сая л нэг сэхээ аван үсээ илбэн засаад харихаар өндийлөө. Гэнэт гарт нь торгомсог зөөлөн үснийх нь оронд ширүүн хатуу хэдэн хялгас тэмтрэгдэхэд эмгэн учиргүй гайхан гараа нүдэндээ ойртуулан харвал үенүүд нь томбойж эвдэрсэн мойног хуруунууд харагдав. Эмгэн баярласандаа ухасхийн босох гэтэл шууд босч чадсангүй хэсэг зуур дороо бүдчив. Эхлээд өвдөглөн сууж хүчлэн өндийгөөд хөл дээрээ арай ядан боссон ч эмгэн гэрийн зүг баяртай нь аргагүй майжигнан алхав. Харин голоос гэр хүртэл урьдных шиг тийм ч амархан байсангүй. <br /><br /><br />Б. Эрхэмбаяр<br /><br />Улаанбаатар хот <br /><br />2009 оны 6 дугаар сарын 22.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/4468743658476977767-4994885477446408496?l=erkhembayar.blogspot.com' alt='' /></div>Erkhembayarhttp://www.blogger.com/profile/13641547052679213532noreply@blogger.com16tag:blogger.com,1999:blog-4468743658476977767.post-68907998507269208822009-05-25T14:06:00.000+08:002009-05-25T14:25:56.677+08:00Зүгээр л нэг амьдрах юмсан <br />Зүлгэн дээр гэрээ бариад .... гэж Хулан найрагч нэгэнтээ дуу алдсансан. Яагаад ч юм сүүлийн үед монголынхоо тал нутагт эрх дураараа зүгээр л нэг амьдрахсан гэх хүсэл төрөх боллоо. Магадгүй Улаанбаатар хотын агаарын бохирдол, ажлын стресс, ачаалал энэ бүхэнд бодитоор нөлөөлж байгаа байх л даа. Хаврын урь орохтой уралдан хотын утаа униар, дуу шуугианаас түр ч атугай хагацахаар хөдөө нутгийн зүг хөлгийн жолоо заллаа. Хөдөө талын хүмүүсийн инээх нь хүртэл үнэн. Бүр нэг сэтгэлээсээ аз жаргалтай инээд алдана. Нар салхинд онгож гандсан хүрэн бор царай нь Монгол орны минь эрс тэс уур амьсгал, цаг агаар, талын салхитай хослоод ёстой л нэг байгаль эхийн урласан онгон төрх. Монгол орныхоо сайхныг бага залуу байхдаа даан ч мэддэггүй байж дээ. Хөдөө явахаар шороо тоос дарна гэж халширан боддог байснаа бодохоор ёстой л юм үзээгүй амьдрал мэдэхгүй байж дээ.<br /><br />“Уурга” гэж Өвөрмонголд зургийг нь авсан Оросын кино найруулагч Никита Михалковын кино байдаг даа. Стокгольмд танилцсан нэг швед эмч бүсгүй намайг Монгол гэхээр “Би Уурга кинонд их дуртай” гэж билээ. Тухайн үед би Монголынхоо үнэт баялаг онгон тансаг байгаль хүн байгалийн зохицоог үнэлж мэддэггүй байсандаа ч тэр үү Монгол гэхээр л нэг хөдөө талын зэрлэг хүмүүсийг дандаа ярих юм гэж дотроо бодоод жаахан дурамжхан л байлаа. Гэхдээ тэр эмч бүсгүй бүр нэг үнэн сэтгэлээсээ биширсэн байдлаар монголын тал нутгийн амьдрал сайхан байхаа. Би тэр киног үзсэнээс хойш монголд очиж үзэх юмсан гэж дандаа бодох болсон гэж ярьсан. Тэрээр худлаа хэлээгүй нь нүүрэн дээр нь бичээстэй байсан тул надад бас нэгийг бодогдуулсан. Хожим бодоод байхад нээрээ л монголчууд бид юугаараа жаргалтай вэ гэдгээ олж харах шиг болсон. <br /><br />Бид онгон тал нутгийнхаа нар, салхины элч энергээр тэжээгдэж явдаг хүмүүс. Хөдөө талд очоод салхины анир сонсоход юутай сайхан. Дээр тэнгэрт нар, хөл доор газар, тэгээд би өөрөө. Үлээж байгаа салхи нь үнсээд ч байгаа юм шиг .....гэдэг шүлгийг бага байхдаа бишгүйдээ л нэг уншиж тэр ч бүү хэл цээжилж явсан ч үнэн утга учрыг нь одоо л нэг хагас хугас ойлгох шиг. <br /> <br />Бидний замд хонь хариулж явсан нэгэн эмэгтэй тааралдав. Насаар миний үеийн л байх. Бараг надаас дүү ч байж мэднэ. Түүнээс зам асуух зуур хэсэг хөөрөлдөв. Танан цагаан шүдээ нарны гэрэлд туяартал инээмсэглэх сайхан бүсгүй байв. Эрүүл цагаан шүд нь бүр атаархал хөдөлмөөр. Хотын биднийх бол яаж ч угааж арчлаад ийм сайхан байхгүй дээ. Нүүр царай нь нар салхинд онгож борлосон ч түүний гоо үзэсгэлэн хэн хүнийг бишрүүлмээр нэг л өвөрмөц. Нүдний харц нь цаанаа л нэг тайван дөлгөөн бас аз жаргалтай. Бүсгүй 8 дугаар ангиа төгссөнөөс хойш мал маллаж байгаа гэнэ. Миний тааварлаж байснаар нээрээ насаар надаас хамаагүй дүү юм. Хэсэг зуур амьдрал ахуй ойр зуурын зүйл хөөрөлдөхөд надтай дуртай нь аргагүй ярилцлаа. Бүсгүй бөглүү зэлүүд газар амьдардаг гэхэд ярьж хэлж байгаа нь даацтай цаанаа л нэг амьдралын ухаантай хүн байна. Одоо дөрвөн хүүхэдтэй гэнэ. Ийм олон хүүхдийн хажуугаар мал маллах хэцүү юу гэвэл тэрээр сурчихсан юм болохоор болоод л байна. Хөдөө хавар мал төллөх тарчиг цагаар л жаахан хэцүү. Бусдаар бол сайхан шүү. Хэдэн малын буян болоод л байдаг юм гэв. Хот ордог уу, хот ямар санагддаг вэ гэж асуувал. Хотод ч үзэх харах юм ихтэй сайхан л юм билээ. Гэхдээ л хөдөөгийн бидэнд бол тааваараа алхах газаргүй, машин тэрэг нь дайрч алчих гээд, бензин тосны үнэрт дотор бачуураад ээ дээ горьгүй санагдсан гээд цайлганаар инээмсэглэв. Өврөөс нь нэлээн элэгдэж хуучирсан номны булан цухуйсанд би сониучирсан асуувал тэрээр нэлээд хуучирсан “Саран чулуу” гэж ном гаргаж ирэв. Би бага байхдаа уншиж байсан ном байсан тул энэ ном таалагдаж буй эсэхийг асуухад “Эмэгтэй хүн уншууштай л ном” гэж тов хийтэл нь хариулав. <br /><br />Бүсгүй биднийг яараагүй бол орж цай уугаад явахыг урив. Хонь хотлох дөхөж байгаа тул би та нарыг цайлж амжих байх. Хонь сайхан тогтож байна гэв. Аяны бид ч халуун цайны сургаар уухайн тас тэгье гэж зөвшөөрөв. Тэднийх хадам аавынхаа хамт хоёулаа 600 орчим бог малтай товхийсэн амьдралтай айл байв. Хоёр том хүүхэд нь сум дээр сургуульд сурдаг. Бага хоёр нь гэртээ байв. Биднийг ирсний дараахан нэгэн залуу дуу аялсаар гэрийн гадаа уяан дээр буусан нь бүсгүйн нөхөр аж. Хотын залуучуудыг бодвол туранхай шавилхан биетэй ч хөвөнтэй зузаан дээл өмссөн нь түүнийг бас ч овоо сүрлэг биерхүү харагдуулна. Залуу гэрт орж ирээд бидэнтэй мэнд мэдээд гэрийн эзэгтэйд хандан хонь сайхан тогтож налайгаад өнөөдөр чинь харин нэг хангай дэлхий биднийгээ овоо харж үзэж байх шив гэж хэлэв. Залуугийн яриа хотын биднээс өөр ч мань хүн нэлээн хошин шогийн мэдрэмжтэй хэлэмгий нэгэн бололтой. Хаврын хавсарга дундуур энэ хол газар юу хийж явна гэж биднээс асуув. Бид ч цаг агаар сайхан байгаа тул агаарт гарч зүгээр шахам тэнэж яваагаа ч нуусангүй. Газар мэдэхгүй байж хаврын тэнгэрт найдаж энэ хол газар явдаг бас их болчимгүй улсаа гэж хэлээд биднээр даажигнан хүр хүр хийтэл инээв. Гэрийн эзэгтэй бидэнд хонины өтгөн сүүгээр тос хөвсөн сайхан аагтай цай чанаж өгөв. Гал дээр чанасан цай нэг л сайхан амттай гэртээ чанаж уудаг цайнаас арай л өөр санагдана. Эзэгтэй биднийг “хүүе” гэхийн завдалгүй тогоон дээрээ ус хийж нүдсэн борц үйгээд гурилтай шөл хийж бас дайлав. Хоолоор яах нь вэ дээ бид түрүүхэн хооллочихсон гэж ажил ихтэй хүмүүст төвөг удсандаа жаахан санаа зовнин хэлвэл гэрийн эзэн хээрийн хүмүүс хээгүй нь дээрээ гээд халгаасангүй.<br />Ув улаан хацартай хоёр жаахан охин нь эхлээд биднээс жаахан бишүүрхэнгүй байснаа удалгүй дуу шуу орж манай охинтой тоглож эхлэв. Эднийх ажил төрөлтэй гав шув хийсэн хөдөлмөрч улсууд бололтой. Хуурай элс шороо малын бууц гадаа нэл хөглөрч байвч гэр нь тун цэвэрхэн. Тэднийхээс гарахдаа одоо цагт үнэ хөлс гэхгүй жинхэнэ монгол зангаар биднийг хүндэтгэн хүлээн авч дайлсанд яагаад ч юм тэдэнд нэг л өртэй юм шиг санагдаад болсонгүй. Гэрийн эзэгтэй ном унших дуртайг санан машин дотор дэл сул ном байвал гэсэн бодол толгойд орж ирсэнд гарч хайвал ашгүй Номин дэлгүүрийн овоо зузаан сэтгүүл бас нэг уран зохиолын ном ашгүй байж таарсанд гэрийн эзэгтэйг уншаарай гээд дурсгав. Эзэгтэй тун баярлаж: -Хааяа сайхан нарлаг өдөр хонины бэлчээрт ном уншиж суухад сайхан шүү. Гэртээ байгаа хэдэн номоо бүгдийг бараг хэд дахин уншчихсан гээд миний бэлгэнд тун олзуурхангуй байсанд би ч бас баярлаж орхив.<br /><br />Тэдний хот айлаас хөдлөхөд нар уулын цаагуур орох дөхөж байлаа. Жаргах нарны туяанд хоёр сөөсгөр охин, гэрийн эзэн эзэгтэй хоёр биднийг гар далласаар үдэж хоцров. Яагаад ч юм гэрийн эзэн, эзэгтэйн амьдрал тэдний хоорондын харьцаа надад Уурга киноны баатруудыг өөрийн эрхгүй санагдуулаад байв. Тэдний хот айлыг орхин явах замдаа ахуй амьдрал, аж байдал биднээс тэс ондоо ч нэг гэрийн эхнэр нөхөр хоёрын эгэл жирийн бөгөөд аз жаргалтай монгол амьдралд бас өөрийн гэсэн өвөрмөц гоо сайхан, аз жаргал нуугдаж байдгийг бүр ч ихээр мэдэрсэн. Энэхүү тал нутгийн монгол ахуй, хөдөөгийн амьдрал хэн хүнийг даллан дуудах увидастай мэт. Тэр тусмаа нүүдэлчин удамтай монголчууд бидний сэтгэлийн гүнд байх зөн совинг минь сэргээх шиг. Яахын аргагүй онгон сайхан тал нутаг минь л бидний жаргалын өлгий юм даа. <br /><br />Б.Эрхэмбаяр<br /><br />2009 оны 4 дүгээр сарын 5<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/4468743658476977767-6890799850726920882?l=erkhembayar.blogspot.com' alt='' /></div>Erkhembayarhttp://www.blogger.com/profile/13641547052679213532noreply@blogger.com13tag:blogger.com,1999:blog-4468743658476977767.post-27832695889390753902009-04-03T12:08:00.002+08:002009-04-03T12:11:31.022+08:00Хүүхэд нас минь дэндүү аз жаргалтай сайхан өнгөрсөн. Хүүхэд насыг минь тийм сайхан жаргалтай байлгасан миний ойр дотны олон сайхан хүн байдаг. Тэдний минь дотроос хүн болж төлөвших амьдралыг ухаарч танихад бие сэтгэлээ зориулсан хайрт хүмүүсээ дурсахгүй байхын аргагүй.<span class="fullpost"><br /><br />Эмэг эх<br /><br />Эмэг эх шавилхан биетэй, цайвар царайтай үг дуу цөөтэй хүн байсан. Багаасаа эхээс өнчрөн хоцорсон. Айлын том охин тул хэдэн дүү нартаа гол өмөг түшиг нь болж ээжийн оронд ээж болсон хүн. Эмэг эхийгээ би хараал эвгүй үг хэлэхийг нь нэг ч удаа сонсоогүй дуулаагүй. Хааяахан өөдөөс нь үг сөргөлдөхөд “Цөг гэм” гэсэн ганцхан үг л хэлнэ. Тэр бол эмэгийн хамгийн муу үг. Эмэг тэр үгээ хэлэх вий гэхээс битүүхэн эмээнэ. Өөрийн зургаан хүүхдээ өсгөн хүмүүжүүлсэний зэрэгцээ, ач гуч нараа ч бүгдийг өсгөлцөж бойжуулсан асар их хөдөлмөрч нэгэн. Социализмийн үед ажил ихтэй аав, ээжүүдийг маань эзгүйд эмэг эх л биднийг зохицуулна. Эмэг эх уг нь малч удамтай. Нэгдэлжих хөдөлгөөний үед малаа нийгэмчлээд хүүхдүүдээ хот суурин газар бараадуулж сургуульд оруулахаар ирсэн гэдэг. Эмэгтэй хүн гэхэд алсын хараатай тулга тойрсон хов жив огт ярьдаггүй гүдэсхэн, эршүүд ч юм шиг зантай хүн байж билээ. Нөхцөл бололцоо нь байгаад сургууль эрдмийн мөр хөөсөн бол эмэг эх маань одоо үеийн биднээс дутахгүй боловсролтой нэгэн байх байсан даа гэж би боддог юм. Амьралын хар ухаанаар бол хэнийг ч дагуулахгүй нэгэн байж дээ. Биднийг хүүхэд байхад ойролцоо дэлгүүр үрүү явуулна. Дэлгүүрээс ирэхэд эмэг: “ –За дэлгүүрт юу байна” гэж заавал асуудагсан. “–Юу ч алгаа” гэвэл “Миний хүүхдүүд битгий тэгж бай юу ч үгүй болно гэдэг чинь шал өөр зүйл байдаг юм шүү дээ” гэнэ. Ерээд оны эхээр дэлгүүрийн лангуу дээр шороотой бор давснаас өөр юу ч үгүй болсон тэр үед л эмэг эхийн тэр үг санаанд орж нээрээ л юу ч үгүй болно гэж үүнийг л хэлдэг юм байна даа гэж бодогдож билээ.<br />Намайг 10 дугаар анги төгсөх үед эмэгийн бие гэнэт өвдлөө. Хорт хавдар гэсэн онош гарчээ. Хичээл тараад өдөр болгон эмэг эхийгээ эргэнэ. Намайг ирэхийг, хаалга нээхийг миний чимээнээр л мэднэ. “Аа миний охин уу. Даанч их зөөлхөн алхаатай хүн байсан юм” гэнэ. Намайг очих тоолонд эмэг “Буурлынх нь царай ямар байна” гэж асууна. Бодвол биеэ дордоод байгааг мэдээд хүүхэд үнэнийг хэлэх байх гэж боддог байсан байх. Би эмээгээ усанд оруулна үсийг нь угаан самнаж өгнө. Эмэг тэгэхэд их баярладагсан. Миний охины гар их зөөлхөн гэж ирээд л намайг магтаж ядрангуй царай нь гэрэлтэж инээмсэглэнэ. Биднийг нэг их үнсэж үлгээд байхгүй ч ёстой амьралын үнэнийг зөнгөөр минь ойлгуулсан хүн.<br />Хайр нь дотроо хал нь гаднаа миний эмэг эх.<br /><br />Эцэг<br /><br />Би аавынхаа гучин долооны жил дээр гарсан гэдэг. Нэг жилтэй болоод ч тэрүү аав бид хоёр их олон зүйлээр өөр хоорондоо ижил төстэй. Хүнтэй нийтэч зан, зоримог өөртэй итгэлтэй байдал, хэн бүхэнтэй нээлттэй харьцдаг, жаахан түргэндүү ааш гээд би ааваас түүний зан чанарыг илүү дуурайсан юм шиг санагддаг. Тэр ч бүү хэл эмэгтэй хүүхэд байж аавынхаа явдлыг ч дуурайсан гэж ээж маань хэлдэг юм. Эцэг цаг наргүй ажилтай цэргийн хүн байлаа. Бага байхдаа айлын аавууд ажлын цаг дуусаад л гэртээ ирсэн байхыг хараад миний аав тэгдэг ч болоосой гэж их боддогсон. Цэргийн дүрэмт хувцасаа тун дэгжин цэвэрхэн өмсөнө. Толийтол нь индүүдсэн цамц, өмд, бараг нүүр харагдтал тосолсон савхин гутал тэргүүтэй цэргийн дүрэмт хувцас нь ч аавд минь тун сайхан зохино. Төрийн хувцасыг цэвэрхэн эдлэх ёстой гэж үзнэ. Хүн ядуу байж болно харин хиртэй, бохир явж хэзээ ч болохгүй гэж бидэнд сургана. Үеийнхэн нь найз нөхөд нь “Ганган Бааяа” гэдэг байсныг бодоход аав маань тухайн үедээ жинхэнэ жентельмэн залуу байсан байх. Өдий хүртэл аав шигээ цэвэр цэмцгэр, нямбай эр хүнийг хараагүй гэхэд болно. Бас эрэгтэй хүн гэхэд хар ажилд эвдрээгүй цэвэрхэн цав цагаан гартай хүн байсан.Аав тусгай албаны хүн байсан тул гэрт маань жижигхэн төмөр авдар байна. Түүндээ нууцлалтай зүйлүүдээ хадгална. Тавын дэвтэр гэж хэлж заншсан зузаан дэвтрүүдийн хуудсыг бүгдийг дугаарлан цоолж бүдүүн цагаан утсаар холбоод арын хуудас дээр нь “Бүгд хуудас тэд” гээд нууцлал хийн зангидна. Сэйф дотор нь тиймэрхүү дэвтрүүд олон байна. Аавын сэйфэнд ааваас өөр хүн хүрэхгүй. Тэр ч бүү хэл сэйфээ утас татаад лацдана. Нэг удаа цэцэрлэгээс ирэхэд аавын сэйфийг танихгүй ах онгойлгоод сууж байхыг хараад байж боломгүй зүйл хийж буй тэр ахад дөхөж очоод: “Та яагаад аавын юмаар оролдоод байна” гэж асууж билээ. Харин түүний хажууд байсан аав чангаар инээгээд энэ ах нь аавынх нь шавь байгаа юм бас аавтай нь хамт ажилладаг хүн гэж намайг тайвшруулж билээ. Аав маш их ой сайтай. Юмыг мартаж санана будилна гэж бараг үгүй. Тэмдэглэлийн дэвтэр энэ тэр хөтлөхийг угаасаа ажлын шаардлагаар зөвшөөрдөггүй тул бүгдийг толгойдоо тогтоодог гэж нэг удаа ярьж байсан. Бодвол аавын энэ ажигч гярхай зан түүний мэргэжилтэй холбоотой байсан ч байх. Аавд жинхэнэ макаров гар буу байна. Сониуч зандаа хөтлөгдөж сэйфнээс хааяа гаргаж ирэх буунд нь хүрч үзмээр санагдана. Нэг удаа тэсэлгүй би бууг чинь барьж үзье гэв. Аав над руу нэг том харж инээснээ миний охин хоёр гараараа барихгүй бол даахгүй гэж хэлэв. Жижигхэн тэр буу тийм хүнд байна гэж огт төсөөлөөгүй би бараг хоёр гараараа өргөөд ч алдах дөхөж билээ. Аав маш олон найзтай. Бидэнд захих дуртай үг нь “Миний хүүхдүүд олонтой түмэнтэй яв. Олон түмэнтэй хүн хэзээ ч ажрахгүй гэж захина” Энэ үг бол аавын минь амьдралын философи байсан. Тэгээд ч тэр үү манайд зочид тасардаггүй айл байлаа. Аав, ээжийн найзууд, гэр бүлийн найзууд, ах дүү хамаатан садан гээд манайхаар маш олон зочин ирнэ. Тэр дундаа аавын найз цэргийн гоё гоё ах нар их ирдэгсэн. Орой хичээл тараад ирэхэд аавын найзууд ирсэнийг тамхины үнэрээр бараг үүдэн дээрээс мэднэ. Аав тамхи огт татдаггүй тул тамхины үнэр их содон үнэртдэг байж билээ. Аавын найзууд гэрт ирвэл сайхан зүйл ярина. Би тэдний ярьж буй зүйлийг сонсох их дуртайсан. Одоо ой тойнд үлдсэн зүйлээс гэвэл Бал дарга тэгэхэд тэгсэн гэнэ лээ ингэхэд ингэсэн гэсэн гэх яриа бүүр түүр үлдэж. Аав Москвад цэргийн сургуульд сурч байхад нь Бал дарга очиж оюутнуудад яриа хийсэн тухай ярьдаг байв. Тэр яриа дээр Бал дарга гадаад эхнэр (гадаад эхнэр ч юу байх вэ дээ орос эхнэр) авсаны хэрэггүй гэж оюутнуудад аминчлан захьсан гэдэг. Би дотроо Бал дарга өөрөө орос эхнэртэй байж яагаад тэгсэн юм бол гэж бяцхан оюундаа бодож байсан ч удаатай.<br /><br />Эх<br /><br />Ээж маань тогтуун, дөлгөөн, даруухан бас ажилсаг эзэгтэй байсан. Маш их тэвчээртэй хүн шиг санагддаг байлаа. Алдаа эндэгдэл хийсэн хэнийг ч болов уучлах энэрэнгүй сэтгэлтэй. Ээж маань ёстой 7 хэмжиж нэг огтолдог хүн байсан. Эмэгтэй хүн гэхэд нэг их гангалж дэгжирхээд байдаггүй тул би хүүхэд байхдаа ээжийгээ бусад эмэгтэйчүүд шиг нүүрээ будаасай гэж боддог байж билээ. Харин их цэвэрч нямбай хүн байсан. Гаднаа гяланцаг дотроо паланцаг нүд хуурсан юманд их дургүй. Юмыг маш олон талаас нь харж дүгнэнэ тэр талаараа ааваас маань хамаагүй илүү байсан бололтой. Аав гэр бүл, бидний амьдралтай холбоотой чухал шийдвэр гаргахдаа ээжтэй байнга зөвлөдөг ээжийн амыг их хардаг хүн байсан шиг санагддаг. Санаачлагыг бол мэдээж аав гаргана. Гэхдээ ээжийг 100 хувь хүлээн зөвшөөрсөн үед л сая хэрэгжүүлдэг байсаныг бодоход ээж их ухаалаг эзэгтэй байсан болоод л тэгдэг байсан байх. Хүүхэд байхад ээж өглөө эрт босож цайгаа чанаад аавтай дүнгэр дангар хийж хөөрөлдөх нь шинэ өглөө эхэлсэнийг нойрон дунд зарладагсан. Арай томхон болсон байхдаа өглөөний энэ яриан дунд өөрийнхөө нэр гарвал чих тавин сэмхэн чагнана. Сайнаар хэлж байвал дотроо битүүхэн онгирно. Жаахан эвгүй зэмлэнгүй байдлаар хөөрөлдөж байвал тэсэхгүй биеэ өмөөрч сэм үг чагнасан гэж зэмлүүлнэ. Ээж нэг их сайхан зүйр үгнүүд оролцуулж ярьдаг хүн байсан. Өөрөө хэлэх нь өвөг ааваасаа сурсан гэх. Ээж айлын хамгийн том охин. Дүү нар нь ээжийг их хүндэлнэ. Өөрөө ч дүү нартаа халамжтай сайхан эгч нь байдаг байлаа. Ээжийгээ бусдын талаар нэг ч удаа муугаар ярьж байхыг, хүнтэй хэрэлдэж муудалцаж байхыг сонсоогүй. Энэ талаараа ээж эмэг эхтэй их төстэй. Заримдаа дэндүү тэвчээртэй хүлээцтэй байдал нь хэтэрхий номхон хүлцэнгүй юм шиг санагдаж жаахан том болсон байхдаа ээжтэйгээ үг зөрдөг удаа ч байдаг байсан. Тэр болгонд ээж эвээр ухааруулж сургана. Дараа бодоод байхад ээжийн хэлсэн яах аргагүй л үнэн байдаг. Гэхдээ ээж минь зөөлөн хирнээ бас их хатуу хүн байсан. Зөөлөн нь хатуугаа иддэг хорвоо гэж ярьдаг даа. Хэн хүнд зөөлнөөр ухаалгаар тайлбарласаар байгаад л үгэндээ оруулж дөнгөдөг хүн байлаа. Бүсгүй хүн гэхэд аливаа юмны логик учир холбогдлыг ойлгохдоо гаргуун хүн байж билээ. Ээжийн минь эвсэг зөөлөн зан чанар миний бас хаа нэгтээ нуугдаж л байдаг юм шиг санагддаг. Ядарсан зүдэрсэн хүмүүст нинжин сэтгэлээр хандана. Тэнхлүүн явахад тэмээгээр тусалснаас тэвдэж явахад тэвнээр тусласан нь дээр гэж ээж минь дандаа хэлдэгсэн. Ээжээсээ би хүнийг хайрлах энэрэх өр нимгэн сэтгэлийг нь авсан гэж боддог. Миний ээж хар хорын сэтгэлгүй үр хүүхэд бид нартаа бол бодь сэтгэлтэй, бурхан шиг хүн байсан даа. Ээжийнхээ талаар бичих гэхээр сайхан үг ч хүртэл дутах юм даа тийм л сайхан эгэл жирийн эх хүн байсан. <br /><br />Нагац ах<br /><br />Нагац ах маань ээжийн маань хамгийн бага дүү. Өндөр туранхай гялалзсан сайхан ах байсан. Хааяа онгирохоороо би та нарын нар шиг ганц нагац шүү гэнэ. Нагац ахтай холбоотой дурсамж түүний цэнхэр ногоон өнгөөр туяараад байдаг цахилгаанд залгаж хэрэглэдэг тооны машиныг авах юмсан гэсэн хүслээс эхтэй. Нагац оюутан байхдаа манайд ирнэ. Тэр үед оросын билүү германы ч билүү цахилгаанд залгадаг тооны машин байдаг байсан. Нагац ах банк, санхүүгийн хүн болохоор тэр тооны машинаасаа салахгүй. Тэр тооны машин нь тэр үедээ бол бидэнд нөөтбүүк шиг эд байж. Нагацийг нэг удаа ирэхэд нь би тоогоогүй цай ч хийж өгөөгүй юм байх. Орой ээжийг иртэл цай ч үгүй царай ч үгүй л суугаад байж л дээ. Тэгсэн орой ээжийг ажлаас иртэл танай охиныг цай хийж өгсөн бол энэ тооны машинаа өгөх байсан тэгээгүй тул одоо яахав дээ гэж байна. Сургуульд ч ороогүй жаахан хүүхэд байсан болохоор тоглож байгааг нь мэдэхгүй нөгөө шохоорхоод байсан тооны машинаа авах боломжоо алдсандаа маш их харамсаж билээ.<br />Нагац маань миний амьдралд их нөлөөлсөн хүн. Би дунд сургуульд байхдаа эмч болно гэж боддог байсан юм. Аравдугаар ангиа бараг төгсөх хүртлээ эмч болно гэж мөрөөдсөн. Харин ээж маань миний охин их аймхай хүүхэд үхсэн хүн харж чадах болов уу даа гэж санаа нь зовдог байлаа. Намайг 10 дугаар ангид сурч байсан нэг орой нагац гэрт ирлээ. Ямар сургуульд шалгалт өгөх гэж байгааг сонирхож байна. Би ч эмч болно гэдгээ л хэлчихлээ. Харин нагац уг нь миний дүү банк санхүүгийн хүн болвол их зүгээр дээ гэж байна. Тэр цагаас хойш нээрээ эдийн засагч болвол гэх бодол толгойд орж ирэх болсон. Шалгалт өгөөд яг хуваарь авахын өмнөх орой нагац мөн л манайд ирлээ. Би элсэлтийн шалгалтын оноогоор 3 дугаарт жагсаж байсан санагдана. Тэгтэл нагац уг нь нэгдүгээр байранд орсон бол төлөвлөгөө эдийн засгийн анги их зүгээр дарга болдог юм гэж байна. Гэхдээ л банк санхүүгийн анги сайхан шүү дээ гэж байна. Бодвол надад өөрийнхөө мэргэжлийг эзэмшүүлэх бодол бас дотор нь байсан байх. Би ч маргааш нь хувиараа авах боллоо. Нэгдүгээрт орсон хүүхэд төлөвлөгөө эдийн засгийн ангийг нь авчихав. Харин би банк санхүүгийн ангиа авлаа. Ерөн оны хавар бид бараг л социализмээрээ байсан юм шүү дээ. Банк зөвхөн нэг шатлалт тогтолцоотой. Харин намайг оюутан болж нэг хоёрдугаар курст сурч байхад банк санхүү эдийн засгийн систем үндсээрээ өөрчлөгдөж эхэлсэн. Тэр үед нагац маань ч гэсэн тушаал дэвшиж Төв банкинд том албан тушаалд томилогдсон. Надад одоо юм их өөр болно. Миний дүү их азтай хүүхэд гэдэг байж билээ. Харамсалтай нь нагац маань нас богинотой хүн байж. Би дээд сургуулиа төгсөөд тэр үеийн томоохон арилжааны банкинд ажилд орлоо. Нэг системд ажилладаг болохоор хааяа нагацтайгаа уулзаж ярилцана. Монголд төгссөн нэг дээд сургууль юу ч биш. Дахиж сургуульд сур. Англи хэлээ сайжруул гэж нагац маань бараг уулзах болгондоо хэлнэ. Би хэдийн 20 гарсан ч амьдралын туршлагагүй байсан тул нагацын үгийг нэг их тоодоггүй байлаа. Нэг өдөр ах чинь эмнэлэгт тун муу байна гэх сургаар яаран очвол нагац маань даралт харваад ухаангүй эмнэлэгт очжээ. Ажил дээрээ бүр хурал дээр бие нь муудаад харвалт өгсөн дөө хөөрхий. Ёстой тэр үеийн ороо бусгаа нийгмийн банкны системийг хөл дээр нь босгоход өөрийн амь насаа зориулсан хүн гэхэд хилсдэхгүй. Түүнийг өнгөрсний дараа уйлж харамсахын хажуугаар миний дотор нэг бодол төрсөн юм. Юу вэ гэхээр ахынхаа захиж байснаар заавал гадагшаа явж боловсрол эзэмшиж жинхэнэ банкир болно гэж. Нас маань 20 гарсан байсан ч анх удаа миний дотор том хүн шиг зорилго төрсөн маань тэр. Нагац маань ийм л үлгэр дууриал авахаар нар шиг сайхан хүн байсан юм.<br /><br /><br /><br /><br />Багш <br /><br />Намайг нэгдүгээр ангид байхад хичээлийн дундуур нэг жавхаалаг бүсгүй орж ирээд ангийн багштай шивнэлдэн ярьж байсанаа биднийг сургуулийн биеийн тамирын заал уруу жагсаалаар авч одлоо. Зааланд оруулаад дүрэмт хувцсыг минь тайлуулж жагсааж зогсоолоо. Жагсаал дундаас намайг бас манай ангийн нэг хүү нэг охиныг урагшаа гарч ирэхийг дуудав. Тэгтэл тэр залуухан эмэгтэй багш миний гарнаас дэмнээд шпакат суулгахаар сунгалтын дасгал хийлгэв. Би их уян хүүхэд байсан юм. Уран нугараач хараад түүн шиг эрүүн дээрээ тогтоно гээд хоёр хөлөө толгой дээрээ давуулаад толгойныхоо хажуу талд гараараа барьчихдаг байсан тул ядах юмгүй шпакат суучихлаа. Тэгсэн нөгөө эмэгтэй: -Энэ хараа их уян охин байна гэж хажуудаа байгаа нэлээн настайвтар эмэгтэйд хэллээ. Нөгөө настайвтар эмэгтэй нь миний хөл гуяны булчинг үл мэдэг чимхэж үзээд: -Бас их шөрмөслөг юм. Ийм хүүхэд хэзээ ч таргалдаггүй юм гэж байна. Тэгсэнээ ээж аав нь тарган уу туранхай юу гэж бас асуув. Би ч үгүй л гэлээ. Тэгсэн нөгөө гоё залуухан багш нь : -Чи спортын гимнастикаар хичээллэх үү гэж асуулаа. Би спортын гимнастик гэж юу байдгийг сайн мэдэхгүй тул юу гэж хариулахаа ч мэдэхгүй дуугүй л байлаа. Тэгтэл багш маргааш танай сургуулийн зааланд үзүүлэх тоглолт болно чи заавал ирж үзээрэй гэв. Орой хариад ээж аавд хэлээгүй санагдана. Гэхдээ хичээл эхлэхээс өмнө тоглолт нь болох байсан тул нөгөө гоё багшийг хармаар санагдаад явж очлоо. Харин багш надтай насаар арай эгчмэд хоёр охиныг танилцуулав. Тэр хоёр охин үзүүлэх тоглолт хийх юм гэнэ. Тэр үзүүлэх тоглолтыг үзээд би ёстой мэл гайхаж цэл хөхөрсөн. Ийм гоё бас хэцүү зүйлийг хүн яаж хийж сурдаг байнаа гэж гайхан бодож билээ. Тухайн үед тэр хоёр шиг ингэж сурах юмсан гэх хүсэл намайг эзэмдсэн. Багш чи спортын гимнастикаар хичээллэвэл энэ хоёр охин шиг ийм мундаг болно үүнийг хийж сурна гэж байна. Тэгээд аав ээжтэйгээ сайн зөвлөөрэй аав ээжийгээ багштайгаа уулзуулаарай гэв. Орой хариад аав ээж хоёртоо энэ талаар ярилаа. Ээж их дуртай байна. Тэг тэг спортын секценд явахад буруу юу байхав гэж байна. Харин аав жаахан дурамжхан байгаа шиг санагдсан. Гэхдээ тэр хоёр эцэст нь хоёулаа зөвшөөрч багштай уулзахаар болсон. Би багадаа их хоолондоо муу хүүхэд байж л дээ. Бүр том болсон хойноо ч ээжээр халбагадуулж шахуулж оройн хоолоо иддэг байлаа. Тэгээд ээж маань спортоор хичээллэвэл хөдөлгөөн ихдээд ядаж хоолондоо сайн болох байх гэж бодож л дээ. Тэгээд хожим сонсоход аавыг тэгж ятгасан байгаа юм. Аав маань бэртэж гэмтэх вий гэж болгоомжлоод дургүй байсан гэсэн. Ингээд би нэгдүгээр ангийнхаа хавраас эхэлж гимнастикийн дугуйланд явдаг болов. Багш маань их золбоолог сайхан эмэгтэй байсан. Одоо бодоход дөнгөж л багшийн дээд сургууль төгссөн гэр бүл үр хүүхэд ч үгүй цэл залуухан хүн гэхэд түүний сурган хүмүүжүүлэх авъяас чадвар гайхалтай хүн байсан санагддаг юм. Биднийг бүгдийг хүүхэд шигээ хайрлаж маш дотно харьцана. Дандаа л миний охин гэж дуудна. Үр хүүхэд гаргаагүй залуухан хүн өөр хүний хүүхдүүдийг миний хүүхдүүд, миний охин гээд халамжилна гэдэг тэр болгон хүнээс гарахгүй бизээ. Багш бэлтгэл сургуулилтын үеэр бол их хатуу. Чөлөөт цагаар бол биднийг их сайхан хүмүүжүүлнэ. Хүнтэй зөв мэндлэх, зөв харьцах, биеэ цэвэр цэмцгэр сайхан авч явах гээд зөвхөн спортын төдийгүй амьдралын сайн сайхан хэвшилд биднийг сургасан. Бас тэсвэр хатуужил зорьсондоо хүрдэг хүн болж төлөвшихөд минь спорт болон багшийн маань нөлөө их байлаа. Бид багаараа улсын аваргын тэмцээнд их амжилттай оролцдог байсан. Би хоёрдугаар ангид байхдаа анхны улсын аваргын тэмцээнд орж мөнгөн медаль, багийн маань хоёр гишүүн бас алт мөнгөн медаль авч багаараа мөнгөн медаль хүртсэн. Багшаасаа би хүнд сэтгэл бас зүтгэл байвал амжилтанд хүрдэг гэдгийг ухаарч ойлгосон.<br /><br /><br />Б.Эрхэмбаяр<br />Улаанбаатар хот<br /><br />2009 оны 3 сарын 31</span><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/4468743658476977767-2783269588939075390?l=erkhembayar.blogspot.com' alt='' /></div>Erkhembayarhttp://www.blogger.com/profile/13641547052679213532noreply@blogger.com10tag:blogger.com,1999:blog-4468743658476977767.post-92101682910660606682009-04-03T11:56:00.002+08:002009-04-03T11:58:36.178+08:00Атаархал бол мөнхийн сэдэв билээ. Хүн гээч амьтаны хамгийн сул бөгөөд хүчтэй талуудын нэг бол яах аргагүй атаархал. Тэр тусмаа эмэгтэйчүүд нэг нэгэндээ атаархах нь эрчүүд нэг нэгэндээ атаархахаас даруй хэд дахин их байдаг гэдгийг хүн төрөлхтөний амьдралын туршлага харуулдаг. Сайн сайхан яваа нэгнээ хараад “Ямар сайхан юм бэ. Би энэ хүн шиг болох юм сан” гэсэн цагаахан атаархал зүрхэндээ тээсэн бол та хүчтэй хүн. Тийм учраас би атаархлыг бас хүнийг өөрийг нь хөгжүүлэх хүчтэй чанаруудын нэг гэж яах аргагүй боддог. Харин харамсалтай нь “Энэ муу ийм болчих гэж. Нэг тийм хөгийн амьтан л байсан юм даг. Надаас илүү гарах юм энэнд юу байгаа юм” гээд л бодоод ирвэл хар муухай атаархал болж та тэр хэмжээгээрээ зовж тарчилна уу гэхээс биш өсөж дэвжихгүй нь лавтай. <span class="fullpost"><br /><br />Ямар хүн илүү атаач байдаг вэ? Миний бодлоор атаачид бол бусдаас ямар нэг зүйлээрээ дутуу гэдгээ чин зүрхэндээ өөрөө мэдэрдэг хэдий ч тэрийгээ хүлээн зөвшөөрөх дургүй, атаархаж буй хүн шигээ болох чин эрмэлзлэлгүй, өөрөө өөрийнхөө сул талыг ялан дийлэх, хөдөлмөрлөх бие сэтгэлийн тэвчээргүй, ялангуяа аливаа юмыг олон талаас нь харж дүгнэх чадваргүй, хэн нэгний муу муухайг биш сайн сайхныг харах билгийн нүдгүй харалган ойрын бодолтой хүмүүс байдаг. <br /><br />Ямар ч зүйлд сайн сайхан зүйл оршдог. Тэр ч бүү хэл гэмт хэрэг хийсэн хүмүүст ч ямар нэгэн сайн сайхан чанар байдаг гэдэг. Хүний болоод аливаа нэг юмны сайн сайхан зүйлийг харж чадна гэдэг бол хүнд бурханаас заяасан хишиг. Харин атаархагчдад бурхан ийм хишигээ дутуу хайрладаг. Тэгэхээр атаархал бол хүний төрөлх зан авир гэж би хэлэх гээд байна. Тоглоом тоглож буй хоёр хүүхэд байя гэж бодоход нэг хүүхэд нь арай илүү гоё тоглоомтой байя гэж саная. Нөгөө хүүхэд атаархах зан авир илүү нэгэн бол шууд л тийм тоглоомтой болохыг уйлан хайлан ээжээсээ шаардана. Найз нь түүнээс илүү гоё тоглоомтой болсонд атаархах хамгийн эхний шинж бол уурлана нүүр царай нь уй гунигтай болно. Улмаар шууд тоглоомыг нь булааж авахыг оролдоно. Эсвэл бүр аваад чиний энэ муу тоглоом муухай гээд шидээд эвдэж орхиж ч магад. Гэхдээ хүн энэ төрөлх зан авираа дарах зөв цагаахан атаархагч болоход эцэг эх, орчин тойрны нөлөөлөл маш их. Эцэг эх нь хүүхэддээ өөөрийнх нь хуучин тоглоом хэчнээн хуучин ч түүнд бас давуу чанар байгаа гэдгийг зөвөөр ойлгуулж хүүхдээ зөв хүмүүжүүлж чадвал тэр хүн ирээдүйд хар атаач биш цагаан атаархагч болох магадлал өндөр. Хэрэв тоглоомоо голсон хүний ээж жинхэнэ атаач нэгэн бол “Миний хүү энэнээс дутах юу байсан юм” гээд бүр илүүг авч өгөх. Түүгээр ч зогсохгүй “Одоо миний хүү түүнээс гоё тоглоомтой болсон” гэж сурталчлаад эхэлбэл та хүүхдээ ирээдүйд хар хорон атаач болгон төлөвшүүлж байна гэсэн үг. <br /><br />Атаачид юунаас болж танд атаархдаг вэ? Энэ бол маш өргөн хүрээтэй. Тэд таны нийгмийн гарал үүсэл, мөнгө хөрөнгө, авьяас чадвар, хайр сэтгэл, сайхан аз жаргалтай гэр бүлийн амьдрал, зүс царай, бие бялдар тэр ч бүү хэл сайн нөхөр, сайхан эхнэрт чинь хүртэл атаархдаг. Атаачид тэгээд яадаг вэ? Цагаахан атаархагчид бол хөдөлмөрлөнө зүтгэнэ хичээнэ тэр хирээрээ амжилтанд хүрнэ. Хар атаачид бол атаархаж буй хүнээ хараана зүхэнэ, сэмхэн хов жив тараана нэр хүндийг нь сэвтүүлэх элдвийн башир арга явуулга хийнэ. Гэхдээ тэдний үйлдэл бол их хорон муу, санаанд оромгүй байх тул зарим тохиолдолд цаад атаархалыг нь төрүүлсэн хүндээ ихээхэн хор уршиг тарьж ч чадах тийм хүчтэй байх нь ч бий. Эцсийн эцэст энэ нь амжилтад хүрдэг юмаа гэхэд харамсалтай нь байнга муу муухай хар бараан зүйлээр зүрх сэтгэлээ харлуулж явсан хүн хэзээ ч өөдлөхгүй тавилантай байх нь амьдралын үнэн. Хар атаачдын нүүр нүд бүгдийг хэлээд өгдөг. Байнга хэн нэгний дор орчих вий гэж эсвэл энэ муу надаас дээр гараад байна гэж шаналж явах тул нүүр царай нь эелдэг эеэргүү биш хахир хатуу шинжтэй болж ирдэг. Хэн нэгнийг гомдоох өдөөн турхирахдаа гаргуун тул үг яриа нь сөрөг хар энергитэй. Харьцаж нийцэхэд хүнд, хэн хүнтэй нийцгүй байх нь түгээмэл. Эсвэл бүр эсрэгээрээ хар санаагаа дотроо хумсаа нуусан муур шиг нууж таньд үнэнч царайлж явах нь ч бий. Гэхдээ л атаачид өөрөө өөрийгөө хуурч чадахгүй нь амьдралын үнэн билээ. Бас элдвийн хов жив хөөцөлдөх далд явуулга хийхдээ тун гаргуун болсон байдаг. Тэдний нүдний харц нь л андашгүй дээ. Амьдралын баяр баясалгүй, могой шиг хүйтэн бас тэгээд хурц ширүүн.<br /><br />Атаачдаас яаж ангижрах вэ? Ганц шилдэг шалгарсан арга бол тэднийг зүгээр л зөнгөөр нь орхих. Тэдэнд гомдож зүрх сэтгэлээ шархлуулж хэзээ ч болохгүй. Харин үүний оронд тэднийг өрөвдөж амьдрах. Зүгээр л түүний энэ сул талыг өрөвд. Өөрийгөө хамгаалж тэмцэх хэрэггүй. Тэгвэл та атаачдын хор нөлөөнд бүр автаж тэдний бах тавыг хангаж ч магадгүй. Тэмцэх тусам та ядаж тэдний хорон муу үйлдлийн талаар амьдралын туршлага байхгүй тул тэдэнд тухайн үедээ “ялагдана” уу л гэхээс ялж гарахгүй. Их эрдэмтэн номч Бямбын Ренчин гуайн нэг сайхан үг байдаг тухай аав маань дурсаж байсан санаанаас гардаггүй юм. Яруу найрагч Сэнгээ гуай тухайн үед мань хүнийг шүүмжилж “Далан настанд ч даруулга хэрэгтэй” билүү дээ дайрал шүлэглэл бичиж л дээ. Хүмүүс Ренчин гуай дээр ирээд та өөрийгөө өмөөрөөч дээ. Ямар нэгэн хариу бичээч гэж хэлжээ. Хариуд нь Ренчин гуай “Би бол Бямбын Ренчин” л гэж хэлжээ. Тиймээ тэр хүн бол Бямбын Ренчин болохоос Сэнгээ биш. Хэрэв Бямбын Ренчин мөн л бол Сэнгээ гуайтай арцалдаж өөрийгөө өмгөөлж өөрийгөө Сэнгээ гуайн зиндаанд аваачиж доош оруулахгүй гэсэн логик байгаа юм. Бас нөгөө талаараа мань хүн Сэнгээ гуайн шүүмжлэлийг тэр хүний үзэл бодлыг өөрийнх нь өнцгөөс харах тийм агуу их билгийн нүдтэй байсандаа тэр удаа хэл ам хийлгүй өнгөрсөн ч байж магад. <br /><br />Атаачид хол явдаггүй. Үүнийг олон жишээнээс харж болно. Моцартын төрөлхийн авьяасанд атаархсан Австрийн хааны ордны хөгжмийн зохиолчийн хувь заяа яаж төгссөнийг та бүхэн энэ талаар хийсэн Холливудын нэгэн киноноос гадарлах байх. Тэр хүний амьдрал асрамжийн газарт ганцаардал уй гашуу дунд туйлын эмгэнэлтэй байдлаар дууссан гэдэг. Тухайн үед түүний элдэв явуулгаар залуухан Моцарт зовж шаналж түүнээс тэр атаархагч өөрөө бие болоод сэтгэлийн таашаал эдэлж байсан байхыг үгүйсгэхгүй ээ. Гэхдээ тэрээр хэзээ ч Моцарт өөрөөс нь илүү гэдгийг мэддэгч өөдгүй атаач сэтгэлээсээ болоод түүнийг хүлээн зөвшөөрч чадаагүй. Одоо тэр нэр нь бүдгэрэн хэн ч биш болсон хааны ордны хөгжмийн зохиолчийн бүтээлийг өнөөдөр хэн сонсож байна вэ. Бүтээлийг нь сонсох нь бүү хэл нэрийг нь ч санах хүн байхгүй байгаа биз. Ингээд бодохоор атаачид өөрийн өчүүхэн цээжин дотроо муу аргынхаа хүчээр түрхэн зуур “амжилт” олж болох ч тэднийг амьдрал хэзээ ч уучилдаггүй. Харин та тэднийг уучилж бас өрөвдөж амьдар. Тэгж чадвал хар санаат атаачдаас та ангид байж чадна. <br /><br />Б. Эрхэмбаяр<br /><br />2009 оны 3 дугаар сарын 19<br />Улаанбаатар хот</span><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/4468743658476977767-9210168291066060668?l=erkhembayar.blogspot.com' alt='' /></div>Erkhembayarhttp://www.blogger.com/profile/13641547052679213532noreply@blogger.com5tag:blogger.com,1999:blog-4468743658476977767.post-17895443341312137742009-04-03T11:51:00.001+08:002009-04-03T11:53:48.510+08:00Шинэхэн цагаан цас хаялсан хотын гудамжаар ид насны жавхаалаг бүсгүй товор товор алхална. Бүсгүй хаашаа ч юм нэг тийшээ яарсан нь алхаанаасаа түрүүлэн урагш тэмүүлсэн цээжин бие тэргүүнээс нь илхэн. Цардмал замыг гадас шиг өндөр өсгийтэй гутлаараа тов тов тогшин алхах ч бүсгүйн чийрэг хоёр хөл нь огтхон ч эцэж цуцахгүй байгаа мэт. Ар мөрийг нь бүрхэн асгарах өтгөн буржгар үс нь түүний хурдан алхааны хэмээр үл мэдэг сэв сэв хийн хөдлөх аж.Ялимгүй улаан туяа татсан бумбагар хоёр хацар оо энгэсэг огтхон ч түрхээгүй царай нь тун ч ялдамхан харагдана. <span class="fullpost"><br />Хот газрын дэгжин бүсгүйчүүдийн адилаар гоолиг биед нь яв цав таарсан сүүлийн үеийн загварын тод улаан хүрэм өмсөж өнгө дагуулсан дэгжин шаавай гутал өшиглөсөн нь тун онцгой содон харагдана. Хуучны тахиралдаж мушгиралдсан давчуу гудамжаар хажуугаар нь зөрөн өнгөрөх зуур хүмүүс өөрийн эрхгүй зам тавьж зарим нь түүнийг хэсэг зуур нүд салгалгүй дагуулан харна. Бүсгүй харин тэр бүхнийг анзаарах өчүүхэн ч сөхөөгүй бараг гүйх шахам цааш алхалсаар л. Хуучирч элэгдсэн чулуун замтай мухар гудамжинд огт зохицоогүй орчин үеийн загварын өндөр шилэн барилгын гуулин бариултай нүсэр том, хүнд шилэн хаалгыг танхилхан гарандаа баймгүй хүчээр сэв хийтэл нээн дотор нь орж явчихлаа.Шил толь болсон үүдний гудмаар өнгөрч цааш алхалсаар сайхан хөгжим намуухан эгшиглэсэн уужим цэлгэр зоогийн газар орж ирээд алхаагаа сая л нэг сааруулж хэн нэгнийг нүдээрээ хайж ийш тийш харан хэсэг зуур саатав. Харц нь тэртээ булангийн ширээнд суух хэсэг хүмүүс дээр тогтон царайдаа инээмсэглэл тодруулан тэдэнд дөхөж очлоо. Төдөлгүй тэр хавийн намуухан байдлыг эвдэн:-Хүүшээ. Энэ чинь чи юу гэх бүсгүй хүний цангинасан адтай дуу, -Хөөх хэн ирсэнийг хараачээ гэх эрчүүдийн баргил хоолойтой сүлэлдэн нэг хэсэг шуугилдацгаав. Бүсгүй эрчүүдтэй гар барин бүсгүйчүүдтэй харин дотноор тэврэлдэн үнсэлдэж мэндчилээд ширээнд суув.Бүсгүй урт ширээний цаана суугаа жирэвгэр шар сахалтай, шавилхан биетэй залуугийн гундуу царай дээр харц тусгаж зог туслаа. Зүрх нь юунд ч юм чим хийх шиг болж улаа бутарсан царай нь үл мэдэг цонхийгоод ирлээ. Төдхөн биеэ эзэмдэн цонхийж ирсэн царай нь дахин туяарч аз жаргалтай мишээл нүдэндээ тодруулаад ширээ тойрон суугаа хүн бүр дээр харц тогтоон харлаа. Хорин жил өнгөрчихлөө гэж үү дээ гэж хэнд ч үл дуулдам намуухнаар амандаа сулхан шивнэв. Шар сахалт ширээний цаагуур тойрон бүсгүйн дэргэд ирээд хуурамч инээмсэглэл нүүрэндээ тодруулан: -Хоёулаа монгол ёс байна нэг гар зөрүүлчих үү гэж асуув. Бүсгүй гараа түүний зүг ихэмсэгээр сунгахад цаадах нь өлссөн нохойд эзэн нь яс хаяж өгөхөд ухасхийн шүүрэн авдаг шиг булбарай гарыг нь шүүрэн аваад эрээ цээргүй чангаар атгав.Залуус гэнэн багын хөгжилтэй түүхээ ам булаалдан ярилцана. Зарим нэг нь хөнгөн хөгжмийн аянд ганхан бүжиглэн хөгжилдөнө. Харин бүсгүй хундага дарс шимэн цомцойн сууж байлаа. Шар сахалт бүсгүйн хажууд завшааныг ашиглан дөхөж суугаад чихэнд нь: -Чи ч сувд шиг л гялалзаад хэвээрээ байна шүү гэж шивэгнэв. Түүний дууны өнгөнөөс тэртээх он жилүүдийг нэхэн санасан бүсгүй өөрийн мэдэлгүй агдгасхийн цочоод, нулимсаа залгиж явсан он жилүүдийг минь энэ хүн ийм хурдан мартлаа гэж үү дээ гэж зэвүүрхэн бодлоо. Хар дарсан зүүд шиг хадны ангалд унасан юм шиг он жилүүдийг бүсгүй харин хэзээ ч мартаагүй билээ. Залуу халуун сэтгэлийг нь өөр бүсгүйчүүдийн тансаг сүрчигний үнэрээр мохоож, цэвэр ариухан хайраар гэрэлтэх зүрхийг нь тэдний цусан улаан уруулын будгаар тамгалж явахдаа шар сахалтын бах ханаж байсан бус уу. Давхар биетэй ч амьдралаа залгуулах гэж ажил дээрээ өдөржин суугаад арайхийн гэрийн бараа харахад өөдөөс нь хэн нэгний нялуун сүрчиг ханхийж, татаад хаясан улаан будагтай янжуурын иш угтдаг байсан. Өөрийг нь орж ирсэнийг ч үл анзааран хүзүүн дээрх цусан толбоо тэгэхээс тэгэх гэж ил гарган орон дээрээ тэрийн хурхирах тэр давилуун ааштай залуу чинь энэ одоо мөн үү. Уусан дарсны хоосон лонх, татсан тамхины ишийг цэвэрлэж, түүний цамцан дээр уруулын будагны толбо тогтоод үлдчих вий гэж дахин дахин нямбайлан угаадагсан. Тэр тоолон харин бүсгүйн хөвөн цагаан сэтгэлийг тодоос тод хар толбо хайр найргүй тамгалж, зүрх нь өчүүхэн шилэн бөмбөлөг шиг хага үсэрч хэдэнтээ бутран унаагүй гэж үү.Нялх биетэй түүнийг орь ганцаар нь орхиод явахдаа эргэж нэг удаа ч болов харсан бил үү. Гадаа гарч эр гэртээ орж эм болон ажил,хүүхдийн цэцэрлэг, гэр гэж бүсгүйг цэцэг шиг сайхан насан дээрээ цагаасаа эрт хагдарч явахад нь өнөөдрийнх шиг ингэж ядахдаа хуурамчаар ч болсон инээмсэглэж нэг удаа харлуу даа. Тансаг амьдрал, ужид цэнгэл хөөн ганган дэгжин бүсгүйчүүдийг баланд дурласан зөгий шиг ээрч, явсан түүнд голоос нь тасарсан үр нь ч юу ч биш байгаагүй гэж үү. Өнгө мөнгөнд сохорсон хүний нүд үүрд мөнх сохордог нь үнэн бололтой. Нүд нь сохорсон ч мөнгө бас өнгийг барааны газраас үнэртдэг чадвар нь харин хэвээр.-Чи намайг уучлаарай. Гэнэн залуу насны минь алдааг гэж шар сахалт санаашран шивэгнэв. Бүсгүй юу ч хэлсэнгүй харин шар сахалтын нүд рүү нь дальдиртал нь ширтэв. Харин сэтгэлдээ “Би чамайг уучилсан. Харин амьдрал чамайг хэзээ ч уучлахгүй ээ” гэж шивэгнэв. Б.ЭрхэмбаярУлаанбаатар хот.2009 оны 3 дугаар сарын 05</span><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/4468743658476977767-1789544334131213774?l=erkhembayar.blogspot.com' alt='' /></div>Erkhembayarhttp://www.blogger.com/profile/13641547052679213532noreply@blogger.com2tag:blogger.com,1999:blog-4468743658476977767.post-83484202622878729272009-02-12T14:57:00.000+08:002009-02-12T14:58:10.473+08:00Here is the beginning of my post. Саяхан Монгол улсын Засгийн газраас олон улсын хөрөнгийн зах дээр 2 тэрбум ам.долларын бонд гаргах шийдвэр гаргасныг сонслоо. Дэлхий нийтээрээ санхүүгийн хямралд нэрвэгдсэн энэ үед энэ шийдвэр хэр үр дүнтэй вэ гэдэг дээр авч үзвэл энэ бол цаг үеэ олоогүй шийдвэр гэдэг нь хэд хэдэн бодит үндэслэлээс харагдаж байгаа юм л даа.<span class="fullpost">And here is the rest of it.Яагаад гэвэл хамгийн наад зах нь зөвхөн ганцхан зэсийн экспорт дээр тулгуурладаг гадаад худалдааны төлбөрийн баланс, төсөв нь асар их алдагдалтай засгийн газарт хэн итгэж хөрөнгө оруулалт хийх вэ гэдэг асуудал зүй ёсоор гарна. Мөн за итгэдэг хэн нэгэн тэнэг байдаг юмаа гэхэд хаа сайгүй мөнгөгүй болж хөрөнгө оруулалт зогссон энэ үед манай Засгийн газрын бондыг хэн худалдан авах вэ. Мөн түүнчлэн макро эдийн засгийн орчин муудаж төгрөгийн худалдан авах ханш өдрөөс өдөрт бусад валютын өмнө сөхөрч байгаагаас нь болоод Монгол Улс болон Засгийн газрын үнэлгээг олон улсын үнэлгээний Fitch, Standart &amp; Poor’s зэрэг байгууллагууд өнгөрсөн оны сүүлээс хэтийн төлвийг “сөрөг” болгон мөн Засгийн Газрын бондын үнэлгээг ч бууруулчихсан, Мооdy’s өнөө маргаашгүй үнэлгээг бууруулахаа Bloomberg-ээр цацчихсан энэ үед Засгийн Газрын бонд хэр амжилттай арилжаалагдах нь тодорхой. Тэртээ тэргүй амжилт олохгүй зүйл дээр ингэж хөрөнгө хүч үрэх хэрэг байна уу. Учир нь бонд гаргах ажлыг зохион байгуулахад асар их хөрөнгө зардал гардаг. Бондыг зохион байгуулах томоохон андеррайтерүүд болон хөрөнгө оруулалтын банкууд, хуулийн зөвлөхүүд, бондыг арилжаалах брокер, дилер гээд тэр бүгдэд төлөх төлбөр шимтгэл бүгд л төсвөөс гарна.<br /><br />Энэ шийдвэр эдийн засаг санхүүгийн ахисан түвшний ч бус зүгээр л наад захын мэдлэгтэй хүний хувьд буруу шийдвэр гэдэг нь дээрх тайлбарласан бодит байдлуудаас харахад ойлгомжтой юм. Монголчууд бид ямарваа юманд дандаа төлөвлөгөөгүй ханддагийн л нэг илрэл. Хэдхэн жилийн өмнө эдийн засаг өсөж байсан үед энэ бонд гаргах бол бодитой ажил хэрэг болох зүйл байсан. Тэр үед бид гаднаас хөрөнгө босгож чадсан бол зах зээлийн тааламжтай цаг үеийг ашиглаж чадсан бол одоо бид айдаггүйгээ авдрандаа хийчихсэн сууж байх байсан. Миний мэдэхийн маш олон том хөрөнгө оруулалтын банкууд Засгийн газрын эрхэмүүдтэй уулзаж танай бондын олон улсын зах зээл дээр гаргаж арилжих ажлыг зохион байгуулаад өгье гэж гуйж бас ч үгүй өвөр хоорондоо битүүхэн өрсөлдөж байсан. Даан ч харамсалтай нь бид тэр алтан боломжийг нөгөө л нэг алсын хараагүй байдал зэсийн үнэ мөнхөд ийм өндөр байх юм шиг байр сууринаас хандаж харалгантсаны хар гайгаар алдаж орхисон. Одоо ингээд юу юу ч үгүй болоод ирэхээрээ гэнэт ниргэсэн хойно нь хашгирав гэдэг шиг ийш тийшээ үсчиж бодлогогүй тэртэй тэргүй хэрэгжихгүй зүйл дээр үрлэг зарлага гаргах гэж байгаа нь туйлын харамсалтай.<br /><br />Б.Эрхэмбаяр<br /><br />2009 оны 2 дугаар сарын 12.<br />Улаанбаатар хот.</span><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/4468743658476977767-8348420262287872927?l=erkhembayar.blogspot.com' alt='' /></div>Erkhembayarhttp://www.blogger.com/profile/13641547052679213532noreply@blogger.com4tag:blogger.com,1999:blog-4468743658476977767.post-92221821239495508202009-01-20T10:46:00.002+08:002009-01-20T11:57:25.232+08:00<div align="justify">Хайрт ээжийнхээ гэгээн дурсгалд зориулав.<br /><br />Цаг хугацаа юутай хурдан өнгөрнө вэ. Таньгүй өнгөрүүлсэн энэ хоёр жил охин нь юугаар дутаж гачигдаж байснаа өчигдөр л мэдэрлээ. Эхийн хайраар. Энэ хоёр жил уйлах зүйл тохиолдвол нулимсаа сэмхэн залгиж явсанаа мэдэрлээ. Эрхэлж тунирхан заримдаа жаахан хатуу үг хэлэхээр өвөр дээр нь толгойгоо тавиад л уйлж унжиж таны минь зөөлөн хоёр гар үсийг минь илбэж норсон хацрыг минь арчихад тайтгардаг байж билээ.<br /><br />Жижиг сажиг гэлтгүй амьдралын элдэв асуудлаа таньдаа ярьж таныхаа уужуу сэтгэлийн үгийг сонсоод хэн нэгэнд гомдсон гомдол эсвэл бухимдсан бухимдлаа ор тас мартдаг байлаа. Өчигдөр охин нь зөндөө <span class="fullpost">уйлсан. Бүтэн хоёр жил барьсан нулимс нэг л мэдэхэд сад тавьж хадам ээж хажууд ирээд:<br />-Охин минь яасан гээд толгой илэхэд уяран уяран таныгаа санаад зөндөө уйлсан. Таныгаа сүүлчийн замд нь үдээд хоёр жил өнгөрсөн байна шүү дээ.<br /><br />Хүн яаж ч хичээгээд ээжийнхээ ачийг бүрэн хариулж чаддаггүй юм гэсэн. Шүүдрийн дуслыг түүж цай чанаж өгвөл зөвхөн нэг шөнө босож хөхүүлснийх нь л ачийг дөнгөж хариулдаг гэж байгаа. Шүүдрийн дуслаар чанасан цайнд хэргийн учир байгаа ч юм биш түүнийг цуглуулахад ямар их тэвчээр хүч хөдөлмөр, бас эхийгээ гэсэн сэтгэл шаардагдах вэ гэдэгт л учир байгаа байх.<br /><br />Миний ээж жирийнээс жирийн түм буман сайхан ээжүүдийн л нэг байлаа. Бага байхад хал нь гаднаа хайр нь дотроо эхийнхээ занг сайн ойлгодоггүй л байж дээ. Өглөө босоод хичээлээсээ хожигдлоо гээд өглөөний цайгаа уухгүй гарах гэхээр ээж үүдэнд зогсчихоод цайгаа ууж байж яв гээд гаргадаггүй байж билээ. Тэрэнд нь унтууцаж зөрүүдлээд албаар дийлэх гэж маргалдах удаа ч зөндөө байсан. Одоо харин би таныхаа “Миний охин цайгаа уугаад яв” гэх дууг яасан их үгүйлнэ вэ. Том болсон хойноо ч өвдөж ядрахаараа таньдаа очоод л эрхэлж тунирхаж албатай юм шиг ажил ихтэй ядарснаа гайхаж хоол цай зөөлгөж байснаас биш ачийг тань хариулж асарч тойлсон удаа цөөхөн л байсан даа. Өвдөөд хэвтсэн байхад нь ч мөнх л юм шиг санаж ажил гэж хэнхэглээд олигтой ч асарч чадаагүйгээ бодохоор одоо харамсаад харамсаад яалтай ч билээ.<br /><br />Ээжийгээ өнгөрсний дараа сэтгэл гансраад ямар нэгэн баяртай ч юмуу гунигтай ч юмуу үйл явдал болоход хуваалцах хүнгүй их л ганцаарддаг юм билээ. Бүр заримдаа ярих гээд утсаа шүүрч авчихаад байхгүй болсоныг нь гэнэт санахаар зүрх хөндүүрлэдэг байж билээ. Эх хүн гэдэг үрийнхээ сэтгэлд хэнийг ч орлохгүй асар том сэтгэлийн орон зай байдгийг тэгэхэд л ухаарч билээ.<br /></div></span><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/4468743658476977767-9222182123949550820?l=erkhembayar.blogspot.com' alt='' /></div>Erkhembayarhttp://www.blogger.com/profile/13641547052679213532noreply@blogger.com13tag:blogger.com,1999:blog-4468743658476977767.post-74240939706106765802009-01-09T12:25:00.003+08:002009-01-09T20:08:11.893+08:00<div align="justify">Намайг уучлаарай<br /><br />Энэ явдал бүүр хүүхэд байхад болсон юм. Саяхан нэг блог дээр хэн нэгэн өөрт нь хүүхэд байхад нь дурласан хүүгийн тухай бичээд “Надад дахин ийм гэгээхнээр хэн нэгэн дурлах болов уу” гэж асуусан байхыг уншаад санаанд орчихсон юм. Би 7 дугаар ангид байсан юм. Тэгтэл манай дээд ангийн 8 дугаар ангийн нэг хүү байсан юм. Нэг өдөр дүү гадаа хүн дуудаж байна гэхээр нь санаандгүй гараад иртэл тэр зогсож байсан. Хичээлдээ их сайн онц сурдаг хүү байсан болохоор би сайн таньдаг байлаа. Гэхдээ хэзээ ч юм ярьж үзээгүй. Тэр нээх хөөрхөн инээгээд л “ Сайн уу” гэж хэлсэнээ надаас ичээд байгаа бололтой эсвэл ярих юмаа олж ядаад түгдчээд нэг л сонин. Би ч жаахан зэвүүн охин байсан юм шиг байгаа юм. Чи яах гэж ирсэн юм бэ гэж асуугаад. Тэгсэн тэр “Зүгээр л “ гэж байна. Тэгэхээр нь би “Зүгээр юм бол яах гэж ирсийн” гэчихээд орчихсон юмдаг. Тэр өдрөөс хойш тэр хүү манайхаар дандаа ирж намайг дуудна. Би дүүгээрээ бараг ихэнхэд нь гэртээ алгаа. Эмээгийнд очсон энэ тэр гэж <span class="fullpost">худал хэлүүлээд л. Тэгсэн хирнээ тэрнийг ирэхгүй эсвэл утсаар ярихгүй бол хүлээгээд л. Сүүлдээ намайг худал хэлүүлдэгийг мэдсэн бололтой. Манай үеэл ахтай нэг ангид байдаг болохоор манай үеэл ахаар дуудуулдаг болов. Манай үеэл ах манайд орж ирээд сэмээрхэн чамайг тэр гадаа дуудаж байна гэж хэлнэ. Миний ааш гайгүй байвал гарч уулзана. Жаахан ааш муутай байвал үгүй гээд таг гүрийчихнэ. Тэр хүү хөөрхий миний учрыг олох гэж их зовдог байсан байхаа. Тэгээд ямар нэгэн баяр энэ тэр болохоор заавал ирж надад шоколад, цэцэг, бяцхан бэлэг өгнө. Нэг удаа гадаа үүдэнд уулзаж байтал аав тааралдаад нэг их сүрхий том харчихаад гэртээ орчихсон. Аав намайг хэзээ ч загнадаггүй ч би яагаад ч юм их айж бас ичиж билээ. Гэртээ ортол аав миний охин найзуудтайгаа уулзаж юм яримаар байвал гэртээ оруулж уулзаж байгаарай гэж билээ. Бодвол аав гэнэт охиноо том болсоныг мэдээд санаа нь зовсон юм байлгүй.<br /><br />Зуны амралтаараа пионерийн зуслан явсан чинь нөгөө хүү бас явж байна. Хожим сонссон чинь манай үеэлээс намайг явах гэж байгааг мэдээд албаар өөрөө бас явсан юм байх. Нэг бүлэгт орчихлоо. Нэг удаа би халуун өдөр усанд орсоноос болсон уу яасан орой нь аймаар халуурч хоолой өвдөөд. Тэр тэгсэн чинь нээх хөөрхөн ээжийнхээ бэлдэж өгсөн эмний хайрцагийг барьж орж ирээд хоолойны эм уулгаад духан дээр дарж үзсэнээ алчуур норгож хүйтэн жин тавьж өгөөд л. Миний хажууд дуугай суугаад намайг оройжин асарсан юм даг. Манай өрөөнийхөн орой кино үзэх гээд явчихсан байсан байх хэн ч байхгүй. Би их халуурч өвдөөд гэрээ их санаж байсан шиг санагдана. Түүнээс хойш бид хоёр арай ойр дотно болсон шиг санагдана. Ямар ч байсан би түүнд муухай аашлахаа больж билээ. Нэг мэдсэн бараг хоёр жил өнгөрч тэр 10 дугаар ангиа төгсөөд гадаадад сургуульд явчихсан. Харин надад дандаа захиа бичдэг байлаа. Бараг л 7 хоног бүр захиа ирнэ. Харин би нэг ч удаа хариу бичээгүй. Их тэнэг байж дээ. Хүний тийм цэвэр ариун сэтгэлийг ойшоож үзэхгүй. Нөгөө хүү намайг 10 дугаар ангид байхад нэг удаа өвлийн амралтаараа ирж уулзсан юм. Би бас л нөгөө тоомжиргүй байдлаар хандаад. Харин тэр надаас “Чи надад яагаад захиа бичдэггүй юм бэ. Чи надад хайртай юу” гэж асууж байна. Би ч бодох санах ч юмгүй Үгүй ээ гээд хэлчихлээ. Гэтэл тэр нэг их томоор санаа алдсан юмдаг. Харин яагаад ч юм одоо болтол тэр санаа алдсан нь сэтгэлд үлдчихсэн юм. Надад бас л бэлэг өгөхөөр нь хэрэггүй ээ би авахгүй гэчихлээ. Тэр над руу нэг их том харсанаа би чамд зориулж авсан юм авчих л даа гээд гарт бариулчихлаа. Харин гэрт орж ирээд үзсэн чинь бэлэг дотор гоё үнэртэй жинхэнэ франц духи бас шоколад байсан. Үнэр нь таалагдсан болохоор хаячихалтай нь биш бараг 10 дугаар ангиа төгстөлөө үнэртүүлж явсан. Манай ангийнхан бас найзууд чамаас ямар гоё үнэр үнэртдэг юм бэ гээд л.<br /><br />Удалгүй оюутан боллоо. Би уг нь гадаадад сургуульд явах бодолтой байсан боловч ээж аав хоёр Оросод байдал хэцүү болсон хэрэггүй байхаа монгол сургуульд орсон нь дээр гэж ятгасаар МУИС-ийн банкны ангид орчихлоо. Оюутан болсон эхний зун нөгөө хүү бас л зуны амралтаараа ирээд надтай уулзлаа. Тэр харин их яриа хөөрөөтэй болж надаас ичээд дөлөөд байдаг нь гайгүй болчихсон байсан. Одоо бодоход төлөвшиж том хүн болж эхэлж байсан юм байлгүй. Бид хоёр тэгэхэд нэлээн удаан юм ярьж суусан. Таньдаг хүүхдүүдийнхээ тухай ангийнхнаа ямар сургуульд орсон энэ тэр гээд л зөндөө юм ярьсан. Тэр хүмүүжилтэй сайн хүү байсан гэхдээ би яагаад ч юм түүнд хайртай болж чадаагүй юм. Зүрхээ шал өөр хүнд өгчихсөн. Би өөр хүнд хайртай болоод миний хайртай залуу санаандгүй тохиолдлоор түүнтэй гадаадад нэг сургуульд хамт нэг жил суралцсан байсан. Би нэгэнт би чамд хайргүй гээд мянга хэлээд ойлгохгүй хүнийг дурласан залуутайгаа уулзуулаад ойлгуулъя гэж бодсон юм. Одоо бодоход хүүхэд байсан болохоор их тэнэг ч байж дээ. Тэгээд би “Чи маргааш хүрээд ирээч би чамайг нэг хүнтэй уулзуулъя” гэж түүнд хэллээ. Тэр хэнтэй гэж тааж ядсан байдлаар над руу харангаа асуусан ч “Хэн гэдгийг нь маргааш ирээд хараарай” гэсэн миний үгийг зөвшөөрөөд маргааш нь ирсэн. Харин би нөгөө залуутайгаа хамт байрныхаа гадаа байдаг цэцэрлэгт модон сандал дээр их л дотноор тэврэлдэн суугаад хүлээж байлаа. Намайг өөр залуутай байж байна гэж төсөөлөөгүй бололтой тэр маш гунигтай болчихлоо. Тэгээд миний хайртай залууг таньдагч гэсэн түүнд ярих юм олдохгүй байгаа бололтой хэсэг сууж байсанаа би явлаа гээд явчихсан. Маргааш нь намайг эзгүйд дүүд нэг зурвас үлдээгээд явсан байсан. Тэр зурвасдаа “Би чиний сонголтыг хүндэтгэж байна. Та хоёрт аз жаргал хүсье. Гэхдээ би чамд хайртай. Үргэлж чамайг дурсаж хайрлаж явах болно” гэсэн байж билээ.<br /><br />Би тэр хүүг гомдоосон гэж тэрхэн үедээ ердөө ч бодоогүй. Нэг салдаггүй хүнээс салж амарлаа л гэж бодож байж билээ. Нээрээ надад ийм цэвэр ариуханаар дахин хэн нэгэн дурлах болов уу. Үгүй л байх даа. Хожимдсон ч гэсэн чамаас “намайг уучлаарай” гэж чин сэтгэлээсээ гуйяа. </span></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/4468743658476977767-7424093970610676580?l=erkhembayar.blogspot.com' alt='' /></div>Erkhembayarhttp://www.blogger.com/profile/13641547052679213532noreply@blogger.com15tag:blogger.com,1999:blog-4468743658476977767.post-70481700108498937082009-01-07T11:56:00.005+08:002009-01-07T12:06:40.882+08:00<div align="justify"><a href="http://4.bp.blogspot.com/_qyo1td5Wb8k/SWQqNjRH2SI/AAAAAAAAAFQ/KhH1kSlbgN4/s1600-h/zurlug.gif"><img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5288398274733529378" style="FLOAT: left; MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 88px; CURSOR: hand; HEIGHT: 120px" alt="" src="http://4.bp.blogspot.com/_qyo1td5Wb8k/SWQqNjRH2SI/AAAAAAAAAFQ/KhH1kSlbgN4/s200/zurlug.gif" border="0" /></a> Энэ киног өнгөрсөн хагас сайн өдөр үзлээ. Амралтын өдрүүдээр нэг их хийгээд байх юмгүй байсан тул зүгээр л ямар ч хамаагүй кино үзмээр санагдаад Тэнгист очлоо. Тэнд үзэх цаг таарч байсан тул санамсаргүй л “Зөрлөг” гэсэн киног үзчихлээ. Харин кино тараад гарч явахдаа сэтгэл нэг л аятайхан болоод бөөн романтик хүн нөхрийнхөө гараас хөтлөөд хоёулаа их л сэтгэл ханамжтай гэртээ харьсан.<br /><br />Жанрын хувьд энэхүү кино манай монгол кино дотор ховорхон байх романтическая комедия болжээ. Манай кино урлагт яг энэ чиглэлийн кинонууд их үгүйлэгдэж байсан байна гэдгийг үзэж дуусаад бүр ч илүү мэдрэх шиг болсон. Миний мэдэхийн сүүлийн бараг хориод жил хийгдсэн монгол кинонууд хэтэрхий их хар бараан тал уруугаа нэг бол нөгөө хошин шогийн жүжигчдийн эрчүүд нь авгай болж нүд амаа гялалзуулсан <span class="fullpost">хошин гэхэд хошин ч биш нэг тиймэрхүү кинонуудад дарагдсан байсан мэт.<br /><br />Киноны найруулагч Ганзориг гэж дуулаагүй нэр байхыг бодоход залуу найруулагч бололтой. Харин тэрээр киногоо үнэхээр их бодож шинэ стильтэй кино хийх гэж их ажилласан нь харагдсан. Миний хувьд бас ч монгол залуучууд дотор ийм кино хийчих хүмүүс шинээр төрөн гарч л байгаа юм байна гэж баярлах сэтгэл төрсөн.<br /><br />Киноны гол үйл явдал нэгэн төмөр замын өртөөнд болно. Хайртай залуугаа ирэхийг хүлээсэн бүсгүйнд санамсаргүй тохиолдлоор өөрийн найз бүсгүй үрүүгээ явж байсан нэг залуу ирнэ. Улмаар тэр хоёр бие биедээ хайртай болж байгаа талаар гарна. Үйл явдал бол нэг их адал явдалтай зүйл байхгүй. Гэхдээ киноны хамгийн сайхан зүйл нь юу вэ гэхээр хүмүүсийн дотоод сэтгэл, хоорондын харьцаа, сэтгэл хөдлөлийг энгийн үйл явдалаар их сайхан илэрхийлж чадсанд байгаа юм. Хайр сэтгэл ер нь хүмүүсийн харилцаанд нэг чухал зүйл их нөлөөлдөг тэр юу вэ гэхээр хоёр хүний personal chemistry ( уучлаарай үүнийг монголоор яг юу гэж тайлбарлахыг мэдэхгүй юм) таарах явдал. Энэ кинонд үүнийг илүү их мэдрэмжтэйгээр харуулж чадсан шиг санагдсан. Ихэвчлэн залуу хүмүүс тоглосон гэхэд бүгд дүрээ их хөөрхөн гаргаж чадсан байна.<br /><br />Эцэст нь та бүхэндээ хэлэхэд энэ киног заавал үзээрэй ялангуяа хайртай хүнтэйгээ хамт үзээрэй. Та өдөр тутмын уйтгартай саарал амьдралаас түр ч гэсэн салж нэг л сайхан романтик хүн болно гэдэгт би итгэлтэй байна.<br /></div></span><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/4468743658476977767-7048170010849893708?l=erkhembayar.blogspot.com' alt='' /></div>Erkhembayarhttp://www.blogger.com/profile/13641547052679213532noreply@blogger.com12tag:blogger.com,1999:blog-4468743658476977767.post-38842413328224555192008-12-31T15:32:00.002+08:002009-01-06T10:56:37.192+08:00<div align="justify">Өнөөдөр хуучин оны сүүлчийн өдрүүдийн нэг. Шинэ оноо угтах гэж хүн бүр л баяр хөөр болон хуучин оноо яарамгүй үднэ. Ямар нэгэн юмыг хүлээсэн нь хүн бүрийн харцанд илхэн. Энэ оны төгсгөлийн хэдэн өдрүүдэд гунигтай ууртай хүмүүс цөөхөн байдаг мэт.<br /><br />Цас хаяласан өвлийн үдэш би дуртай. Ийм үдэш хайртай хүнийхээ гараас атган урт гудамжаар чимээгүй алхаад л баймаар байдаг юм. Чиний минь гар дулаахан. Чи бид хоёр зөвхөн нүдээрээ сэтгэл зүрхээрээ л ярилцаад том том ширхэгтэй цас малгайлан орж байхад алхаад л. Тэртээ он жилүүдийг ингээд л чинийхээ гараас атгасаар үдсэн мэт. Амьдрал гэж энэ зөөлөн цас хаялсан өвлийн үдэш шиг. Тогтуухан аз жаргалтай, жавартай ч бас дулаахан. Зөөлөн будрах цасан дундуур чи бид хоёр тодоос тод мөрөө үлдээн алгуурхан урагшилсаар.<span class="fullpost"><br /><br />Цаашаа гоё юм бичих гэсэн чинь үг олдохгүй онгод орохоо байчихлаа. Хоёр зулзагаа яаж баярлуулдаг юм билээ. Хүү маань ажил дээр байсан чинь мессэж ирүүлсэн байна. “Ээж шинэ жилийн бэлгэнд надад юу авсан бэ” гэнээ. Орой л юу авсныг харна даа гэж хариу илгээчихээд сууж байна. Хүүхэд нээх хөөрхөн зөндөө том болсон юм байж бас ээж аавынхаа бэлгийг хүлээсээр л байдаг.<br /><br />Шинэ жил гэхээр нээрээ бага нас санаанд орох юм. Манай аав бидэнд сүлд мод засаж өгдөг байсан юм. Сүлд мод засах оройг тэсэн ядан хүлээгээд л. Ааваа хэзээ ёолкоо засах вэ гэж бараг 12 сарын 1-ээс эхлээд л өдөр болгон асууна. Аав одоо бодоход 20-ний үед л ёолкийг чимэглэж өгдөг байсан шиг санагдана. Тэр болтол 20 хоног хүлээгээстэй. Бас онц сурвал сургуулиас бас ээж аавын ажлаас бэлэг авдаг байж билээ. Хүүхэд болохоор онц сурч хичээлээ хийвэл сайн гэж бодохгүй бэлэг авах нь л гоё санагддаг байж дээ.<br /><br />Шинэ жилийн гоё нэвтрүүлгүүд гарах болов уу. Дунд сургуульд байхдаа 31-нд бараг унтахгүй Оросын шинэ жилийн нэвтрүүлгүүд үздэг байж билээ. Нээрээ шинэ жил болгоноор “Ирония судьбы”-г үзэх дуртай. Хэдэн ч удаа үзсэн юм бүү мэд. Гэхдээ л гоё кино шүү.<br /><br />Та бүхэндээ бүгдэд шинэ жилийн мэнд хүргэе.<br /><br />Happy New Year!<br /><br />Gott Nytt Ar!</span><br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/4468743658476977767-3884241332822455519?l=erkhembayar.blogspot.com' alt='' /></div>Erkhembayarhttp://www.blogger.com/profile/13641547052679213532noreply@blogger.com4tag:blogger.com,1999:blog-4468743658476977767.post-92082193223716133662008-12-08T11:08:00.001+08:002009-01-06T10:57:54.039+08:00Эмэгтэй хүнийг яагаад цэцэгтэй зүйрлэдэг вэ. Эмзэг бас үзэсгэлэнтэй болохоор нь тэр юм болов уу. Магад ч үгүй юм. Гэтэл зарим нэг маань би царай муутай дээрээс нь эршүүд болохоор цэцэгтэй зүйрлэх нэг л болж өгөхгүй байна гэж гомдоллох нь байдаг. Хувьдаа би бол цэцэг цэврүү ч байна уу юу ч байна уу эмэгтэй хүн бол эх хүн болдог учраас уян зөөлөн хирнээ анхаарал халамж их шаарддаг болохоор усалж тордож байхгүй бол хагдарах гээд байдаг цэцэг ч юм уу гэж боддог. Бүсгүйчүүл бид заавал эр нөхөр, найз залуу эсвэл хэн нэг ойр дотныхноо анхаарал халамжийг шаардаад байх биш зөвхөн өөрөө өөртөө л жаахан анхаарал халамжтай байх юм бол цэцэг хэвээрээ <span class="fullpost">нэлээн дэлбээлэх юм шиг санагддаг юм.<br /><br />Усалж тордоноо гэдэг маань юу вэ гэхээр өөрийгөө хайрлах урлагт суралцах<br /><br />Эрүүл хүнс хэрэглэхийг эрхэмлэх<br /><br />Эмэгтэй хүнд биеийн галбираа хадгалах явдал хамгаас чухал байдаг. Эрчүүд өөрсдөө гүзээтэй болсон ч харвин гүзээгээ унжуулсан эмэгтэй хүнд хэзээ ч дуртай байдаггүй. Иймд аль болох илчлэг багатай витамин минерал ихтэй хоолоор хооллох хэрэгтэй. Нас ахих тусам эмэгтэй хүн хэвийн байдлаар кальцийн хэмжээгээ хадгалахад хүндрэлтэй болдог тул сүү сайн уух хэрэгтэй.<br /><br />Хөдөлгөөн бас дахиад хөдөлгөөн.<br /><br />Эрүүл чийрэг бие бялдартай спортоор хичээллэдэг хүн энерги ихтэй байх тул ядарч сульдахгүй уур уцааргүй байх тул хөгширдөггүй. Ядаж л ингэж ч ядарлаа тэгж ч өвдлөө гэж хажуудахдаа гомдоллоод байхгүй тул эр нөхөр, найз залуу чинь чамд дургүй болтлоо нэлээн их хугацаа зарцуулах хэрэгтэй болно.<br /><br />Сайхан хувцаслах<br /><br />Сайхан хувцаслах гэдэгт заавал үнэтэй хувцаслах гэсэн ойлголт багтдаггүй. Ялангуяа орчин үед үнэтэй арьсан үслэг эдлэл, алт мөнгийг эмэгчүүд л хэрэглэдэг болсон цаг гэдгийг сана. Чамд зүгээр л өмссөн хувцас чинь зохисон байхад л хангалттай. Тэгээд ч хэтэрхий үнэтэй гял цал хувцасласан эмэгтэйгээс дараа нь учирч болох санхүүгийн бэрхшээлээс болоод эрчүүд дөлөх нь их байдаг. Биеийнхээ галбирын аль нэг давуу талаа жаахан дөвийлгөсөн хувцас өмсөхөд эмэгтэйчүүд улам үзэсгэлэнтэй харагддаг. Гэхдээ эрээ цээргүй хэтэрхий задгай хувцаснаас татгалз. Хөх чинь хэтэрхий ил гарах гээд байвал хөнгөхөн алчуур хүзүүгээрээ ороочихвол нууцлаг хирнээ эсрэг хүйсний хүний сонирхолыг илүү татах жишээтэй.<br /><br />Хөгжилтэй ялдам зантай байх<br /><br />Уур уцаартай дуу цөөтэй, хахир хатуу бүсгүйчүүл өөрийнхөө сайн сайхныг өөрийнхөө гараар урж тасдаж байгаатай адилхан. Уурлах бүрт хэдэн мянган эд эс үхэж нүүрэнд чинь үрчлээс нэмэгдэж байдаг. Байнга ааш муутай явах нь эмэгтэй хүний царай зүсийг хатуу хахирган дүртэй зэрэмдэг хүн болгон хувиргадаг. Аливаа зүйлд уриалгахан, ааш зан сайтай байнаа гэдэг эмэгтэй хүнийг чимэхээс гадна залуу насыг нь уртасгаж байдгийг тэр бүр хүн анзаардаггүй.<br /><br />Чөлөөт цагаараа сонирхолтой зүйл хийж сурах<br /><br />Гэр орны болон албан ажил, үр хүүхэд хань ижлээ халамжилахаас гадна эмэгтэй хүн өөртөө таалагддаг зүйлдээ цаг зарцуулж байх хэрэгтэй. Сайхан ном унших сонирхолтой нэвтрүүлэг кино үзэх, эсвэл сайхан газар луу аялах, салхи агаарт зугаалах гээд таны цагаа өнгөрүүлэх зүйл олон. Ямагт сайн сайхан зүйл уншиж дуулж байвал сэтгэл санаа өөдрөг байх бөгөөд та хэн нэгэнтэй үзэж харсан зүйл эсвэл сонирхдог зүйлийнхээ талаар өөрийн үзэл бодлоо хуваалцах яриа хөөрөө өрнүүлэхэд хэтэрхий тулга тойрсон зүйл хов живээр хөөцөлддөг эмэгтэйгээс хамаагүй илүү үнэлэгдэх болно. <br /><br />Үе үе хөнгөн дурлаж байх.<br /><br />Хөнгөн гэсний учрыг сайн анхаараарай. Хүн эсрэг хүйсний хүндээ дурласан үед бие организмд хэрэгтэй ашигтай фегмент ялгарч сэтгэл санаа өөдрөг байдаг. Тэгээд ч эмэгтэй хүнийг хамгийн их залуужуулдаг зүйл бол дурлал. Эмэгчин амьтан бол яах аргагүй аль болох олон эрэгчин түүнд татагдаж байвал бие махбодь нь улам эрүүл чийрэг болж гялалзаж байдаг. Зүгээр л хамт ажилладаг залуу ч юм уу хэн нэг танд таалагддаг аятайхан залууд хөнгөхөөн дурлаад үг яриа өдөж явахад сэтгэл санаа чинь цаанаа л нэг аятайхан урамтай байхыг та мэдрэх болно. Хөнгөхөөн гэснийг хэтрүүлээд хүн болгонтой аальгүйтээд эсвэл өвөр түрийд нь ороод байвал харин буруугаар эргэж нэр хүндгүй нэгэн болно гэдгийг анхаар.<br /><br />Sex<br /><br />Нэг хэвийн уйтгартай секс таныг залхаана. Иймд секс хамтрагчдаа эвгүй сэтгэгдэл төрүүлэхгүй шинэ содон зүйлийг орон дотроо санаачлаад үз. Сайхан дотуур хувцас өмсөж (жирийн үед зориглон өмсөхгүй дотуур хувцас ч байсан гэмгүй ), эсвэл бяцхан тоглоом зохиож тоглоод үз. Нэг эхнэр нөхөр хоёрын тухай уншиж байсан юм. Заримдаа анх танилцсан газраа болзоод анх унтаж үзсэн орон дээрээ /тэр нь зочид буудлын ор байсан шиг санагдаж байна/ унтахаар яг анхны шөнө шигээ сайхан мэдрэмж гал халуун дурлалыг амталдаг гэж. Энэ мэтчилэн секс амьдралаа сонирхолтой болгох бяцхан тоглоомууд асар олон. Эмэгтэй хүн сексээс таашаал авч чаддаг дур тачаал ихтэй байвал залуу сайхан цэцэг шиг дэлбээлсэн хэвээрээ л байдаг.<br /></span><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/4468743658476977767-9208219322371613366?l=erkhembayar.blogspot.com' alt='' /></div>Erkhembayarhttp://www.blogger.com/profile/13641547052679213532noreply@blogger.com13tag:blogger.com,1999:blog-4468743658476977767.post-86262799125218781832008-11-04T20:57:00.002+08:002009-01-06T10:59:54.247+08:00<div align="justify">Арваад жил уулзаагүй арван жилийн хэдэн “хүүхдүүд” уулзая гээд орой утасдаад байхаар нь бас ч бага насныхаа хөгжилтэй мөчид түр ч атугай саатах бодол тээсээр явж очлоо. Үнэхээр бараг хориод жил төгссөн цагаасаа тааралдаагүй “сонин” хүн ч гадаадаас ирээд удаагүй байна гээд сууж байсан тул удаан хараагүй нэгнээ харж х